Category Archives: 2013

Musikalsk årsoppgjer 2013

Standard

2013: Det beste eg høyrte i år

Eg har ikkje tenkt å hevde at dei 25 platene eg har laga ei liste av under er dei 25 beste platene frå 2013. Men, av dei platene eg har høyrt frå dette året (og det er jo langt frå alle) trur eg desse 25 må vere dei beste. Om då ikkje John Grant eller The Sadies eller Neko Case eller Ashley Monroe eller Unknown Mortal Orchestra eller Eleanor Friedberger eller Erlend Ropstad eller Kanye West eller Ty Segall eller Houndstooth eller Mona & Maria eller Sudan Dudan eller Samantha Crain sine respektive utgjevingar burde ha fått ein plass her då. Det kan veldig godt vere.

25. Bill Callahan – Dream River
Ein av våre tiders beste songpoetar. Med klar og særeigen røyst tar han nokre steg i ein litt meir optimistisk retning. Og han er vel verdt å fylgje dit også.

24. Mark Kozelek & Desertshore – Mark Kozelek & Desertshore
Detaljerte betraktningar over dagliglivets prosaiske vesen, tilsatt velkjente Kozelek-
tonar (les Sun Kil Moon, les Red House Painter). Gode tonar.

23. Caitlin Rose – The Stand-in
Countrysongar og andre songar som lever sitt liv utafor tidas avgrensa rammer.
Fengande, brennande, swingande, varlege. Registeret er breitt nok, og songane har ein friskleik som vil vare.

22. Atlanter – Vidde
Bandet er nytt, men mannskapet, i alle fall Jens Carelius, har gjort seg bemerka før. Men dette er meir bemerkelsesverdig. Eit fjellpsykedelisk, vidtrekkande, bluesvandrande og groovy stykke norsk verdensmusikk.

21. Kacey Musgraves – Same Trailer Different Park
Countrytonen er konvensjonell, og nesten på permanent basis svingar den seg inn på eit fengande spor. Men den skrur seg ikkje fullstendig opp. Det er noko som held den att, som jordar den. Ein flittig bruk av akustiske instrument. Eit fråvær av glimmer og fjas. Friske tekstar, rammande tekstar, ein varme, eit mot.

20. Monica Heldal – Boy From The North
Ei ung norsk dame har funne fram til den engelske folktonen. Med den akustiske gitaren i fanget fingerplukkar ho seg gjennom låtane. Men ho har også ordna seg med nokre medmusikantar der elektrisiteten har ei rolle. I lag skapar dei eit rastlaust, bluesblått og groovy stykke musikk. Det handlar om inderlig kjærleik, bevegelse og fridom.

19. Houndmouth – From the Hills Below the City
Originalitet får andre ta seg av bjeffar dei, og omfamnar den amerikanske grunntonen med heile sitt glødande hjerte. Alle fire. Gitaren er alltid elektrisk, orgelet duvar og grev, og rytmeduoen er ikkje utprega anonym. Det er southern style, countryrock og rotekte rock. Og syng gjer dei alle. Åleine, og i medrivande harmonisk utfalding.

18. Yo La Tengo – Fade
Tida går ikkje i frå Yo La Tengo. I eit kvart århundre har dei sysla med sitt. Litt av kvart i grunn, men er like fullt alltid til å kjenne att. I år bydde dei på ei ganske så støysvak og homogen plate. Og tradisjonen tru var den rett så flott.

17. The Men – New Moon
The Men er absolutt ikkje eit trongt, einsarta og uniformert band. The Men vil mykje og mang slags. Først og fremst energisk rock’n roll. Gjerne med litt innebygd hengslete melodiøsitet. Men dei går heller ikkje av vegen for litt countryrock, hissig støy eller groovy kraut. Upolert og reinspikka.

16. Mikal Cronin – MCII
Det er power i den melodisk velorienterte poptonen til Cronin. Den klassiske beatleske poptonen. Tidvis skyllar fyren ei elektrisk gitarbølgje av nesten tsunamiske dimensjonar innover den. Men han spelar på andre instrument også (så godt som alle ein kan høyre på plata). Og han kan roe støyfaktoren, men det er aldri ei overordna målsetjing.

15. Oblivians – Desperation
Femten år etter at Oblivians var her sist dukkar dei opp att. Utan å ha forbetra seg, og takk for det. Her flyg dei vegg imellom, i full desperasjon, og er alt anna enn slutt. Dei sveittar og rockar som om tida aldri har flydd ifrå dei. Det gjer dei sjølvsagt heilt rett i.

14. Stein Torleif Bjella – Heim For Å Døy
Nei lystelig er det definitivt ikkje, men like fullt ein ny porsjon med ganske så udødelige viser. Meir presist elleve songar om å kjenne seg einsam og neglisjert, og ein om nokre gitarar. Formidla med akkurat så mange ord som trengst. Ikkje overtydelig, men heller ikkje utydelig. Forankra i eit Hallingdalsmiljø, men i grunn ganske så universelt.

13. Savages – Silence Yourself
Det er ikkje nokon grunn til å tvile på Savages. Deira agenda er å gå aggressivt til verks, dei sviktar den aldri. Verken på det soniske eller det tekstlige plan. «This album is to be played loud in the foreground» proklamerar dei. Du skal ikkje la deg forstyrre av andre signal. Du skal ha fokuset retta ein stad, hit, på debutplata til dei fire kvinnene i Savages. Det er i grunn ikkje så vanskelig.

12. Okkervil River – The Silver Gymnasium
Scena er den vesle staden der bandets songar og eminente låtskrivar Will Sheff vaks opp. Han skildrar ein barndom som handla vel så mykje om sjukdom og å bli mobba som om ubekymra leik i skogsholtet. Men det er ingen bitter flyktning som kryssar sine spor. Det er ein mann midt i trettiåra som evnar å vere både oppriktig og ettertenksam. Og som finn fram til poptonen i sitt eige orkester. Ein god tone det.

11. The National – Trouble Will Find Me
I eit moderat og smidig modus lirkar Brooklynkvintetten nok ein gong fram ei plate som vinn i det lengre løp. Der den lakoniske barytonrøysta til Matt Berninger behandlar låt etter låt med skarpskodde tekstlinjer. «I have only two emotions» syng han, «careful fear and dead devotion». Og eg tenker at nett det kanskje er eit aldri så lite manifest. På ei plate som ikkje veldig annleis, frå eit band som framleis er veldig bra.

10. Wooden Wand – Blood Oaths Of the New Blues
Eg opplever lydbildet på Blood Oaths som det luftigaste Wand har presentert i nyare tid. Som det rikaste også, men like fullt spartansk. Wand sine medspelarar skikkar seg, dei går ut og inn av bildet, dei har fått rolla som subtile understrekarar. I novellistiske songar av det heimsøkte og støvete slaget, dyppa i country og blues. Der tristessen og lengten rår, men der Wand også finn det føremålstenlig å minne om at «after the darkness there’s a light».

9. My Bloody Valentine – MBV
Det er då noko alvorlig apokalyptisk over mbv, er det ikkje? Poptonen som dansa som ein kaleidoskopisk draum gjennom store deler av Loveless den høyrer eg ikkje så mykje til her. Her høyrer eg noko dunklare noko. Ein slags klagesong kanskje, eller ein jamrande blues, eller ….. Eller for å seie det slik: Shields og hans kumpanar (som ikkje er særlig fleire enn Bilinda Butcher denne gongen) har endå ein gong skapt eit verk som eg ikkje heilt ut forstår, som sikkert alltid vil vere utydelig, og som eg derfor aldri vil bli ferdig med. Og bra er vel det?

8. Kurt Vile – Wakin On A Pretty Daze
Dei drar seg ut i respektable lengder fleire av spora på plata. Såpass at dette endar
opp som eit godt gammaldags dobbeltalbum. Der gitaren, og då spesielt den akustiske varianten, har ei viktig rolle. Gitaristen Kurt Vile har aldri vore noko å kimse av. Men denne gongen gjer han seg sjølv større arbeidsrom, og skapar meir meditativ godlyd, enn nokon gong.
I songar der Vile fører ein slags dialog med seg sjølv. Om eg då ikkje skal kalle det for monologar til ein person som ikkje er til stades. Eller refleksjonar over livet, musikken, kjærleiken, lengselen, og det å vere mann og far.

7. Laura Marling – Once I Was An Eagle
Utan unntak, femten songar til ende, handlar Once I Was An Eagle om kjærleiken. Det startar i eit stummande mørke. «You should be gone beast» lyde opningslinja. Det lysnar litt undervegs. Til slutt adresserar songaren ei oppriktig takkseiing til naiviteten «for failing me again».
Stemma og den akustiske gitaren har hovudrolla. Men utan produsent Ethan Johns si tilføring av rytmisk svir hadde ikkje dette blitt den plata det har blitt. Med handslegne trommer og perkussiv virilitet skaper han eit organisk groove som stikk innom og vitjar dei fleste låtane.
Det har blitt ei plate som er den openbare motsetninga til det fragmenterte. Den krev at ein har tid, at ein tek seg tid, den er verdt kvart eit minutt.

6. Jason Isbell – Southeastern
Ei plate full av countrysoul. 12 sterke melodiar som provar at Jason Isbell har eit grep om det melodiske slik gode låtskrivarar oftast harhar. Det er likevel hans grep om det tekstlige som verkelig imponerer. Han sirklar ikkje rundt med ord som fordampar, han går direkte til verket med ord som brenn seg fast. Han bruker ikkje fleire ord enn nødvendig, han økonomiserer, han er presis, som ein Carver. Han har noko å formidle. Og det han formidlar skildrar også det som ikkje blir uttalt. Eller det kan handle om noko eg først ikkje oppdaga det handla om. Det kan ha ei dobbeltyding. Isbell er ikkje eindimensjonal.
Jason Isbell har endelig laga plata eg ein gong trudde han var i stand til å lage, men som eg hadde byrja tvile på at han ville lage.

5. Vampire Weekend – Modern Vampires of the City
Det finst fleire grunnar til å tvile enn til å tru. Gud er i trøbbel. Sola går minst like ofte ned som den står opp. Visdom er ikkje synonymt med ungdom. Døden er uunngåelig, men heller seinare enn før. «There’s a lifetime right in front of you».
Med betraktningar av dette slaget tar Vampire Weekend oss med på ein liten tur inn i sinnet og sjela til Modern Vampires of the City. På ei plate som er like nådelaus som den er medgjerlig, like absurd som den er lettfattelig, like eksentrisk som den er fengande.
Vokalist Ezra Koenig fer til verket med reinspakka glød og tvillaust nærvær som fremste kjennemerke. Rundt han føregår det saker og ting. Multiinstrumentalist og produsent Rostam Batmanglij er ein mann rik på idear. Han skikkar inn det eine instrumentet etter det andre. Men lite samtidig. Det er godt med rom her. Eit rom som blir nytta til å gje kvar enkelt låt sitt preg, sitt stempel, sitt groove.

4. Ezra Furman – Day Of The Dog
Når Ezra Furman 13 sekund inn i opningsnummeret startar å synge så er det frå djupast nede i magen og utover det heile. Det er fullt åtak, og ein aggresjon mot det han ser der ute og det han kjenner der inne. «All the world is rising up like vomit, filling up my ugly little mouth, there’s a sickness deep inside my eyeball, got to find that tool to cut it out». At refrenget då blir «I wanna destroy something, I wanna destroy myself» er vel bortimot heilt naturlig.
Punk eller ikkje punk, det er for så vidt ikkje spørsmålet. Men svaret er ja, og nei. Dette er punk men langt meir enn som så. Dette er Bo Diddley-beat og femtitalet som tar seg via Dylan og Velvet Underground til punkens gullalder, derifrå går den i klinsj med Violent Femmes, sparrar med Bright Eyes, og sveittar opp ein dose gospel, for så å bli friskt og tydelig signert med Ezra Furman sitt eige handlag.
Ein kan vanskelig hevde at tematikken plata igjennom er av det lystelige slaget. Det handlar mykje om å vere i ein tilstand nokre sjelelige kilometer unna der ein helst kunne tenkt seg å vere. Men det handlar også om å prøve å komme seg ut av tilstanden, og å søke og finne fram til ein som svir mindre. Det handlar i liten grad om å lukkast med det.
Men du verden som Ezra Furman har lukkast med denne si femte plate.

3. Phosphorescent – Muchacho
Sånn mot slutten av plata, i nest siste song, høyrer eg Matthew Houck synge «oh, you’ll spin your heartache into gold». Eg tar like godt og stel den linja eg, for så i neste omgang å rette den mot opphavsmannen sjølv. «You’ll spin heartache into gold, Matthew Houck». Noko du har gjort, for så vidt, i alle fall tidvis, på plate etter plate dei siste ti åra, men denne gongen sannelig meir fullkome enn nokon gong.
Houck seglar framleis, slik han har gjort alle desse ti åra, under fana Phosphorescent. Om enn ikkje, slik det ein gong var, ganske så åleine. Eit visst mannskap har han med seg. Ikkje eit så reint lite eit heller denne gongen. Cirka 10 i talet trur eg det må vere. Det er nå likevel aldri nokon tvil om kven som har grepet om spakane. Houck har, vanen tru, produsert, arrangert, miksa, og skrive låtane. På det mest mangfaldig utforma Phosphorescent-albumet til dags dato.
Houck tek her i bruk elektroniske lydkjelder på ein måte han ikkje har gjort før, og han vitjar fengande poprefreng og tar eit par skikkelig groovy tak. Sonisk sett er albumet kanskje fyrens lettast tilgjengelige. Utan at det har gått utover tonane sin levedyktigheit, eller Houck si evne og interesse for å skildre kjelkete mellommenneskelige tilhøve.

2. Parquet Courts – Light Up Gold
Eg høyrer på Stoned and Starving, og songar frå tidlegare tider kryssar sporet. Det har noko med groovet å gjere, tenker eg. Først og fremst groovet. Det enkle groovet. Sjølve ur-groovet. Eit slikt eit som finn sitt tempo, og som så går, og går, og går, medan tonar av ulik karakter kravlar, kjælar eller piskar kring det.
– Eg spaserte gjennom Ridgewood Queens, innleiar Andrew Savage. Og groovet går, Det groovet. Der har Pablo Picasso spasert ein gong også, tenker eg. Og jentene kunne ikkje motstå blikket hans, og han blei aldri «called an asshole». I fylgje Jonathan Richman, tenker eg. Og groovet går, Det groovet. Ein gong var Lou Reed der også, tenker eg, og formidla morbide og syndige scener, og eit stadig gjentakande «she’s busy sucking on my ding-dong». Gitarane var primitive, orgelet brutalt, og Moe Tucker slo. Det var Det groovet. «I was so stoned and starving» syng Andrew Savage, og fortel om då han stod der med tåkete syn og funderte over om han skulle velje geléfiskar, rista peanøtter eller ei pakke lakris. Veslebror Max Savage administrerar takten, og ein krakilsk gitarsolo krøllar seg rundt den. Som ein svolten orm på jakt etter godsaker. Det er Det groovet.
Og saman med groovet, Dette groovet, går dei heim, utan napp, for så vidt, både Savage og Richman og Reed, både Parquet Courts, Modern Lovers og Velvet Underground. Og naglar kvar sin meisterlige rock’n roll song fast i det tidlause. Sister Ray, Pablo Picasso og Stoned and Starving. 1968, 1976, 2013, whatever, tenker eg.
Årets låt, tenker eg.
Med sine fem minuttars varigheit, og sine gitarsoloar er ikkje Stoned and Starving den typiske låta på plata. Den typiske låta varer ifrå eitt til drygt to minutt, har ikkje utprega god tid, gjer det den har intensjonar om å gjere, og slepp så neste til. Rå, energisk og primitiv punk, postpunk og rock’n roll. Det har sett seg i blodomlaupet til den unge kvartetten. Debutalbumet kokar over av det.

1. Jonathan Wilson – Fanfare
Å du heilage psykedelia! Her er det ambisjonar, her er det musikalitet, her er det ein kosmisk overflod av medrivande tonar.
Med Fanfare utvidar Jonathan Wilson sitt soniske univers. Han lar låtane få lov til å bli større. Gjev dei ein ikkje ueffen nyanserikdom, og sveivar tidvis opp ein energi som ikkje var der på den førre plata, Gentle Spirit. Fanfare er på mange vis eit konglomerat av soniske innfall, men du verden det er eit saumlaust konglomerat. Det hakkar ikkje undervegs. Dansen mellom dei djupaste søkk og dei høgaste tindar høyrest fullkommen naturlig ut.
Over 78 minuttar og gjennom 13 songar, i skiftande tempo, i mangslags fargar, og med vekslande krefter, har Fanfare grepe eit stadig sterkare tak i meg. Varmen har si tvillause skuld i det. Varmen som Wilson har inkorporert i kvar einaste spelte tone. Og så det melodiske då, det er heller ikkje skuldlaust. Det har sin divergerande personlegdom frå låt til låt, men presenterer seg alltid i ei form eg vil kalle smidig, og slik evnar det å smyge innunder huda, og inn til det inste.
Plata har flust av referansar til musikk som blei gitt ut i tidsrommet 1967 – 1977. Men den står aldri fast i noko som ein gong var. Eigentlig står den ikkje fast i det heile. Eigentlig flyg den som ei fri sjel mellom det den fangar og det den skapar, og har like mykje 2013 i seg som all anna musikk som har komme rekandes min veg i år. Men den har garantert meir framtid i seg enn det meste av den. For ikkje å seie all.

Ezra Furman – Day Of The Dog

Standard

Tru og tvil i mørke tider. Ein ung fyr frå Chicago hiv gospel i punken, og svingar seg inderlig rundt i rock’n roll tradisjonen.                                                                                                               

  Det var ufattelig lett å bli dus med songane til Ezra Furman. For fire veker sidan hadde eg aldri høyrt mannen framføre ein einaste tone. Eg visste ikkje at han eksisterte, og endå mindre visste eg at songane hans fanst. Likevel, når han først gjorde sin entré opplevde eg han aldri som ein framand. Songane hans kjem nemlig frå ein stad eg har vore før. Mange gonger (sannsynlegvis altfor mange gonger). Frå sjølvaste hjerta av rock’n roll. Dei beveger seg aldri langt vekk frå sin arnestad, men du verden som dei beveger seg.

Når han 13 sekund inn i opningsnummeret startar å synge så er det frå djupast nede i magen og utover det heile. Det er fullt åtak, og ein aggresjon mot det han ser der ute og det han kjenner der inne. «All the world is rising up like vomit, filling up my ugly little mouth, there’s a sickness deep inside my eyeball, got to find that tool to cut it out». At refrenget då blir «I wanna destroy something, I wanna destroy myself» er vel bortimot heilt naturlig.

Punk eller ikkje punk, det er for så vidt ikkje spørsmålet. Men svaret er ja, og nei. Dette er punk men langt meir enn som så. Dette er Bo Diddley-beat og femtitalet som tar seg via Dylan og Velvet Underground til punkens gullalder, derifrå går den i klinsj med Violent Femmes, sparrar med Bright Eyes, og sveittar opp ein dose gospel, for så å bli friskt og tydelig signert med Ezra Furman sitt eige handlag.

Han ser ikkje ut som ein gammal mann denne Ezra Furman. Men jaggu er situasjonen den at Day Of The Dog på ingen måte er hans debutalbum. Etter det eg har klart å finne ut må det vere hans femte full-lengdar. Dei tre første rett nok under vignetten Ezra Furman & The Harpoons, men ganske så umiskjennelig med same mann i hovudrolla.

God Is A Middle-Aged Woman song han på den aller første plata (frå 2007). Og Gud betyr ein god del for Ezra. Han har lest sitt Gamle Testamente. Kanskje fordi hans jødiske røter har dratt han mot det, eller kanskje ganske enkelt fordi han har funne det fascinerande. I alle fall klarer han å krydre songane sine med referansar til den gamle boka på eit rett så opportunt vis. Om enn ikkje i tråd med slik den ortodokse trua ville ha rådd han til å gjere det. And Maybe God Is A Train spør han seg på årets plate, som ei slags oppfølging til den seks år gamle songen. Desperasjonen formelig dirrar i stemmebanda når han vidare spør seg om Gud kanskje heller er ein liten gut som prøver å vere tøff som ein mann, eller kanskje ei lita jente «setting out a table for tea». Eller kanskje alt er slik det er meint å vere. Men i så tilfelle: «what exactly has that got to do with me, when I’m in pain, in pain». Så joda han har eit forhold til Gud, men det er eit ganske så fleirdimensjonelt forhold.

«Now that everyone’s gone, it’s just me and the Lord, in this little apartment in Queens». Slik innleiar Furman det swingande og Tom Waits-frenetiske nummeret Walk On In Darkness. Ein lengt etter det forbode drar etter kvart hovudpersonen utandørs. Gud prøver å kalle han tilbake via hans «portable headset». Samstundes, frå nede i rennesteinen ein stad, kan han høyre lyden av eit horn. (Sannsynligvis ein krumbøygd saksofon). Det regnar, eit evig regn, og gatevandraren forsvinn inn i mørket («tap tap tap»).

Der, inne i mørket, kan det vere at denne fyren møter på fleire av skikkelsane i Furman sine songar. For eksempel han som nyttar refrenget til å be alle om å dra ein viss stad. Tell «Em All To Go To Hell. Ein song, kledd i rockens opphavlige mondur, der Furman teiknar eit portrett av ein desorientert fyr fanga i ei felle han har laga for seg sjølv. Grublande over «redheads» som ikkje har nummeret hans lenger, snerrande mot idear om materiell velstand, heilt utan fotfeste, for redd til å døy, vandrande i skuggen av «the fabulous four».

Ein kan vel med rette hevde at tematikken plata igjennom ikkje er av det lystelige slaget. Det handlar mykje om å vere i ein tilstand nokre sjelelige kilometer unna der ein helst kunne tenkt seg å vere. Men det handlar også om å prøve og komme seg ut av tilstanden, og å søke og finne fram til ein som pinar mindre. Det handlar i liten grad om å lukkast med det.

Om då ikkje dommens dag, eller oppgjerets time, eller Day Of The Dog som Furman vel å kalle det, kan by på noko likare då. For alle dei hardt prøvde. «From the bums on the street to the prisoners inside, from the losers cast out to the runaway child, and the wandering slave through the wilderness fog». Den skingrande og intense gospelrockballade som ber same tittel som plata fremjar i alle fall eit håp om eit rettvist oppgjer ein gong. I den todelte saken Slacker/Adria er Furman inne på noko av det same. På ein litt annan måte. Første del presenterer eit noko misantropisk syn på tilværet («I’m hoping she’ll save me, or at least give me drugs and call me baby»), og groovet er suggererande og Velvet U. Andre del er ein brennande draum om eit utopia (there’s no hidden keys and there’s no secret handshake), plassert midt inne i ein sonisk vinterstorm.

Saman med dei sedvanlige rock’n roll instrumenta spelar ein saksofon ei sentral rolle. Tvers igjennom dei fleste spora kan den putre og kitle, fylgje straighte linjer eller mane til kamp. Uansett, den er med å gjere Day Of The Dog til eit album som til trass for si tydelige gjeld til rock’n roll historia er noko litt for seg sjølv. Noko unge Furman, og hans evne til å ta ein skånsellaus eigedom over kvar forbanna låt sjølvsagt skal få tilkjent største del av æra for. Det være seg om han fullbyrdar ei låt av det meir popprega slaget (My Zero, Cherry Lane) eller om han er der det heile byrja, og rasar ut si fortvila bøn til ein gud han håpar finst, men ikkje heilt stolar på: «Won’t you please come and be my escort, through the dark dark world that we have made». Gospel på sitt beste.

9/10

TIDAL: EZRA FURMAN – DAY OF THE DOG

 

 

Stein Torleif Bjella – Heim For Å Døy

Standard

Nei lystelig er det definitivt ikkje, men like fullt ein ny porsjon med ganske så udødelige viser.

8

cover

Dette blir berre verre og verre. Heim For Å Døy du. Den er då brutal. Og ikkje er det slik at innhaldet bakom tittelen akkurat prøver å slå på lyset heller. Ifrå Undergang til Mayhem Heime, ifrå eit Ubrukt Liv til ein Taus Manns Tale er dette låtar som ransakar dei meir mismotige tankar og opplevingar eit menneske kan dra på seg. Her representert med hankjønnet, og hans syn på seg sjølv, sine skortande kommunikative evner, si klønete handtering av mellommenneskelige tilhøve, og damelengselen (og annan lengsel) som fylgjer i kjølvatnet. Med mindre opning for håp enn kva Stein Torleif Bjella har forfekta på sine to første plater. Ikkje dårlig.

Til å fylgje seg på vegen har Bjella leigt inn dei same kreftene som har vore med han før. Kjartan Kristiansen er produsent, og spelar på fleire strenger enn tidlegare, elektriske også. Geir Sundstøl spelar på endå fleire. Marita Vårdal Igelkjønn musiserer inn litt tangentbasert klang. Medan kontrabassen plassert i henda på Eirik Øien og Tor Egil Kreken grev djupt, svartare enn blått, og dirrar faretruande.

Men Michael Blair har ikkje vore med på dette før. Det vil seie han har vore med på litt av kvart den fyren. I lag med Tom Waits på fleirtalet av hans beste plater. Og han har gjort tonar gode og utrygge saman med Lou Reed, John Zorn, Elvis Costello og fleire med. No er det altså Bjella sine som har fått litt pisk frå Blair sitt slagverk og marimba. Eg kan ikkje høyre at dei har tatt alvorlig skade av det.

Alle har vel då fått med seg at denne plata har meir lyd i seg enn sine føregjengarar. Meir blues har den også. Utan at eg skal gjere noko større nummer utav det. Plata er, i fylgje opphavsmannen, avslutninga på ein trilogi. Og eg har ingen vanskar med å høyre at den plasserer seg ved sida av Heidersmenn og Vonde Visu. Både sonisk og tekstlig. Bjella si høgst personlege visesjel har solid bustad i desse songane også.

Tolv songar der eg kan bli freista til å tenke (slik eg har tenkt om songane på dei to andre platene til mannen) at orda er den vesentligaste faktoren. Slik er det ikkje. Dette er ikkje dikt som utan vidare hadde klart seg på eiga hand. Dei treng tonen, og dei får den. Ein tone som snirklar og luskar tett inntil, som er ein kamerat som talar same språk, som gjer sitt beste for å forstå, som tenkjer at den kan vere til nytte, og er det.

Tolv songar som med sitt forteljande vesen har eit vel så sterkt slektskap til novella som det dei har til diktet. Med akkurat så mange ord som trengst skildrar Bjella ein situasjon, ei oppleving, ein tilstand. Ikkje overtydelig, men heller ikkje utydelig. Bilde, som minnar meg om det slaget eg kan få når eg les ei novelle dannar seg, og eg driv inn i stoffet. Inn i songar som er lokalt forankra i eit Hallingdalsmiljø, men som er ganske så universelle.

Elleve songar om å kjenne seg einsam og neglisjert. Nokre gonger fortvilt åleine, andre gonger i ei trykkande tosemd. Ved eit høve seier Bjella det heilt utan ord, berre med strenger (Taus Manns Tale). Færrast strenger sluttar seg til han når han syng om Rottu I Hjarta. Då er det berre songaren og ein akustisk gitar. Og linjer om anger og ei uuthaldelig lengt, og ei erkjenning av å stadig støyte kvinner frå seg med sine rotfesta usympatiske personlegdomstrekk («det bur rottu i hjarta mitt, dei er kje råd og bi kvitt»). Ein annan karakter med usympatisk trekk dukkar opp i Helsing Judas. Songens hovudperson vedkjenner seg at han ikkje var god for nokon. «Eg laug sjelen fin, rosemåla verden min …… det eg sa vog ingenting, som fuglepust i vind …. smadra løfti som glas». (Så kan ein kanskje hevde at det at hovudpersonen innser sine usympatiske trekk er formildande, både når det gjeld rottesongen og judassongen? Ja eg trur det. Og eg endar derfor opp med å synast meir synd på vedkomande enn å kjenne ein antipati mot han). Bjella syng forresten ikkje Helsing Judas åleine, han får selskap av den vene røysta til Maria Due. Ilag vartar dei opp med tonar som snik seg like varlig ikring som galante syndarar.

Rottu I Hjarta

Den stridigaste lyden tumlar gjennom Mayhem Heime. Ein elektrisk gitar svir av nokre desperate riff, og eg tenker bluesrock. Bjella syng om å «spela sørgemarsj på stereon» og å leve i det uhandterlige vakuumet etter ho som vart «forsynt tå mayhem heime». Ein fyr med ganske så likedanne opplevingar klagar sin nød i Undergang. «No kjem det tomme i tunge velt, som godstog jøno hogstfelt» lyde den bilderike første linja. «Det tomme» det er det som vart att etter ho som «kom med undergang» og alle dei andre som har flytta ut. Vår mann går for tida og «vasa i nedlagte bruk» medan han etter beste evner prøver å døyve ei rastløyse som er i ferd med å ta styring over forstanden hans. Løysinga, i alle fall midlertidig, er denne: «For å få luft og lys gjekk eg te vatnet i dag, og heiv stein på stålis, det sang som paukeslag». Nydelig.

Andre lever framleis i ei tosemd (i alle fall om ein ser litt stort på det). Og så har dei ein bil. Den kan komme til nytte. For då kan dei jo ta ein biltur i lag dei to (til Ivar som «flutte heim te Hokksund»). Ja ikkje berre ein tur, men ei utflukt som «kan bi vår nye start, på noko som ska bi stort». Slike tankar tenker hovudpersonen i Halde Maska. Han maktar ikkje lenger den store stilla som har lagt seg over ekteskapet, han kjenner ei fortviling over kjærleiken som har rent utav det. No gjer han eit framstøyt (eit siste) og syng sitt refreng. «Eg og vil seile på kjærleikens sjø, ankre upp ved ei øy, å halde maska er å døy».

Bil har også karen i Separate Sinn. Korleis det står til med tosemda er noko meir uklart. Han har sett folk le og kalle han for skrotnisse. Han kan ikkje akseptere at det er slutt med henne. Han har høyrt «koss småting kan endre på eit liv», så han tok likegodt «te høgre i krysset og køyrde vestover i bil». No står han, på andre dagen, og kikkar mot døra der ho bur, «og det er fortsatt stagnasjon». Det har låst seg, han finn ikkje nøkkelen, og om han skulle finne den er det vel mest sannsynleg at låsen er bytta ut. Så «kan nokon gripe inn, du har din måne, eg har min, separate sinn». Platas einaste strykarkolorering prøver å døyve litt av smerta, i ein song eg har bokført som eit essensielt Bjella-augeblikk.

Separate Sinn

Før plata kom singelen. Idiotisk Einvegslove. Med rytmisk driv, feber og snerr. Og nei, kjærleiken funklar ikkje i denne heller. Som tittelen fortel gjekk den i grunn berre ein veg. Ho ytte aldri tilbake slik han tenkte ho skulle gjere. No er det slutt, han er meir sint enn sår. For «koss kan eg føle meg snytt, du va alder i livet mitt, koss kan eg miste gong på gong, ein som alder kom … eg låg vakjin når du sov, idiotisk einvegslove».

Nokre av mennene er også fedre. Ein av dei stemplar livet sitt som eit Ubrukt Liv. Han prøvde å føre sonen sin inn på kunst- og kultursporet. Poesisporet. La bort eigne diktarambisjonar for papparolla. «Ville guten skulle sjå, kunstens indre vesen, eg la vekt på Olav H». Det gjekk skeis. Så no sit han der, «unaturleg blid», og drar den smertelige konklusjonen at han burde ha satsa på den boka si i staden. Ein annan far har satsa på Gud. Satt sin lit til Gud. No har han mista sonen sin i ei bilulykke. Tilliks med Bibelens Job spør han sin gud kva meininga var med det. «Var han din Yndlingsengel»? I ein song med eit saktmodig bluegrassprega gospeluttrykk.

Eg nemnte at plata hadde elleve songar om å kjenne seg einsam og neglisjert. Eg heldt ein unna. Modningsangst. For den er annleis. Den kjem til slutt, og er fire vers om fire gitarar, og litt anna. Målt mot resten av plata har den eit nesten lystelig preg. Låtskrivaren er glad i gitarane. Han har ingen tankar om å svikte dei, og best av alt, det er ingen grunn til å tru at dei vil svikte han heller. Bjella nyttar samstundes høvet til å rette eit lite skråblikk på seg sjølv og sine songar.

Eg har ein gitar i kjellaren
eg ikkje veit kor kjem ifrå
eg veit eg vil alder selge han
det er den eg skriv sanga på
dei kjem frå dalen bakom
og bi ofto litt for tung
sentimental sagastil
i tilfelle du va i tvil

Modningsangst

Og når modningsangsten for alvor drar seg til stemmer også Maria Due i, og saman syng ho og Bjella om verdien av å ha «ein gitar å halde i, so skallen fær litt fri». Litt «trøyst og melodisk sus» altså, for å låne ei linje frå eit dystrare augeblikk på plata. Eg kan ikkje seie anna enn at eg synst det er ein fin måte å avslutte plata på. For etter elleve songar utan spor av happy ending kan det jo vere greitt å gje tristessen og døden ein aldri så liten kilevink. Sånn i all vennskapelegheit. Utan at eg vil gjere meg til talsmann for at tonen etter trilogien bør bli lysare. Nei det vil eg ikkje, for det meiner eg ikkje. Og kven har forresten sagt at det berre skal vere tre plater i ein trilogi?

Først publisert på Groove.no (i 2013)

Parquet Courts – Tally All The Things That You Broke

Standard

Kvartetten set fyr på fem nye spor. Nokre brenn betre enn andre, men lite blir til aske.

7

cover

Rock’n roll kan gjerast utan komplekse avtrykk, ganske så enkelt. For å sitere ærverdige Lou Reed: «One chord is fine. Two chords are pushing it. Three chords and you’re into jazz». Parquet Courts driv ikkje med jazz. Deira energibombe av eit album, Light Up Gold, fanga meg inn med skarpskodd punkattityde tidlegare i år. No er dei her med ein femspors ep, og den er ikkje akkurat puslete den heller.

Ikkje puslete, men nok ikkje heilt og fullt der dei var med Light Up Gold. Der den plata var 14 låtar med ei gjennomsnittleg speletid på cirka 2 minutt (samt ein allereie legendarisk groovy og gitarsviande Stoned and Starving, på 5 minutt) har denne ep’en eit noko mindre stramt og energisk fokus. Til tider er den noko slentrande og ganske så slackeraktig.

Men det startar på ingen måte slik. You’ve Got Me Wonderin» Now er eit ivrig stykke punkrock der gitarane får brukt seg og det melodiske er meisla i fengande former. Tre vers der eit par smertelige erfaringar om det ustadige kjærleikslivet blir kasta fram i scenelyset. Ja såpass smertelige er erfaringane at songaren har funne ut at «toothache’s better than heartache baby». Så når han kjem til refrenget er det berre å innsjå det: «I thought I knew a thing or two about the blues, but you’ve got me wonderin» now». Greatest Hits stoff.

Av same kaliber er ikkje dei to andre korte låtane på plata. Descend (The Way) er ein kantete og for så vidt habil sak, medan Fall On Yr Face er ein mindre habil bluespunk parentes. Dei to lange låtane på plata – for ja det er to lange låtar på plata – har imidlertid ganske så mykje for seg. Rett nok forvaltar dei ikkje si lengd like godt som Stoned And Starving. Ei låt som kunne vore ti minutt og minst like bra. Og forsåvidt er det, live. For du verden som bandet, og især songar og gitarist Andrew Savage, svir av den låta på eit par YouTube-kutt eg har komme over. The More It Works har litt av det same potensialet. Ei låt der den «filosofiske» slutninga «the more you use it, the more it works» har rolla som eit frenetisk mantra, og arven frå Pavement er ganske så tydelig. Men så går den inn i ein tomgang og døyr mot slutten. Redigering kunne altså ha gjort seg. Det same gjeld sju minuttar lange He’s Seeing Paths. I former som minner meg om Beck frå Odelay-dagane tar Savage oss her med på ein tur gatelangs i New York City. Sentralt i akkompagnementet er sampla beats og ei kubjølle. Groovet er bra, men klarar ikkje halde koken heilt til endes. Det er likevel noko friskt og vågalt over det dei foretar seg, som gjer at sjølv når dei bommar litt går dei seg ikkje bort.

Bandet har skrive om namnet sitt frå Parquet Courts til Parkay Quarts (om det er varig eller midlertidig veit eg ikkje), men dei har ikkje skrive om si evne til å kople enkle grep med energisk åtferd på ein besettande måte. Nett der har dei ikkje flust av likemenn for tida.

Først publisert på Groove.no (i 2013)

Jonathan Wilson – Fanfare

Standard

Å du heilage psykedelia! Her er det ambisjonar, her er det musikalitet, her er det ein kosmisk overflod av medrivande tonar.

9

cover

Den første omtalen min av Fanfare hamna i søpla. Den var uleselig. Full av referansar til musikk som blei gitt ut i tidsrommet 1967 – 1977. For all del, det er eit bra tidsrom. Og ikkje var det vel heilt feil heller. Det er ei uomtvistelig sanning at tonane som spirer og blomstrar utav Jonathan Wilson sin Fanfare har sine røter grundig planta i den epoken. «Men det får då vere grenser!» skreik det i mot då eg tok eit overblikk. Femten artistnamn, fem platetitlar og seks songtitlar viste ei rask opptelling. «Slikt blir å gjera plata urett» tenkte eg, «for så fast i noko som ein gong var står den jo ikkje». Eigentlig står den ikkje fast i det heile. Eigentlig flyg den som ei fri sjel mellom det den fangar og det den skapar.

Jonathan Wilson var her med ei plate for to år sidan også. Gentle Spirit var tittelen den gongen. Over 78 minuttar og gjennom 13 songar vitja han ei hippietid dei fleste av oss trudde var ein saga blott. Men nei, Wilson hadde tatt seg inn i Laurel Canyon han, funne ein stad han kunne kvile sitt tankefulle hovud, plassert heile sitt arsenal av analogt innspelingsutstyr i eit rom han kalla studio, og der spelt inn desse greiene han fann passande å gje namnet Gentle Spirit. Eit episk stykke folkpsykedelia som virka å ha god tid. Ein naturhyllande rapsodi med utsikt mot ein kosmisk tåkeheim. Melodisk smygande, passe livsfjernt, og mjukt godgjerande. Ei plate det gjekk an å bli glad i med andre ord. Med Fanfare vil han noko endå meir.

Med Fanfare utvidar Jonathan Wilson sitt soniske univers. Han lar låtane få lov til å bli større. Gjev dei ein ikkje ueffen nyanserikdom, og sveivar tidvis opp ein energi som ikkje var der sist. Fanfare er på mange vis eit konglomerat av soniske innfall, men du verden det er eit saumlaust konglomerat. Det hakkar ikkje undervegs. Dansen mellom dei djupaste søkk og dei høgaste tindar høyrest fullkommen naturlig ut. Som når Wilson i Lovestrong startar heilt der nede i det spartanske, med eit piano, med ein cello, og syng om «mystic music» som reddar han frå nokre ugode minner, og om «cosmic harmony», om kjærleiken. Før han tek låta vidare, og ein ekspansjon sett i gang. Ein gitarsolo startar på sitt arbeid. Den brenn, og brenn meir. Eit orgel melder seg på, og insisterer på at tonane skal vere feite, og vel så det. Eit groove manifesterer seg, eit hektande eit. Låta dansar. Alt dansar. Ei stund. Så flyt den ut av dansen, tilbake der den var, i det nennsame, til sitt tredje vers: «and all the while we shared this mystic in our hearts». Ei djupt fantastisk låt, blant fleire.

Over 78 minuttar og gjennom 13 songar, i skiftande tempo, i mangslags fargar, og med vekslande krefter, har Fanfare grepe eit stadig sterkare tak i meg. Varmen har si tvillause skuld i det. Varmen som Wilson har inkorporert i kvar einaste spelte tone. Og så det melodiske då, det er heller ikkje skuldlaust. Det har sin divergerande personlegdom frå låt til låt, men presenterer seg alltid i ei form eg vil kalle smidig, og slik evnar å smyge innunder huda og inn til det inste. Til og med Illumination gjer det, på eit vis. Det einaste sporet eg vil hevde minner meg om ein pastisj. Eit litt tvilsamt dykk ned til Neil Young & Crazy Horse. Men eg hoppar ikkje lenger over den. Den høyrer med. Kanskje fordi eg opplever at Fanfare er eit album, eit godt gammaldags album. Ein hoppar då ikkje over noko på slike.

Jonathan Wilson spelar ikkje berre på sine eigne utgjevingar. I fjor var han medprodusent, og spelte på langt meir enn eitt instrument, på Father John Misty sitt absurd vitale album Fear Fun. Misty sitt alter ego Josh Tillman betalar ein skjerv og to tilbake med å synge harmoni på fleire av spora på Fanfare. Eg merkar meg vel særlig korleis han i god samklang med hovudpersonen løftar fram den småkrakilske og funky støvaren Future Vision. I eit anna toneleie er han med å gjere utgangen på den inderlige countryrockballaden Moses Pain til eit lite stykke potent vestkystharmoni. I lag med mellom andre Jackson Browne og Graham Nash. Sistnemnte slår seg på si side saman med sin gamle turkamerat David Crosby og gjer sitt bidrag til at låta Cecil Taylor har «høgdepunkt» ettertrykkelig gravert tvers gjennom seg. Noko sjølvsagt Wilson sjølv og hans handtering av seks ulike instrument – mest markant ein snerten handpiska perkusjon og buktande tonar frå ein akustisk gitar – har ei ganske så overordna ære for. I ein song om ein legendarisk jazzpianist som bevega ex-president Jimmy Carter ein gong på det seine syttitalet: «Strangers and old friends arrive, Cecil Taylor is on the White House lawn tonight». Og harmonisongen er av det friskt ærverdige slaget. Årets deja vu.

Cecil Taylor

Apropos jazz, saksofonist James King (som også spelar fløyte) er med på å gjere Fazon til ein funky spirituell jazzrockattraksjon. Den einaste låta her som Wilson ikkje har komponert sjølv, men plukka frå ei førti år gamal plate av det obskure San Francisco-bandet The Sopwith Camel. Fløyta si hentar King fram på den modererte/folkgroovy/repeterande New Mexico. Ein song der gode gamle Roy Harper (som nyleg gjorde comeback med ei plate Jonathan Wilson var involvert på) har skrive teksten. Den handlar om eit av kjærleikens evige dilemma. «I couldn’t let you into my mind, I couldn’t get you out of my mind». Eit tema som pregar store deler av plata. Kjærleiken altså. Kanskje ikkje framført i dei djuptloddande eller utprega originale ordelag. Til tider kan nok det tekstlige endåtil kallast litt banalt, eller noko «out there». Men meir jordnært og poetisk utvikla enn kva det var sist gong Wilson var her det er det. Om enn ikkje av eit kaliber eg opplever som maktpåliggjande å dukke ned i. Tekstane åleine bringer meg aldri ut av fatning for å seie det slik.

Det er det den glødande fargerike heilskapen som sørgjer for. Representert med songar eg har nemnt, og alle eg ikkje har nemnt. Slik som Dear Friend. Trivelig og liten, sval og stor. Der den dveler og rykker seg inn i mitt psykedeliske indre. Når den er midt inne i sitt mest eskalerande parti meiner eg å skimte skuggen av Arthur Lee. Og så skimtar eg Pink Floyd. Og så er den ein himmelsk venn av Lovestrong.

Apropos himmel. Coveret. Kva tenkte Wilson på då han gav albumet det coveret. Det er, som allereie ettertrykkelig nemnt, liten tvil om kor tonane på plata har henta sin inspirasjon ifrå, men endå mindre tvil er det om kor inspirasjonen til covermotivet kjem ifrå. Michelangelo sin «Skapelsen». Med ein liten vri. Skaparen og den skapte sine hender er i ferd med å gli ifrå kvarandre. Den skapte lyt klare seg på eiga hand. Jonathan Wilson klarer mykje på eiga hand. Han spelar på eit utal instrument. Han har hatt full kontroll på dei fleste knottane som er blitt trykt på. Men han er ikkje verre på det enn at han hjertelig tar i mot litt hjelp frå kjentfolk av ymse slag. Til å omfamne tonar som var der, og som no er her, i songar som aldri har vore verken der eller her, før no. På Jonathan Wilson si plate av året. Som er like mykje 2013 som all anna musikk som har komme rekandes min veg i år. Men som garantert har meir framtid i seg enn det meste av den.

For ikkje å seie all.

Først publisert på Groove.no (i 2013)

 

Monica Heldal – Boy From the North

Standard

Ei ung norsk dame har funne den engelske folktonen, og saman med nokre medsamansvorne gitt den ei rastlaus, bluesblå og groovy behandling.

7

cover

Det tidlege syttitalet, og omkringliggande år, har vore eit stadig tilbakevendande sonisk tema her i stova denne hausten. Det kan det nok vere fleire årsaker til. Først og fremst, tenker eg, fordi det finst eit umåtelig forråd av god musikk frå den tida. Men eg skal vel heller ikkje legge skjul på at Jonathan Wilson sin stadig like fantastiske Fanfare nok har hatt ei iverksettande rolle. Midt oppe i all denne trivelige mimreaktiviteten har det dukka opp ei heilt fersk plate til som har lagt beslag på meir og meir av tida mi. Den har den same tidsepoken innabords. Om enn andre soniske variantar av den enn dei Wilson har grepe fatt i. Det gjer ingenting, for det er gode variantar. I sentrum står ei kvinne. Ei ung ei. Monica Heldal, frå sjølvaste Bergen. Men det er lite av Bergen i tonane på det som er hennar debutalbum.

Klangen i tonane har i stor grad sine røter på den andre sida av Nordsjøen. I den engelske folktradisjonen. Og då kanskje helst slik den fortona seg på Led Zeppelin si III-plate, eller slik det lydde då Robert Plant song duett med Sandy Denny, eller når same dame song med Fairport Convention, eller når Nick Drake sine fingrar jaga over strengane og det berre var fem lauv att.

På ni av ti songar spelar Monica Heldal på akustisk gitar. I ein fingerplukkande stil. Tonane ho frambringe har eit kvilelaust preg. Dei dansar og buktar seg. Dei vil fram. Dei har vore ute både dagar og netter. Dei søker ein fridom, men dei søker også ein heim. Dei er aldri åleine.

I bandet finn ein ikkje heilt ukjente Cato Salsa, han spelar på både elektrisk gitar og diverse tangentinstrument. Elektrisk gitar spelar også Øyvind Blomstrøm (frå El Cuero), medan Børge Fjordheim (frå Cloroform og diverse Rogalandsakter) spelar trommer. Plata blei i hovudsak spelt inn i eit studio i Sør-England med Chris Bond (frå bandet til den engelske folkrockfyren Ben Howard) som produsent. Bond spelar i tillegg bassgitar. Om ikkje ærverdige Danny Thompson står der med kontrabassen sin då, og sluttar ringen (han gjorde jo slikt i legendariske Pentangle, og har i tillegg spelt med både Nick Drake, Richard Thompson og John Martyn).

Det er eit definitivt spenn i det soniske registeret på plata. Her blir ein presentert for Silly Willy, ei semiakustisk vise med harmonisert vokal. I ei ganske så anna drakt tar Conman Coming seg fram. Ein elektrisk og svartkledd blues, med eit ekspanderande og totalt overmannande groove, der meir enn ein av mennene syng med. Groovet har forresten ei essensiell rolle i fleire av låtane. Ikkje minst i den bryskt rockande I Don’t Mind, som går over målstreken i eit mildt sagt frenetisk tempo. Det er fleire måtar å ta seg over den streken på, In Flight gjer det med ein lengre friskt oppfuzza gitarsolo, etter å ha starta ut som ei varleg vise. Andre låtar blir helde i dette meir varlege heile vegen. Follow You Anywhere er ein slik ein. Den kanskje varmaste og venaste av dei alle. Som ein fønvind av lengt og filantropi manøvrerar her songaren si røyst seg langs tonar det er lett å føle for. I tillegg til den engelske folktonen, og bluesen, og det groovy rockande kan eg også dra kjensel på noko countryslekta. I songar som Tape 03 og Die For You kan eg det. Sistnemnte har i tillegg friske tonar frå ei hardingfele (traktert av Erik Sollid), slik får ein touch av heimlandets tradisjonar også vere med.

Eg har snakka om Monica Heldal sine evner som formidlar av gitartonar. Eg burde kanskje seie noko om røysta hennar også. Eg nemnte noko i retning av at den kunne vere mild. Det står eg for. Den kan også ha eit vemodig drag. Samstundes som den rommar to motsatsar som naivitet og autoritet. Men mest av alt virkar den å vere inderlig naturlig.

Songane ho syng er fullt og heilt hennar eigne. Dei handlar om å vere i bevegelse. Om kjærleiksforhold som vanskeleg kan lukkast, men òg om forhold som kan ha ei framtid. Ein ikkje alltid like pålitelig vandrar har ei rolle i fleire av songane. Innleiingsvis heiter han, i tråd med tittelen, Boy From the North. Han dukkar opp som ein skada person, med skortande evner til å tilpasse seg. Ei kvinne forelskar seg i han og forbarmar seg over han. Men uroa i han kan ikkje lækjast. Han dreg. Eit liknande motiv møter vi att i Follow You Anywhere. Ein trøbbelmakar prøver å bryte banda til kvinna si, for hennar eige beste. Ho er ikkje villig til å sleppe taket. I eit oppofrande kjærleiksmodus gjentek ho i staden sitt mantra «I’d follow you anywhere, anywhere, if I only knew where you go». Blant desse vandrarane og på ulikt vis trøblete skikkelsane er vel den minst sympatiske psykopaten vi blir presentert for i Conman Coming, medan desertøren i Fightin» Son blir den ein vinn mest sympati for.

I In Flight møter vi så ei kvinne (den same?) som har gjort seg nokre fleire erfaringar. Denne omstreifaren var kanskje ikkje synonymt med den fagre draumen likevel. «Whether he’s northern or a traveler from the south, promises are only words from his mouth» lyde konklusjonen i siste vers. Så no er ho «in flight, oh in flight» bort frå falske forhåpningar og traurige løgner. På veg heimatt? Til slutt kjem det i alle fall ein song om å lengte heimatt. Om The Road Not Taken. Til lågmælt gnagande tonar frå fleire elektriske gitarar gjer songaren i denne uttrykk for at ho framleis ber på eit «hope of how happiness can be». Og eg tenker at platas forteljing (om ein då skal velje å sjå songane som eit tematisk fellesskap) har ein viss analogi til bibelens historie om den bortkomne sonen.

På eit av dei mest substansielle og medrivande debutalbuma som har komme min veg i år.

Først publisert på Groove.no (i 2013)

Okkervil River – The Silver Gymnasium

Standard

’We can never go back, we can only remember’. Ein låtskrivar minnast barndomen, og finn fram til poptonen i sitt eige orkester.

8

cover

Det er blitt skrive mange bøker om barndom, om å vekse opp. Mange er det som har laga songar om det også. Frå Bruce Springsteen til The White Stripes, frå Pink Floyd til Pearl Jam. Med The Silver Gymnasium har Okkervil River laga eit heilt album der dei formative åra står i fokus. Scena er den vesle staden der bandets songar og låtskrivar Will Sheff vaks opp. Meriden, New Hampshire, med sine ca 500 innbyggarar. Her hadde han, på åttitalet, ein barndom med sin dose idyll samstundes som det usikre og det smertelige også var med og prega den. Han finn ein balanse i framstillinga som gjer den fengslande å fylgje.

Will Sheff er ein eminent låtsmed. Han har øyre for å fange både dei gode og dei fengande tonane, og med sin omgang med ord overgår han det meste av det som blir forfatta av songtekstar der ute i rock’n roll. Sånn har det i grunn vore frå første stund. Frå han presenterte seg med krokete viser i grumsete farvatn (Don’t Fall In Love With Everyone You See), til han no i 2013 søker meir mot den soniske hovudstraumen i midten, med tonar av breiare karakter. Orda dei har alltid komme i imponerande straumar, som toneforfølgde noveller. Og har handla om slikt som oftare gjer vondt enn godt. Han drog det ganske så grundig i retning av den svartaste natta på førre plate, I Am Very Far. På The Silver Gymnasium fer han motsatt veg. Gluggar blir opna. Noko sorglaust skin på tonane. Det såre som ligg i botn blir ikkje tungt og traurig. Blikket som vender seg bakover er ikkje eit oppgjerets blikk.

Avstanden gjer nok sitt til at det blir slik. Dei tjue åra som er gått sidan oppveksten førte han ut av fødestaden, og etter kvart til Austin Texas, har nok lega ein del sår. Og gjort minna av ein barndom som handla like mykje om sjukdom og mobbing som om ubekymra leik i skogsholtet handterlige. I alle fall, det er ingen bitter flyktning som kryssar sine spor på denne plata. Det er ein mann midt i trettiåra som evnar å vere både oppriktig og ettertenksam, og som i tillegg krydrar forteljinga med ein solid gåtefull faktor.

Down the River of Golden Dreams heiter ei av dei eldste platene til Okkervil River. Det kan avgjort diskuterast kor gylne dei var draumane som dukka opp langs ferda. Men tittelen, tilliks med bandnamnet, er i alle fall med og illustrerer at elva, som bilde, som metafor, som kraft, har ei viktig rolle hos Sheff. At det sentrale kuttet på The Silver Gymnasium ber tittelen Down Down the Deep River kan derfor vanskelig hamne i kategorien for dei store overraskingane. Det er ein song som dekker så godt som heile spekteret av kva barndomen hadde å by på. Frå gleda over dei store filmane og dei fantastiske songane «that you taped from off the radio», til spenninga «and all that difficult shit in those tender years», til redsla, til smerta då du låg der mørbanka, og far din kom og bar deg heim og lova deg at han alltid ville vere der. Versa dansar lettbeint fram, har eit dynamisk sting og eit visst slektskap til Pulp sin legendariske Common People. Teksten har ei livslyst i seg, men den er alt anna enn blåøygd. Kvart vers vert avslutta med eit åtvarande «it’s not all right, it’s not even close to all right». Før eit drivande refreng kjem inn og breier både ytterligare uro og hektande harmonitonar over sakene, i nokre sekund. Det er ein song av den sorten eg ikkje klarer å få nok av.

I produsentrolla har Sheff denne gongen plassert John Agnello. Ein fyr som var der og dreiv med slikt allereie på åttitalet. Utan at han verken har fått lov til eller prøvd å legge eit utprega åttitalssound over sakene. Men den sonisk reinaste plata i Okkervil-katalogen har det blitt. Det går kanskje an å kalle den Okkervil River si popplate. Nokon vil sikkert seie at dei likte bandet betre då dei var litt meir rufsete og indie-aktige. Eg kan også greitt finne to-tre plater i katalogen eg sikkert vil hevde er betre (Black Sheep Boy, The Stage Names, Down the River of Golden Dreams), men eg har på ingen måte vanskar med å finne bandet særs attraktive i årets drakt heller. For det finst meir enn ein song på plata som gjer underverker.

Lido Pier Suicide Car opnar nennsamt. Berre Sheff, ein akustisk gitar og forsiktig gnissel. Den flyt av garde, vakker og trist, før den ekspanderer og blir ganske så heftig. Kva den handlar om er ikkje soleklart. Men døden er i alle fall på visitt, og krefter, store krefter, guddommelige og øydeleggande. Den er eit drama, eit fasettert drama.

Pink Slips er ein kraftfull popsong. Sonisk likefram, samstundes som den flørtar med noko toneskakt, halvpsykedelisk. Sheff er i Texas, desillusjonert, og stiller spørsmål ved om denne barndomen er noko å sjå tilbake på i det heile. «This wish to go back… when I know I wasn’t ever happy! show me my best memory – it’s probably super crappy». Songaren filosoferer sjølvironisk med kraftfull røyst. Ser seg sjølv utanifrå, og er ikkje veldig imponert. Den guten som var lykkelig i «227» dagar, kva vart det eigentlig av han? Eit svar, framført med eit litt skjelmsk blikk, er «He’s the laureate of the Granite State, and now he doesn’t even write, he just riffs».
På sitt mest urovekkande er plate i låta Walking Without Frankie. Eit rop etter ein som ikkje lenger er her. Ein som tok livet sitt. Det mest Springsteenske augeblikket heiter On A Balcony. Medan songar som Where the Spirit Left Us og White har trivelig popynde i seg utan at det blir fornekta at livet alltid møter på ein vinter, og det blir for kaldt til å drukne. «Then the winter’s here, and it’s too cold to drown, and I’m nearly whited-out, snowblind, like it’s no business of mine if life doesn’t want me around».

Og til slutt kjem Black Nemo. Med lette steg, popraffinement, ultradynamiske overgangar og harmonisong per excellence. Ein song eg har blitt ufattelig glad i. «I’m going away, floating away on a tide» er eit slags omkved. Meriden er fjern. Songaren var innom, blant minner, blant spøkelse, alt vart ikkje klart for han, for det å gå tilbake slik går eigentlig ikkje an, no dreg han. «Light as air he’s leaving. There… he’s gone».

Men The Silver Gymnasium er her, og vil nok ikkje bli borte med det første.

Først publisert på Groove.no (i 2013)