Category Archives: 2015

Jun25

Sun Kil Moon – Universal Themes

Posted on by
Standard

Ein gretten gubbe og hans empatiske sider.                                                                                         8

  «What is most personal is most universal» uttalte psykologen Carl Rogers ein gong. I ettertid har mange andre tatt dei same orda i sin munn. Nokon har forfatta bøker basert på denne oppfatninga, i fleire bind til og med. Mark Kozelek byrja for nokre år sidan å laga plater der det sterkt personlige og private vart brodert ut i fyldige ordelag. Temaa var gjenkjennelige for nokon og ein kvar, og såleis altså universelle. På fjorårets Sun Kil Moon-utgjeving Benji kulminerte opplegget i ganske så engasjerande og meisterlige former. Når han no eit år seinare dukkar opp med Universal Themes er det sjølvsagt akkurat der han framleis er. I det personlige, det universelle.

My heart is drawn to the small out-of-the-way things
That I can’t help but to give my focus and attention and care
Cause they shut off what hijacks my brain
And help to tune out what can cause me pain

Det startar, plata startar, med at Kozelek fortel om ein dag då han fant ei dødelig skada pungrotte ute i hagen sin. Han ropte på kjærasten, Caroline. Dei to blei ståande å sjå på den vesle gnagaren, ei tåre rann nedover kinnet til Caroline. Mark får så ein telefon i frå Justin (gitaristen/songaren Justin Broadrick). Han inviterar med seg kompisen Tony for å sjå Justin utfolde seg på ei scene i San Fransisco med bandet sitt Godflesh. Mark framfører ein liten pasjonert omtale av konserten. Seinare, men stadig før songen er omme, er han tilbake hos Caroline, dei ser på ein HBO-serie, snakkar om rotta som måtte kapitulere, og Mark fabulerer om døden, om at han ville like å dø med musikk i øyrene: «The piano of Maurice Ravel or Godflesh’s guttural growls from hell».

Det handlar ein del om døden, men det handlar meir om det kvardagslege livet ­­– kjærleiken til Caroline, vennskap og middagsselskap,  barndomsminner og hagearbeid. Og så handlar det om musikk, boksing og ikkje minst ei filminnspeling i Sveits. Kort oppsummert kan ein vel kanskje, ved hjelp av Kozeleks eigne ord, hevde at Universal Themes handlar om at «the world don’t owe us shit», men at «to live another day is much better than to not», for trass alt: «it’s a beautiful world».

Det Mark Kozelek har presentert under Sun Kil Moon signaturen på dei siste albuma er ikkje songar heilt slik vi er vant til at songar er. For all del, det er songar, men dei har også eit visst slektskap til novelleformatet, og etter mitt syn liknar dei vel så mykje på ein ordrik hiphop-tekst som på ein klassisk vers-refreng-vers-song. Kvar låt kan virke uredigert, full av alt som rann Kozelek i hu den dagen han skreiv den. Lange medvitsstraumar, fulle av assosiasjonar og anekdotar. Tonesette dagboknotat. Men når songens slutt møter songens start og det tidvis kaotiske dramaet er unnagjort så heng det heile i grunnen ganske så forbanna godt i hop. Ikkje første gong ein høyrer det, og ikkje andre heller, men etter kvart. Og så er dei rike på empati desse songane, noko som står i kraftig kontrast til den grinete og usympatiske Kozelek som av og til trer fram i dagslyset sånn elles.

Traveling and playing and writing until I’m fucking dizzy
Some people love what I do and some get fucking pissy
But I don’t give a fuck, one day they’re all gonna miss me

Dei fleste fekk vel med seg den særdeles uelegante og umodne dissinga hans av The War On Drugs gjennom eit par-tre songar sist haust. Og det fordi eit sett som The War On Drugs hadde spelt frå ei scene på ein festival forstyrra hans eige sett på ei anna scene. Han har ved meir enn eitt høve verbalt overhøvla sitt eige publikum midt under konsertar. Og nyleg fant han det opportunt å synge ei særdeles ufin nidvise om ein kvinnelig engelsk musikkjournalist midt under ein konsert i London. Fordi han visstnok var misnøgd med nokre spørsmål ho hadde sendt han på e-post. Så er det dette med musikken versus mannen då. Å halde dei frå kvarandre. Det kan vere ei krevjande øving, og ekstra krevjande sidan Kozelek drar såpass mykje av seg sjølv og sitt liv inn i songane sine. Men eg prøver så godt eg kan.

Went to see a band tonight, and they wouldn’t play my favorite tunes
It’s 2012 but I like the ones from 1992
There was no place to sit, and god damnit I couldn’t use my phone
And fuck if the singer didn’t joke that we all looked like cookie cut out clones
And they played too long
And I didn’t like his new words
About guys in tennis shoes, and moderately talented yet attractive young girls
And when I get home I tell you just what I’m gonna do
I’m gonna cry me a river Williamsburg sleeve tattoo blues

 Mark Kozelek tar perspektivet til ein i publikum. Ein som ikkje er nøgd med desse nye Sun Kil Moon-greiene. Ein som likar Red House Painters betre, og då særlig debutplata frå 1992. Ein som ikkje likar at Kozelek fresar mot publikums mobiltelefonbruk. No, i songen, i bluesen, med det elegante namnet I’m Gonna Cry Me A River Williamsburg Sleeve Tattoo Blues, vender Kozelek seg til denne publikummaren og vil formidle at det finst alvorligare årsaker her i verda til å kjenne seg råka av den store urettvisa, langt alvorligare. For kva med den sterkt funksjonshemma Billy, som alltid smilte, men som døydde 36 år gammal? Og kva med den ti år gamle guten som blei skoten av ein jeger? Og kva med mora hans? Eller mora til boksaren Jimmy Garcia som miste livet i ringen? Og kva med all anna slags djevelskap og sjukdom der ute, kva då med det?

My friend Teresa she’s been in so much pain
When I visit her, I do my best not to bitch and complain
So we goof around, I can tell her dumb jokes
But underneath it all, I’ve got a numb fear deep in my bones
Cause someone I love is so sick and so tired and weak

På Benji song Kozelek om Carissa og hennar meiningslause død, denne gongen syng han om Teresa. Ei kvinne, ein venn, med ein alvorlig sjukdom. With a Sort of Grace I Went To the Bathroom to Cry er songens tittel, og det er også det Mark gjer når han er på besøk hos barndomsvenninna og han opplever at det som har ramma henne blir for tungt å handtere.

Universal Themes skildrar også stunder av pur lykke. Avslutningsvis til dømes. I songen med den omstendelige tittelen This Is My First Day And I’m Indian And I Work At A Gas Station. Denne lykkedelen, den siste delen, av denne ti minuttar lange songen har forresten ein viss link til Benji. Ben’s My Friend heitte songen som avslutta den plata, og var mellom anna ei skildring av ein misunnelig Kozelek som avslår eit backstagetreff med Ben Giddard og hans Postal Service. Ben Giddard dukkar nemlig også opp i siste songen denne gongen. Før Giddard dukkar opp handlar det mykje om ei mentalt frustrerande filminnspeling i «Flims, Switzerland». Men altså, til slutt er det trivnad, stor trivnad, som blir skildra. Med både Ben Giddard og Bob Mould involvert. Ein skikkelig godkveld er det. Og dagen etter er det «february 24th, and I still feel a little high from how good everything felt last night», og nokre vennlige tonar frå eit keyboard dør sakte hen.

With A Sort of Grace I Went To the Bathroom to Cry har på si side grumse-elektrisk gitarlyd av Crazy Horse-slaget. Og sonisk er nok Universal Themes ei meir elektrisk og rytmisk orientert plate enn Benji – den gode gamle Sonic Youth-trommisen Steve Shelley spelar trommer på dei fleste kutta her. Men ei funky affære vil eg halde meg langt unna å påstå at det er. Det er ei affære som tar seg tid, som gjer sine retningsendringar undervegs – både elegante og uelegante. Det er i grunnen ei skikkelig god Sun Kil Moon-skive.

TIDAL: Universal Themes

Jun14

Fay Wildhagen – Snow

Posted on by
Standard

Ei ung norsk dame albumdebuterer med eit vart/mektig uttrykk av det tiltalande slaget.    7

 Det er nok ikkje tilfeldig at plata heiter Snow, eller at omslagsbildet er eit fjellmassiv, eller at det heile startar med ein invitasjon Into the Woods. For det er jo der den er, denne debutplata til Fay Wildhagen. Der, midt i naturens mektige og mystiske sceneri. I fjellet, i skogen, ved sjøen, i varmen, i kulden, og i vinden, ja ikkje minst i vinden. Men ikkje berre der, der i det mektige og det mystiske. Den har ein annan tone også. Ein ganske annan tone. Tonen frå ei varm hand der eit skjørt lite snøfnugg smeltar. Den er nemlig veldig så var og nær også denne plata. Jammen er den det du. Liten, intim og nær. Og så skjelv den, av ein vind som bles innvendig. I denne syntesen, mellom det mektige og det vare, er det at det skjer noko vakkert noko.

Det har knytt seg visse forventningar til Fay Wildhagen sitt første album. Ho har stått på fleire scener dei siste åra, og gjort inntrykk. Med eit både følsamt og energisk gitarspel, har det blitt fortalt. Ja og så ei kjenslerik stemme då, og eigeskrive materiale med både varme, tyngde og  fengande tendensar i seg, har det gjerne blitt lagt til. We Are heitte den fyrste låta som kom meg for øyre. Ein folkpopsong med forføreriske kvalitetar som absolutt ikkje øydelagde ryktet.

Eg har forstått det slik at Bon Iver er ein artist Fay Wildhagen har høyrt ein del på. Latt seg inspirere av. Det er vel ikkje fritt for at nett det kan høyrast både litt her og der. Ein tanke og to hos meg driv også i retning av canadiske Basia Bulat og Ane Brun sine lett vibrerande og særs nærværande stemmer. Men det er ikkje plagsame tankar, eller dominerande tankar, meir er det vel flyktige tankar, for dei fleste tankar vandrar saman med songane til Fay Wildhagen dei. Sannsynlegvis fordi dette er songar som evnar å fange merksemda, i kraft av sitt eige vesen. Eit bra og personleg vesen.

We Are er spelt inn på nytt sidan eg høyrte den i fjor. Den er blitt varare og den er blitt mektigare. Den startar heilt nede i det skjøre, men den gror, og den veks, gitaren blir elektrisk, stemmer kjem til. Det er lys og skygge, det er stille og høgt. Slik er dynamikken her. Og slik er den i grunn plata igjennom. På dei fleste songane på plata. Dei går varleg ut, songane, gitarstrenger blir fingerplukka, ei stemme vibrerer like ved, forsiktig. Gradvis flyt dei så ut i verda, og møter eit par strykarar, eit piano, finn eit groove, støyter kanskje på ein trompet. I eit stort men romslig bilde.

Fire On the Mountain er ein slik song, og samstundes ein favoritt. «There’s a fire in the twilight, dancing through the dark night». Det handlar om å vere på utrygg grunn, ganske så aleine, med flammen som ein retningsvisar. I ein song som brenn frå første stund, men som slår ut i dei grundige elektriske flammane i avslutningsfasa. Eit momentum den for så vidt deler med tittelsporet. Det veldige, sju minuttar lange, tittelsporet. Som tøyer dynamikken mellom det spartanske og det durabelige ut i det dirrande. For knapt nokon stad er skjelvet i røysta til Fay Wildhagen meir gripande enn når ho her innleiar med linja «You’re moving words, they’re drifting herds», og absolutt ingen annan stad dreg ho og gitaren inn i ein liknande elektrisk desperasjon som det som er tilfelle i låtas andre halvdel. Eit rammande høgdepunkt.

Poplåta, i betydning mest umiddelbar, heiter Lionheart. Visa, eller songen som held seg i det nennsame heile tida, heiter Carry You. Songen til den avdøde bestemora heiter Four Years (In One Day), og er rørande. Fay Wildhagen lever seg inn i det, eller kanskje berre rett og slett er inne i det, plata igjennom.

Mai26

Syntax TerrOrkester – Bydrifter

Posted on by
Standard

Rock i original kledning, poesi på reinspikka karmøysk – aldeles storarta.                               8

  Det finst store følelsar og det finst mindre følelsar, og nokre gonger er det berre snakk om ein bitteliten følelse. I ein song med den mystiske tittelen Onz kviskrar og syng vokalisten i Syntax TerrOrkester om ein slik ein. «Ein liten følelse, ein bitteliten ein». På inntrengande vis, på snertent vis, ja på rytmisk vis, syng han, men mest kviskrar han eit refreng som går nettopp slik. Når han då ikkje finn på å bytte ut følelse med prøvelse – «Ein pitteliten prøvelse». Då høyrest det litt meir alvorleg ut, då høyrest det kanskje ikkje så pittelite ut likevel. Slik eg oppfattar det. Slik eg oppfattar det og har ein bitteliten følelse av, er songen, er Onz, eit lite leikent dykk inn i sjølvaste eksistensens vesen. Eit kortfatta og poetisk stemt snapshot av stega ein tek, tankane ein tenker, og livet som gror utav det, eller som kjem flytande imot ein. Noko slikt. Ikkje utan alvor, ikkje utan smil, og framfor alt ikkje utan hektande tonar. Hektande tonar i eit vitalt skjeringspunkt mellom arty postpunk og reinspikka popstas. Du verden.

Knut Andreas Knutsen heiter vokalisten i Syntax TerrOrkester. I tillegg er han låtskrivar, gitarist og generell drivkraft i bandet. Med skiftande konstellasjonar har han helde Syntax TerrOrkester i gang gjennom eit lite tiår, og fram til det som no er album nummer fire. Familien Min Forstår Ingenting Av Det døypte han like så godt debutalbumet, tilbake i 2008. Sannsynlegvis var han inne på noko der. For det har nok vist seg at disse greiene som Knutsen og gjengen har hatt føre seg ikkje akkurat har tatt av ute blant den gjengse hop av befolkninga. Men ein og annan musikkjournalist og ein og annan litt over gjennomsnittet musikkinteressert tulling har funne stoffet deira interessant. Slik har dei fått den ikkje uefne merkelappen kultband klistra på seg.

Kva bandet driv med? Rock. Men ikkje ganske enkelt rock. Det er rock som er på ein liten snurr dette, og som derfor ikkje går beinvegen. Ikkje det at det er spesielt kronglete, men ureine tilhøve kan inntreffe, og støyen blir besøkt. Vanskelig vil eg likevel ikkje på nokon måte kalle det. Dynamikken er 100 % intakt, melodien er på plass, og groovet er i arbeid. Kunstrock er eit begrep dei sjølve har dratt opp av hatten, postpunk, krautrock og psykedelia legg eg gladelig til. Eg tenker på Pere Ubu, eg tenker på Sonic Youth, eg tenker på Bob Hund, men ikkje spesielt lenge, og ikkje spesielt mykje, for først og fremst tenker eg på Syntax TerrOrkester, eit drivande originalt band frå Karmøy og Bergen.

Knutsen bur i Bergen, og har gjort det ei tid. Men det han syng, syng han slik han snakkar, slik han lærte å snakke då han vaks opp på Karmøy. Med eit ekstra sterkt, leikent og effektfullt forhold til rrrr-lyden. Og det han syng er tekstar som ikkje nødvendigvis flaumar over av ord, som har eit knapt og konsist poetisk vesen. Jepp, poetisk vesen.

Land Her O! og Vårsår heitte dei to førre platene. Naturen, det rurale, det maritime låg der som eit tematisk bakgrunnsteppe. Bydrifter heiter denne fjerde, og ein skjønar av tittelen at det er litt annleis denne gongen. «Sjå på den byen» synge Knutsen, «Tru det du ser, komme fra vatnet, komme med mær, eg blir ei stund te'». Og byen heiter vel Bergen. Eller Regnskogbyen, som den blir namngjeven i ein song her. Ein gong i framtida, om 1000 år eller noko slikt, går ein ustødig nattevandrar gatelangs i Regnskogbyen. Han skal heim, men kjenner seg ikkje att, verden hans er «snudd både rundt opp og ned». Sonisk går det luntande og avmålt føre seg i Regnskogbyen, synthlydar dryppe og gitaren er sindig. Lenge er det slik, heilt til det står att eit par minutt av låta, då kjem det brått eit skremt skrik og ein kraftig akselerasjon finn stad, og ein uro og eit uvær saman med den. Idet uværet stilnar glir bandet over i Siste Reisning. Som nok ikkje handlar om impotens, snarare tvert imot er eg freista til å hevde. Igjen går gjengen varleg ut, igjen finn dei meir lyd undervegs. Ei slags spiraleffekt set inn og det stramar seg til. På vegen inn i det virvlande blir eit manande dobbeltvers gjentatt og gjentatt:

Ein tur i andre slags omgivelsar du vett
Me fere fram og nogen rett te’bars igjen
Det kjennes akkurat som det trylle seg på plass
Det er litt for andre men me må gå veien sjøl
Ein tur i andre paradiser får ein sei
Me bygge opp og ser te’bars igjen vår vei
Det kjennes akkurat som det er fyrste gong igjen,
Den gir’kje slepp den der løgne følelsen

Målt mot tidlegare album er det lettare å komme innpå Bydrifter. Songane har eit litt meir tilgjengelig preg. Samstundes er det slik at det sonisk sett skjer vel så mykje på denne plata som på dei tidlegare platene. Lydeffektar, synthdråpar og synthstraumar driv rundt blant både milde og kvesste gitarar og det gode groovet. Stemningar blir skapt, rivne ned, og utfordra. Og eit ganske så variert knippe av låtar (ni i talet) blir til. Tre av dei har i månadane før albumutgjevinga dukka opp som singlar. Sist av desse var Onz, den har eg vel sagt ein del om. Først kom Moliner. Ein song som kontrasterar hyperaktiv rytmikk med seigare melodilinjer, og som handlar om identitet, om å høyre til, ein eller annan stad. Mellom desse to kom Du Kan Det (Når Du Må). Albumets mest poppige sak. Ei småsuspekt men definitivt smittande «durudurudurududduruttu»-koring dansar tvers igjennom låta, og ein luftig popbris fyller tonane, men også synth-psykedelisk klirr og ein hås gitar.

Seansen er spelt inn i Duper studio i Bergen, med Yngve Sætre og Jørgen Træen som produsentar. Sistnemnte visstnok i så begeistra modus at han meldte seg som bandmedlem. Og utanom Knutsen er det berre nye bandmedlemmer sidan sist. Folk som har spelt eller spelar i andre Bergensband. Ola Høyer (Cortex) spelar bass, Øyvind Solheim (Ungdomsskulen) og ikkje heilt ukjente Tarjei Strøm (frå Datarock, Ralph Myerz og P13) spelar trommer. I tillegg bidrar fleire lokale musikantar på ymse vis. Saman har dei laga eit lite norsk meisterverk, eit bittelite eit.

Mai21

Ryley Walker – Primrose Green

Posted on by
Standard

Ein angloamerikansk folkrocktone dyppa i jazz og leduge arrangement                                    7

  Eg kikkar på coverbildet og eg tenker på Astral Weeks. Kikkar på bildet og tenker på Van Morrison i 1968, og den heilt spesielle plata han kom med det året, Astral Weeks. På coverbildet kikkar han ned, Van Morrison, tankefull kikkar han ned. Og det er grønt rundt han, og bilde av nokre greiner veks saman med ansiktet hans, og det er litt slørete. Men bildet eg ser på er av Ryley Walker, sittande i ei blomeeng, med nøkleblomar i henda, han kikkar ned, bortvendt, mest sannsynleg tankefull. Og det er grønt rundt han, og bilde av nokre greiner veks saman med han, og det er litt slørete. Det er neppe tilfeldig.

Det er mykje, veldig mykje, 1968 i tonane som Ryley Walker skapar, i 2015. 1968, og 67, og 69, og nokre år til, litt inn på syttitalet. Det er ein folktone der, det er blues der, og det er jazz der, ja ikkje minst jazz der. Og av og til fraserar han slik Van Morrison gjorde, men Ryley Walker har ikkje ei røyst av Morrison-kaliber, på ingen måte. Av og til syng han tonar som kunne vore henta frå ei Tim Buckley plate, men han har ikkje ei røyst av Buckley-kaliber heller, på ingen måte. Og eg kunne ha nemnt Tim Hardin, og eg kunne ha nemnt Nick Drake, men kanskje er det meir rettvist å nemne John Fahey. For han er ein storarta gitarist denne Ryley Walker.

Ein storarta gitarist busett i Chicago som etter kvart har byrja å synge. Som har byrja å lage songar, men kanskje ikkje enno songar som stikk seg kraftig ut. Ikkje slike som Madame George, som I Never Asked To Be Your Mountain, eller som Reason to Believe. Ikkje på nokon måte. Walker lagar allrighte songar han, men ikkje slike. Det som imidlertid er av det gode her, ja kanskje eg kan driste meg til å seie briljante, det er dei lause, leduge, friske og opplagte arrangementa låtane hans har fått. Gjennom utsøkt samspel, mellom folk som har mykje jazz i blodet.

Primrose Green er det andre albumet til Ryley Walker. Det første kom i 2014 og bar namnet All Kinds of You. Mykje av tida fram til dess hadde han nytta til å fingerplukke strengane på sin akustiske gitar, djupt inspirert av John Fahey sin American primitive-tradisjon. Debutalbumet var ikkje utan slikt stoff, halvparten av låtane var instrumentalar, og bar den arven i seg. I nummera der han song var det ein blå folktone som lena seg mot øyregangane. Dette siste har han utvikla vidare på Primrose Green, utan at han heilt har lagt bort det første (det der med American primitive-tradisjonen).

På Primrose Green opplever eg det slik at den engelske folktonen spelar ei like sentral rolle som den amerikanske. Pentangle er eit namn som har komme meg i hu meir enn ein gong når eg har høyrt på plata. Dei hadde jo alltid ein jazzfarge på det dei gjorde, slik altså Walker også har lagt seg til. Summer Dress er kontrabass, trommer og vibrafon i jazzslag med ein el-gitar som riffar og knurrar i rockretning. Love Can Be Cruel er ein eggande konversasjon mellom akustisk gitar og vibrafon, og nokre få sungne men melodisk rammande linjer. Sweet Satisfaction er albumets mest intrikate nummer, ein folkblues med eit godt groove, som verkelig tar fyr i siste halvdel, både tempomessig og el-gitarmessig. Tittelkuttet er vel kanskje låta med mest Van Morrison i seg, ikkje nødvendigvis fordi den har slike ekstraordinært grøderike gitartonar, eller fordi den har eit godt og luftig vesen, men det er noko med tonen i den som gjer meg assosiasjonar som er i slekt med dei eg fekk då eg såg på coverbildet. Eit coverbilde som kanskje er tatt i nærleiken av Kishwaukee river, som renn i nærleiken av der Ryley Walker vaks opp. Han har laga ein song om å tilbringe tid On the Banks of Old Kishwaukee. Det er albumets mest klassisk folk-amerikanske spor. Det gjer seg så absolutt sånn midt inne i der.

Primrose Green: Ei plate å lene seg inntil, vugge i takt til, finne tonen saman med, til å bli glad i, faktisk.

Mai11

Kendrick Lamar – To Pimp A Butterfly

Posted on by
Standard

Ei funky reise inn i ei uroleg og samansatt sjel, i ei uroleg og uforståelig tid.                              9

  Inngangsporten heiter King Kunta. Eller meir presist: Min inngangsport heiter King Kunta.  Ein grom og groovy låt med ei skummel evne til å skape ein dansande uro i dei fleste bevegelege delar av kroppen. «The funk shall be within you» proklamerar rapparen ein stad i låta, og har sjølvsagt fullstendig rett. For her har han, og hans kompanjongar, funne fram til kongegroovet. Låta ber med andre ord sin tittel med bravur. Også fordi den er kalla opp etter ein av det seine syttitalets verkeleg store heltar. Kunta Kinte, den sentrale skikkelsen i fjernsynsserien Røtter. Stamfaren til ei afroamerikansk slekt. Ein mann som i sin ungdom blei frakta til Amerika på eit slaveskip, men som nekta å legge Afrika ifrå seg. Han rømte, og vart fanga, rømte, vart fanga, og til slutt kutta dei av han høgre foten. «Now I run the game, got the whole world talkin», King Kunta, everybody wanna cut the legs off him» rappar Kendrick Lamar i eit drivande refreng. Men låta handlar vel i grunn lite om den legendariske afrikanaren, den handlar meir om Kendrick Lamar. Ein fyr som midtvegs i tjueåra har blitt akta og berømt. Som har tatt vegen «from a peasant to a prince to a motherfuckin» king». Frå det fattige nabolaget i Compton til tretti millionar avspelingar på YouTube og ut på dei store scenene. Men i eit møte med heimbyen og gamle venner og andre som no plutselig vil vere venner, er det ikkje heltekjensla som grip sterkast tak i han, sterkare er kjensla av å vere ein hyklar.

«I’m the biggest hypocrite of 2015» proklamerar Lamar litt seinare på plata. I ein song som snart skal bli ein like stor favoritt som King Kunta. The Blacker The Berry er kanskje den mest eksplisitt politiske songen på plata. Og det på ei plate med ein solid dose politiske vinklingar (på coverbildet har Kendrick samla ein del venner i frå heimbyens nabolag på plenen framfor det Kvite Hus, og verken DemoCrips eller ReBloodlicans, dommarar eller politi, pengedyrkarar eller ignorantar blir tildelt særlig med ære undervegs). The Blacker The Berry er aggressiv og konfronterande, men sender meldingar i fleire retningar. Den nemnte hyklarproklamasjonen startar alle dei tre versa i låta, og konklusjonen er eit snerrande «hypocrite!». Lamar lar altså ikkje seg sjølv sleppe lett ifrå det. Ikkje sitt eige opphav, og sine eigne brør heller. Og han feller meir enn ei tåre av fortviling over svarte som drep svarte i gjengoppgjer. Men fråden kokar for alvor når han midtvegs i kvart vers ser rasismen i kvitauga og spør «You hate me don’t you?», og held fram «You hate my people, your plan is to terminate my culture, You’re fuckin» evil I want you to recognize that I’m a proud monkey». Ettertrykkelig stoff.

Eg skal innrømme at eg ikkje kasta meg over gjennombrotsplata til Kendrick Lamar då den låg føre hausten 2012. Det blei nok både februar og mars 2013 før eg for alvor byrja å lytta på good kid, m.A.A.d city. Men då gjorde eg det også, og kom fram til at det måtte vel vere det beste hiphop-albumet som hadde komme meg for øyre på fleire år. Ja eg fant vel i grunn ut at eg måtte tilbake til eit par plater frå Atlantaduoen Outkast tidleg på totusentalet for å finne noko som matcha (Stankonia, og så det der doble med den der megahiten på).

Good kid, m.A.A.d city var ei oppvekstskildring, eit blikk inn i livet til tenårings-Kendrick i Los Angeles forstaden Compton. Ein kriminelt belasta by som for alvor blei sett på musikk-kartet då rapgruppa NWA (med Dr. Dre og Ice Cube i sin midte) på slutten av åttitalet kom med plata Straight Outta Compton, og begrepet gangsta-rap vaks fram. Kendrick Lamar skildrar tøffe sosiale tilhøve i låtane sine, der vald ikkje er meir enn eit pistolskot eller to unna. Men det er ikkje gangsta-rap han driv på med. Det er ein kompleks, fleirdimensjonal og tidvis ganske så filantropisk form for rap han har føre seg.

So I’m a say something that’s vital and critical for survival of mankind,
if he lyin», color should never rival
Beauty is what you make it,
I used to be so mistaken by different shades of faces

Lamar snakkar om fargar, ansiktsfargar, undertrykte fargar, sidestilte fargar, og om blomar. Blomar laga av bomull, ute på slavemarka – «I made a flower for you outta cotton just to chill with you». Tonen er forbrødring, soulmjuk og jazzig, taggete og kompleks. Låta heiter Complexion (A Zulu Love). Siste verset overlet han til ei kvinne. Rapsody, i ei pågåande rolle, om alle fargars tiltrekkande vesen – «We all on the same team, blues and pirus, no colors ain’t a thing».

Lamar og hans kompanjongar, frå produsent Dr. Dre til saksofonist, tangentist og arrangør Terrace Martin til keyboardist og arrangør Sounwave til bassist Thundercat og mange mange fleire har koka i hop ein uimotståelig hybrid av hip hop, funk, soul og jazz. Ein nyanserikdom som varer i tett på åtti minutt, og som ikkje er ferdig oppdaga med det første.

Det er også rikt med nyansar i det Lamar har å melde. Men det er vel ikkje til å komme forbi at grunntonen har eit mørke i seg. Han hadde tenkt å kalle plata To Pimp a Caterpillar, han gjekk eit steg vidare og såg at det var blitt ein sommarfugl. Men han såg ikkje ein fri og lystig sommarfugl, han såg ein som var hamna i klørne på utnyttarar, han såg penganes makt, forventningar, neglisjering av venner, sjølvhat, depresjon, ei halvtom flaske med sprit, han såg seg sjølv.

Kor sjølvbiografisk stoffet på plata verkelig er, er det berre Kendrick Lamar som veit. Når det er sagt, det er på ingen måte viktig, om det er opplevd eller kunne ha vore opplevd eller aldri kjem til å bli opplevd er i grunn komplett underordna. Det er stinget i formidlinga, dimensjonane i dramaet, dobbel- og trippeltydinga i det uttalte, og den rå poesien i linje etter linje som betyr noko. Som er avgjerande. Som gjer utslaget.

I remember you was conflicted
Misusing your influence
Sometimes I did the same
Abusing my power, full of resentment
Resentment that turned into a deep depression
Found myself screaming in the hotel room
I didn’t wanna self destruct
The evils of Lucy was all around me
So I went running for answers
Until I came home

Slik lyde første tredjedel av eit dikt som Lamar nyttar til å knyte låtane saman. Til å formidle at albumet er ein historie. Ikkje ein klinkande klar og lettfattelig ein, men ein eg tenker handlar om å reise seg, og så falle, for så å reise seg på nytt, men at då å tru at ein derifrå kan gå vidare utan å snuble er ein beklagelig illusjon. Noko i den duren. «I don’t know» ville Kendrick ha sagt «I’m no mortal man, maybe I’m just another nigga».

«Loving you is complicated» gjentar han ti gonger innleiingsvis i låta som så unnselig berre heiter u. Ei særskilt mørklagt låt. Der rapparen angripe seg sjølv i andreperson – «You preached in front of 100,000 but never reached her, I fuckin» tell you, you fuckin» failure, you ain’t no leader!». I dei to siste versa talar Kendrick med gråtkvalt røyst, og det er fullstendig no mercy. Ein slags kontrast er låta som like så unnselig berre heiter i. Den kom som singel hausten 2014. Ein noko glatt og litt preglaus singel. Det groovar atskilleg meir av den her på albumet. I ein råare variant, med eit lengre spoken word innslag, og skilsettande a capella rapping som avslutning. Der u handlar om sjølvhat er gjennomgangstemaet i i «I love myself».

Heile seansen blir avslutta med eit tolv minutt langt nummer kalla Mortal Man. Mykje kan seiast om det nummeret. Ein ting er at det er mangslunge, ein anna ting er at det inneheld eit lettare manipulert intervju med Tupac Shakur (basert på eit verkelig intervju gjort eit par år før mannen så tragisk blei skoten og drepen), ein tredje ting er at det også handlar om heltar som Nelson Mandela og Martin Luther King, ein fjerde ting er at spørsmålet «when shit hit the fan, is you still a fan?» har ei sentral rolle, og at Michael Jackson blir trekt fram i den samanhengen, ein femte ting er at låta handlar om den begrensa tida vi har til disposisjon.

Ein viktig ting er at eg har brukt mange timar av denne tida til å høyre på To Pimp A Butterfly. Og garantert kjem til å bruke mange fleire timar. Noko eg ser på som den rake motsetninga av bortkasta tid.

Apr30

Simon Joyner – Grass, Branch & Bone

Posted on by
Standard

Ei songpoetisk ferd inn til svunne draumar og gulna minner.                                                             8

  Eg ser ikkje bort ifrå at det kan vere ulike meiningar omkring kvaliteten på songane til Simon Joyner. Slikt skal ein aldri sjå bort ifrå. Men Gillian Welch og eg er i alle fall samde om at dei er gode. For ikkje å seie sterke, eller råsterke. Vi strekker oss ganske så langt her, Gillian og eg, og Conor Oberst stemmer jammen santen meg i. «Pound for pound Simon Joyner is my favorite lyricist of all time» har Oberst uttalt. «My favorite poet is Simon Joyner» har ho Gillian Welch sagt. Store ord, som eg for min eigen del kanskje skal moderere eit bitte lite hakk, men berre eit bitte lite altså. For du verden som eg har høyrt på musikken til Simon Joyner. I tida som har gått etter at eg oppdaga han for snart ti år sidan er det få artistar eg har vendt like ofte tilbake til som Simon Joyner. Eg har gjort det for poesien, eg har gjort det for tonen i poesien, eg har gjort det for den rå empatien eg finn der, eg har gjort det for dei ustødige vibrasjonane som oppstår idet formidlaren finn orda, igjen og igjen og igjen.

Ein gong i tida gav Simon Joyner ut ei plate med tittelen To Almost No One. Den levde opp til tittelen, få høyrde på den. Tittelen kunne for så vidt ha vore undertittel på alle platene til Joyner. Det er nemlig slik at det heller ikkje er så mange som har høyrt dei tretten-fjorten-femten-seksten-sytten (eller der omkring) andre platene han har gjeve ut sidan starten tidleg på nittitalet. Slik har det blitt for Joyner. Han sit der borte i sin Omaha-krok, med sin gitar, sine tonar, sine ord, og skaper songar det har vist seg å vere laber etterspurnad etter. Av årsaker som kanskje kan ha noko med manglande polering og modifisering å gjere. Ikkje veit eg, slikt veit eg i grunn veldig lite om. Eg veit berre at eg har høyrt både fjorten og femten Joyner-plater, og er alt anna enn misnøgd med dei, ikkje med ei einaste ei av dei.

Ikkje er eg misnøgd med den førebels siste i rekka heller. Grass, Branch & Bone beveger seg ikkje i utkanten av dei Joynerske sfærar. Den plasserer seg i grunn ganske så nær midten. Ni folksongar der den akustiske gitaren leiar an, og får nennsamt fylgje av ei handfull andre instrument, men der ingenting truar med å gå av hengslene eller skingre ut i støyen. For han har jo vore der også, i støyen og det hengslelause. Han var der faktisk sist han var her med plate. Dobbeltalbumet han kalla Ghost, og som var eit stykke mørklagt, ustabil og lite oppbyggelig folkcountrybluesrock i utkanten av god skikk. Han har vore uti der ved enkelte høve gjennom heile karrieren sin, men oftare har han vore der det går litt stillare føre seg. I nabolaget til den legendariske trubaduren Townes Van Zandt, i trakter der ærverdige Leonard Cohen har vore, i ei gate der Bob Dylan har slentra.

Minner, det handlar mykje om minner på Grass, Branch & Bone. Ymse slags minner. Få eintydig gode minner for så vidt, men også få av det totalt øydeleggande slaget. Der det sist gong gjekk mykje i svart, er vel dette meir ei plate med gulna kantar og varlege hjerteslag.

First you sang about drugs,
then you sang about death,
but you wanted to sing of love
with your last breath

Slik startar likegodt plata, med ein song til og om Sonny. Trubaduren og vennen Sonny. Ein fyr som har brent lyset i begge endar, som har hevda at «parachutes are for deserters», og som har enda opp med å lande ganske så pladask. I så måte har han vel sine slektningar rundt omkring i både den eine og andre songen der ute. Slike songar som denne lyttaren sannsynlegvis har lytta oftare på enn kva sunt er. Det er den første songen på plata. Den sette ei stemning, kreerer eit sinnsbilde, av vemod og nostalgi. Som ikkje forsvinn, som på ingen måte forsvinn undervegs. I songar som ikkje skil seg radikalt frå kvarandre, men som maktar å gripe eit tak i meg, ein etter ein.

Everything is a poem, Noah–
The doused dog, the drainpipe, and the rain
Everything’s a poem,
An ecstasy, a new lament

Sitatet er henta frå songen Train to Crazy Horse. Og her snakkar vi om den vidgjetne indianarhøvdingen Crazy Horse, ikkje det nesten like vidgjetne backingbandet med same namn. Men i god gamal Desolation Row-ånd er det ikkje heilt klart og tydelig kva songen handlar om. Reint bortsett frå at det dukkar opp både spøkelse, religiøse motiv, svarte fuglar og døde politikarar her. Og så Crazy Horse då, «left unfinished up on the mountainside».

So play me a song where something goes wrong
but nobody has to go

Eit par kjærleikssongar står sjølvsagt også på programmet. Kjærleikssongar der kjærleiken ikkje dansar lettbeint omkring, der ting går gale, men ikkje alt er svart-kvitt. You Got Under My Skin erkjenner songaren ein stad, I Will Not Be Your Fool proklamerar han ein annan stad. «You raised the blinds and pulled the sun into the room» syng han i den første songen. «Wasted poems go on showering the bed, do I really need moonlight drowning my bed» spør han seg i den andre songen. Mulegheitene ligg opnare i den første enn i den andre, men bluesen er der, den forbanna bluesen er der i begge.

Og den er der i Nostalgia Blues. Den lengste, den avsluttande, og den aller beste songen på plata. Kort og enkelt fortalt handlar den om at livet nok ikkje blei heilt slik ein tenkte seg, slik nokre søte draumar sådde tankar om at det skulle bli. Draumar frå den gongen  «your bedsheet smudged with ashes and burns when you stayed up all night reading the Brothers K». (Her bør eg kanskje skyte inn at einkvar song som namnedroppar verdens beste bok, Brødrene Karamasov, heilt automatisk får ein dose goodwill hos meg. Når det er sagt, Nostalgia Blues får goodwill av utallige mange andre tekstlinjer også). Draumar har gått i knas, bitre tankar har komme i staden, og eit behov for å såre andre har vakse fram. Slik er det for ei av stemmene som slepp til i songen. Ein song av fleire stemmer. Ei anna av dei tilhøyrer han som helst vil ha seg fråbedt å bli portrettert av ein trubadur. «You’ve gotta poke your nose into everyone’s dirty clothes, so you can turn them into your light loose verse» er berre ein del av tiraden han lar hagle over den hersens trubaduren. Men heilt til slutt, og utruleg nok, kjem det ein fred over songen, og songaren hever glaset, innrømmer livet slik det har blitt ein definitiv verdi, og lar siste linje bli slik (noko eg også gjer): «Here’s to the sweet dreams that wouldn’t leave us alone so long ago».

Grass, Branch & Bone:
https://simonjoyner.bandcamp.com/

Simon Joyner

Apr18

Sufjan Stevens – Carrie & Lowell

Posted on by
Standard

Ei mor sin død, ein son sine kjensler, og elleve vakre songar.                                                             9

  I desember 2012 døydde mora til Sufjan Stevens. Like i forkant hadde han fått beskjed om at ho låg dødssjuk av kreft på sjukehuset. Han reiste til henne og satt ved sengekanten hennar dei siste dagane. Det var då lenge sidan han hadde sett henne. Carrie, som ho heitte, reiste frå han, søskena og mannen då Sufjan var 1 år gammal. Ho gjorde det fordi ho ikkje meistra å vere mor. Ho sleit med alvorleg psykisk sjukdom og var alkoholikar. I ein femårsperiode, frå Sufjan var 5 år gamal, var ho gift med Lowell. Om somrane dei åra besøkte Sufjan og søskena dei to. Han har ein del gode minner frå dei besøka. Seinare møtte han henne sjeldan, svært sjeldan. Likevel, eller kanskje nettopp derfor, skulle hennar død gå sterkt inn på han. Det kom nokre songar utav det også. Elleve av dei er samla på Carrie & Lowell.

Den sterkaste songen eg kan minnast å ha høyrt om ei mor sitt (og ein far sitt) fråvær i oppveksten er John Lennon sin Mother («Mother, you had me but I never had you, I wanted you but you didn’t want me»). Eit hjerteskjerande primalskrik av ein song. Sufjan Stevens sine elleve songar på Carrie & Lowell er ikkje primalskrik, dei er sakrale og stille skrik, men ikkje mindre hjerteskjerande, og ikkje mindre sterke.

I forgive you, mother, I can hear you
And I long to be near you
But every road leads to an end
Yes every road leads to an end
Your apparition passes through me
in the willows:
Five red hens—you’ll never see us again
You’ll never see us again

Verset avsluttar opningssporet Death With Dignity. Ein song som beveger seg frå handlingslamming til tilgjeving og forsoning. Og summerer kanskje slik opp prosessen som Sufjan Stevens gjekk gjennom etter mora sin død. Med varleg plukking på banjostrenger, på akustiske gitarstrenger, avstemte tonar frå eit piano, frå eit keyboard, blir også den soniske tonen sett. Den går ikkje utafor dette neddempa registeret dei neste 43 minuttane. Det er slik plate er, i denne eine tonen. Ein sørgmodig, sakral og vakker tone.

Ganske så annleis enn der eg kan minnast Sufjan Stevens var sist eg høyrte frå han. Det er ei stund sidan, i 2010 trur eg det var, med plata The Age of Adz. Eit album der elektroniske lydkjelder er vesentlige bidragsytarar, der mangt skjer, av og til lett vel mykje. Han hadde då brukt dei siste åra til å musisere seg ut i mang slags retningar. Og på mange vis ganske så langt bort frå dei tre skilsettande platene, Greetings From Michigan, Seven Swans og Illinoise. Som jo fylgde så tett og sterkt på kvarandre i perioden 2003-2005. Frå den tida då han også så kjekt, i all sin hyperaktive skapartrong, proklamerte at han skulle lage ei plate om kvar einaste stat i USA. Det er nokre år sidan han opp det prosjektet, men han hadde ein idé om å kalle denne  nye plata for Oregon. For det var i Oregon Carrie og Lowell budde. Det er derifrå Sufjan har nokre gode minner om mora. Det er der han blei kjent med Lowell Brams. Som han også heldt kontakt med etter at mora og Lowell gjekk frå kvarandre. Dei hadde begge ei glødande musikkinteresse, og i 1998 starta dei to plateselskapet Asthmatic Kitty. Der jo dei fleste Sufjan Stevens-platene (og mange andre plater) har komme ut i åra etter. Og der Lowell Brams framleis er direktør.

Men Carrie og Lowell kunne ikkje heite Oregon. Carrie og Lowell handlar jo ikkje om nokon stat, den handlar om menneske, slikt som skjer mellom menneske, og mest av alt om kjensler som gjekk på kryss og tvers gjennom sinnet til Sufjan Stevens då sorga sette inn.

I should have known better
Nothing can be changed
The past is still the past
The bridge to nowhere
I should’ve wrote a letter
Explaining what I feel, that empty feeling

 Korleis sakne nokon som eigentlig aldri var der? Knapt eit minne dukkar opp, og kjenslene som ramlar innover ein har ikkje feste i noko innhald. Og no er det så forbanna umogeleg å få gjort noko med det («the past is still the past, the bridge to nowhere»). Dermed dukkar også angeren opp. Korleis kunne det ha vore annleis, kva kunne ein gjort annleis? («I should’ve wrote a letter»). Men der, akkurat der, løftar han blikket – songaren, låtskrivaren, sonen. Og han ser ein bror, han ser brorens vesle dotter, han ser «the beauty that she brings», han ser eit lys. Songen heiter I Should Have Known Better, og blir til ei hymne til livet, trass alt.

Det er noko opphavlig over tonen som Sufjan Stevens nyttar seg av på denne plata. Ufiks og pretensjonslaus gjer den ikkje det minste grann for å tilføre musikkhistoria noko nytt. Det er ein folktone. Men ikkje folktone aleine, eg høyrer også ein popmelankoli her. Eg høyrer melodilinjer som kjem smygande, har eit grasiøst vesen og blir verande. Sufjan Stevens kan dette med å få tonar til å funke saman på den medrivande måten. Vokalt nærmar han seg denne gongen tonane på eit stillferdig vis. Han nærast kviskresyng, og legg si eiga røyst oppå si eiga røyst. Synkront, semisynkront, usynkront, harmoniserande. Han skapar eit intimt tilhøve mellom røyst og song.

Av Sufjan Stevens sine tidlegare plater har Carrie & Lowell i sonisk samanheng mest til felles med Seven Swans. Plata frå 2004 der han gav til kjenne ei tiltru til kristendomen. Heilt utan bibelske hint er ikkje Carrie & Lowell heller. I låta Drawn to the Blood påkallar han «God of Elijah» og formidlar at bønene han har bedd alltid har handla om kjærleik. Sterkast inntrykk gjer imidlertid bildet han skaper i No Shade in the Shadow of the Cross. Ein fortvilingas song, som drar inn element frå både fablar og mytologi, men som samstundes gjer inntrykk av å vere blodig reell. Der den siste linja, konklusjonen, som er ganske så identisk med tittelen, «there’s no shade in the shadow of the cross», brenn seg aller mest fast. Fordi den på eit tvitydig vis teiknar eit skinande klart bilde av å ikkje komme seg unna, av å måtte ta følgjene av dei val ein gjer, og at sjølv ikkje korset kan tre fram og hjelpe ein bort ifrå det.

Den kanskje mest sentrale, mest fascinerande, mest hjerteskjerande og alle sterkaste songen på plata er Fourth of July. Songen har lite med nasjonaldagen og ingenting med nasjonalkjensler å gjere. Den er ein dialog mellom mora og sonen. Ein tenkt samtale, mellom ei nyleg avliden mor og sonen. Sorg blandar seg med omsorg, mørke med lys, og kjærleik med bitterheit hos sonen. Mora prøver seg som trøystar, og som (forseinka) omsorgsutøvar:

Did you get enough love, my little dove
Why do you cry?
And I’m sorry I left, but it was for the best
Though it never felt right
My little Versailles.

Skjørt og bevegande, og ufattelig vakkert.

Apr13

Courtney Barnett – Sometimes I Sit And Think, And Sometimes I Just Sit

Posted on by
Standard

Med underfundige perspektiv og ein god dose energi.                                                                     8

courtney-barnett-sometimes   Husframsyning og huskjøp, i ein noko oppblåst marknad litt utafor bykjernen. Det er ikkje slikt ein lagar popsongar om. Så definitivt ikkje. Om ein ikkje heiter Courtney Barnett då. For då fell nett slikt ganske så naturleg å gjere. Så ho har laga ein song om å kikke på hus i ein forstad til Melbourne. Og i ein lakonisk tone skildre det heile som ei ganske så bedrøvelig affære. Med linjer som «we drive to a house in Preston, we see police arresting a man with his hand in a bag, how’s that for first impressions». Andre inntrykket og tredje inntrykket blir ikkje betre, så ho har kalla songen for Depreston. Men eit platestudio har dei visst der ute i Preston, Head Gap heiter det visstnok, og der, akkurat der, har forsyne meg Courtney Barnett spelt inn debutalbumet sitt.

Avant Gardener kan kanskje ikkje plasserast i kategorien megahit, men songen skaffa Courtney Barnett litt merksemd for eit par år sidan. Ein sonisk sett både tilbakelent og hissig sak, som kort fortalt handlar om eit brutalt astma-anfall forårsaka av motvillig hagearbeid. Levert i ei sjølvironisk, flegmatisk, nevrotisk, smart og smått humoristisk form («Anaphylactic and super hypocondriactic, should’ve stayed in bed today, I much prefer the mundane»). Låta var ein av tolv på ein, nesten timen lang, dobbel-EP som ho gav ut i 2013 (tittel: The Double EP – A Sea Of Split Peas). Det hadde ikkje vore ein total skivebom om eg hadde beskrive fleirtalet av låtane på den EP’en med om lag dei same orda som eg nettopp beskreiv Avant Gardener med. Og når eg no tar steget vidare inn i debutalbumet trur eg jaggu meg orda blir med dit også (sjølvironisk, flegmatisk, nevrotisk, smart og smått humoristisk, jepp.)

Sometimes I Sit and Think, and Sometimes I Just Sit. Ein underfundig og ganske så fantastisk tittel i grunn. Eit Ole Brum-sitat sjølvsagt. Det finst fleire Ole Brum-sitat eg tenker kunne ha gjort ei grei teneste som tittel på denne plata. Ikkje fordi eg tenker at Courtney Barnett og den honningelskande bjørnen er tvillingsjeler, absolutt ikkje. Men noko er det der. «I make mistakes until I get it right» syng Courtney, og eg tenker at Brum sikkert kunne ha sagt det same. «I wanna go out, but I wanna stay home» syng Courtney, og kunne ikkje Brum også ha sagt det? Men først og fremst handlar songane om denne evna hennar til å ta tak i det dagligdagse, det nærliggande, det vi i all vår visdom overser, det vi sjeldan tek oss tid til å dvele ved.

I lay awake at four, staring at the wall
Counting all the cracks backwards in my best French
Reminds me of a book I skim-read in a surgery
All about palmistry, I wonder what’s in store for me
I pretend the plaster is the skin on my palms
And the cracks are representative of what is going on
I lose a breath… my love-line seems intertwined with death
… I’m thinking of you too

Courtney Barnett var for ei tid sidan i New York, aleine, og ho sleit med å sove. Tilbakelent og coolt rockande brukar ho så denne rimelig trivielle opplevinga som bakgrunnsteppe for å skape An Illustration of Loneliness. Ein ganske så fornøyelig ein. Ein karakteristikk som fleire av songane hennar gjer seg sterkt fortent til. Den herlig surfrockpunk-drivande Aqua Profunda til dømes. Der dama i ganske så ufordelaktige ordelag skildrar sitt eige tilkortkomande konkurranseinstinkt under eit besøk i den lokale symjehallen («my lack of athleticism, sunk like a stone, like a first owner’s home loan, when I came to, you and your towel were gone»). Eller kva med det catchy opningsnummeret Elevator Operator? Om den unge forretningsmannen Oliver Paul, som ein dag skulkar jobben, og tar heisen opp på taket. Men ikkje fordi han er suicidal, slik kvinna han tar heisen saman med trur. «I come up here for perception and clarity» formidlar den unge mannen, før han avslutningsvis gjer til kjenne sitt inste ynskje: «All I ever wanted to be was an elevator operator, can you help me please?».

Slacker er eit begrep eg har notert meg blir flittig nytta om det Courtney Barnett gjer. Ikkje heilt uforståelig det. Ho opererer jo litt utafor gjengs takt og tone. Med sine litt corny tekstar, med sin upolerte gitarlyd, med sitt lause og leduge uttrykk. Samstundes er det jo slik at tekstane hennar både er langt djupare og finurligare formulert enn ein gjennomsnittleg poptekst. Og det er meir energi i låtane hennar enn det aller meste som kjem flytande no til dags og insisterer på å kalle seg rock’n roll.

Put me on a pedestal and I’ll only disappoint you
Tell me I’m exceptional, I promise to exploit you
Give me all your money, and I’ll make some origami, honey
I think you’re a joke, but I don’t find you very funny

Vi er i refrenget til songen som ber tittelen Pedestrian At Best. Eit bra beist av ein låt. Garasje og punk og uvaska riff. Konfrontasjon og villskap og kvessa tonar. Kjensler og ymse synspunkt fyk vegg imellom, lite er under kontroll. Det er aggresjon, men ein intrikat ein. Kven åtaket er retta mot kjem ikkje tydelig fram, anna enn at det nok er nokon med meir makt enn den/dei burde ha. I kjent stil rettar ho også ein god del av skytset mot si eiga panne: «Under-worked and over-sexed, I must express my disinterest, the rats are back inside my head, what would Freud have said?».

Eg klarar ikkje å la vere å nemne Jonathan Richman. For eg høyrer att mykje av den same vitale eksentrisiteten hos Courtney Barnett som det han planta inn i si legendariske Modern Lovers plate. Og så høyrer eg ein hang til å spele lågt/høgt, dempe/gnistre (slik hennar kjære Nirvana kunne gjere). Sentral i så måte er låta Kim’s Caravan. Den er lumsk, den er krypande, den er ein kaskadefest. Den startar med nokre «watermarks on the ceiling» der Courtney gjenkjenner Jesus, og han rynkar panna si mot henne. Låta snik seg så innover, synk, vaker, snerrar, reflekterer – «we all think that we’re nobody but everybody is somebody else’s somebody» – og eksploderer. Før den kryp tilbake til utgangspunktet og dama refererer til nokre «satellites on the ceiling», og fortel at ho igjen ser Jesus, men at han, nei forresten ho, no smiler til henne. Til slutt lar ho konklusjonen henge og dirre i lufta med eit tvitydig «all I wanna say is …».

Og der har eg sagt mitt.

Apr7

Laura Marling – Short Movie

Posted on by
Standard

Med litt meir elektrisitet enn tidlegare zoomar Marling igjen inn på tilværets dilemma.       8

Laura Marling: Short Movie CD  På ei reise rundt i USA, som i hovudsak handla om å vitja eit alternativt USA, hamna den engelske folkartisten Laura Marling ein ettermiddag på ein bar i Mount Shasta. Ein eldre hippiefyr slo seg etter ei tid ned ved sida av henne. Etter ein noko lunken start på samtalen lausna det litt om senn. Mannen kunne spele fløyte viste det seg, og budde i skogen og praktiserte som shaman. Til mangt og mykje av det som blei sagt rista han på hovudet og sa «it’s a short fucking movie, man». Orda skulle bli med Marling vidare, og ha sin betydning når ho spelte inn si neste plate.

«It’s a short fucking movie, man» syng Laura Marling gjentekne gonger i tittelkuttet. Eit ganske så fantastisk tittelkutt. Eit ledug og ekspanderande, røft og rett så groovy nummer, med eit ekstraordinært vakkert melodisk sinnelag. Denne filmen det er snakk om, det er nok sjølvaste livet det. Og det er jo som kjent ikkje så heilt enkelt å hanskast med. Ikkje for Laura Marling heller. Men ho legg no for dagen at ho prøver. «I’m paying for my mistake» startar ho med å erkjenne, «that’s ok» legg ho raskt til, men ikkje så heilt smertefritt. Ho ser seg sjølv utanifrå, og spør seg, med sjølvironi i tonefallet, kven ho trur ho er. «Just a girl that can play guitar» lyde det nakne eksistensielle svaret. Ikkje noko større, ikkje noko meir, sånn er det. Ho er her i livet, og vandrar rundt som ein blant milliardar. Meiningsfullt og meiningslaust. Ei kort tid. «It’s a short fucking movie, man».

Over akslane og i henda har Laura Marling denne gongen vel så ofte ein elektrisk som ein akustisk gitar. Ho sirklar seg vel så mykje inn mot eit snerrande rockeuttrykk som at ho står der open og sårbar med den tandre tone krinsane rundt seg. På si femte plate i ein alder av 26 år er ho nok påverka av at ho har budd dei to siste åra i USA. Meir det kanskje , at ho har budd i USA, enn at ho har budd i Los Angeles. Laurel Canyon, vestkyst, Joni Mitchell og slikt har ikkje ei spesielt framtredande rolle her. Derimot høyrer eg mykje blues. Om ikkje nødvendigvis i tradisjonell tonal form så er den der i blodet som straumar gjennom songane, i vibbene som omgjer dei, og i orda som klengjer seg til dei.

«You’re not the warrior I’ve been looking for» blir det proklamert i opningssongen. I eit symbolikksterkt bilde strekar ho opp hesten og krigaren. Hesten fører ordet. Hesten er kvinna, krigaren er mannen. Han vil ikkje gå i striden aleine. Ho klarar ikkje sjå at han er krigaren ho vil døy for. Metallisk svevestøy og ein hutrande tone kallar fram tankar om ein apokalyptisk tilstand.

«Do your best to be a good man» blir det oppfordra til i Strange. Ein groovy rakkar av ein låt, som kan minne litt om noko Rickie Lee Jones knipsa fram tidleg på åttitalet. Ein song der kvinna er den handlekraftige og mannen den rådville.

«I’ve been up late with the night birds, begging the dawn not to come» innrømmer hovudpersonen i Howl, og skildrar ei morgonstund ho helst ikkje vil utav, i ei seng med ein ho helst ikkje vil forlate. Eit stumt skrik lada av pasjon og uro jagar gjennom henne. Tonen er elektrisk, melodien barmhjertig.

Short Movie er tretten glimt inn i kva livet kan ha å by på. Nokre gonger klarare framstilt enn andre gonger, men aldri klinkande klart. Poesien har luft i seg, tonane like så. I samspel har dei ei medrivande kraft. Fant eg ut etter kvart. Denne gongen også. For ein lyt ta seg litt tid om ein vil inn der det medrivande finn stad i songane til Laura Marling (i alle fall lyt eg det). Spele plata fleire gonger. Lytte. Verkelig lytte. Og så skjer det, for femte gong sidan 2008: Tilknepte knoppar blomstrar, og fargane viser seg å vere fleire.

«Well is it still OK that I don’t know how to be alone?» spør songaren i False Hope. Riffrøffe og rocksnerrande False Hope. Ein song som blei til då Laura Marling budde i New York nokre veker, og stormen Sandy herja. Eg oppfattar spørsmålet som meir eksistensielt omfattande enn å berre handle om situasjonen der og då, i stormen, i straumbrotet, i søvnlausheita. Utan at det blir uttalt opplever eg at spørsmålet også ligg og gneg andre stader, i andre songar på plata. I Easy til dømes, der Marling akkompagnert av strengeplukking og strykargnissel forfektar at det mellommenneskelige var lettare i ungdomstida, at einsemda no har tatt eit sterkare tak, at «you can’t be lost if you’re not on your own». Eller i jazzrytmiske How Can I, der ho både tar for seg ein groande sjølvtillit og det ikkje heilt uvanlige spørsmålet «how can I live without you?»

Plata har ho produsert sjølv denne gongen, noko ho gjerne må gjenta neste gong også.

Mar27

Daniel Kvammen – Fremad I Alle Retninga

Posted on by
Standard

Godlynte popmelankolske songar som ikkje slepp taket sånn utan vidare.                                    7

  For ei tid tilbake (kan det vere eit år sidan? Kan det vere to?) vart det varsla at Daniel Kvammen var ein fyr som hadde det i seg. Han hadde slått seg ned i den store byen, han hadde veska full av eigne songar, gode songar, vart det sagt, særs gode songar, skrivne på målet han snakka. Som han hadde lært seg å snakke i bygda han vaks opp i, Geilo, øvst oppe i Hallingdal. Eit par mil ifrå Ål vart det bemerka, der Stein Torleif Bjella held hus. Unge Kvammen kan vel seiast å vere ein etterkomar og trubadur smidd i liknande former vart det ymta frampå om. Eller var det eg som tenkte det? Uansett, det er ikkje heilt slik.

Dette er pop. Ganske så storarta pop. Varm og jovial pop om det krunglete livet. Openhjartige ytringar, melankoli og små finurlige fintar i leduge og medgjerlige melodiske omgjevnadar. Ettertenksame tonar som smyg seg innunder hud og hjarteklaffar og fengande tonar som dansar med sansane. I riktig så upretensiøs utfolding.

Songane er sjølvsagt ikkje sprunge utav ingenting. Eg kan ane litt deLillos her, litt Lars Winnerbäck der, og kanskje litt Lillebjørn Nilsen innimellom. Men overtydelige spor av verken desse eller andre er det ikkje, dette er jo først og fremst Daniel Kvammen det. Og hans songar om levande draumar og knuste draumar, om vennskap og bygdetrongleik, om kjærleik, angst og beven.

Du Fortenar Ein Som Meg proklamerar songaren tilsynelatande ganske så småkjekt i albumets mest radiospelte song. Men bakom det fengande refrenget (og t-skjorte slagordet) er det på ingen måte noko skråsikkert som regjerer grunnen. Der dunkar eit sårbart hjarte, der høyrer eg det vert formidla ustøe forhåpningar om framtida til eit kjærleiksforhold. Det same kan ein vel seie om situasjonen som vert skildra i den nydelige songen Daue Fugla. Der vi blir presentert for ein fyr som ikkje kan forstå at han har gjort seg fortent til kjærleiken som blir han til del, og som er «redd for at det skal bli mørkt igjen».

Ein ung manns noko mismotige fabuleringar kring livet og kva det har å by han er temaet i songane Augu og Drauma. I den første handlar det om angsten for at det ikkje lenger finst noko som kan overraske han. I den andre hevdar han at han ikkje lenger har nokon draumar, for «dei ligg påkjørt nedi vegen». Det siste utsagnet blir forresten uttalt i eit ganske så skamlaust fengande refreng. Ikkje det einaste av det slaget. Eg høyrer nemlig eit slikt eit i Rykte Si også («For om du skal henge med, Då heng du gødt der i eit tre» osv.), og eg høyrer han freidig og høglytt synge «faen ta, kva var det dei sa?» i Karmafaen.

Den meir nennsame sida av Kvammen kjem til uttrykk i songar som Ingen Vega Utanom og Slik Skulle Eg Likt Å Bli. Den først er ein særedeles vakker song om vennskap, sterkt vennskap. Slikt som tåle usmakelig fullerør og eit slag i fjeset. Den andre er ei lita undringsvise om fridom, der dei fire elementa (jord, vann, eld og luft) har ei sentral rolle.

Om plata har eit slags underliggande og for så vidt uutalt mantra så tenker eg at det er dei orda Kvammen syng heilt til slutt, «og eg skal vera fri», som er det mantraet. I det forsonande tittelkuttet syng han desse orda. Eit tittelkutt som startar med at ein ung mann reiser ut, og forbannar bygda han reiser ifrå. Og sluttar, sine tre minutt seinare, med at den litt modnare unge mannen, frå avstand, innser at han elskar denne bygda, og at han ein dag skal vende tilbake, som fri.

Pop sa eg. Viser med eit pophjarte kunne eg også sagt. Særdeles likandes saker er det i alle fall. Og dette er berre byrjinga, trur eg.