Author Archives: Oddmund Berge

Ukjend's avatar

About Oddmund Berge

musikk, rock, pop, psykedelia, punk, postpunk, funk, garasjerock, hiphop, country, soul, folk, kraut, jazz, blues, viser, americana, litteratur, romanar, noveller, poesi, groove, og slikt.
Okt10

Hayes Carll – Flowers and Liqour

Posted on by
Standard

Verden gjennom eit halvtomt whiskeyglas.

cover  Ein ung mann frå Houston, Texas med det propre navnet Hayes Carll har akkurat sparka inn døra heime hos meg, og plassert eit av dei friskaste country-albumene eg har høyrt på ei stund i spelaren. Sånt synest eg berre er kjekt, for det er slett ikkje daglegdags med country-debutantar som dette lenger. For å plassere Flowers & Liquor der den høyrer heime, så trur eg ikkje eg tek munnen for full om eg seier at vi kanskje lyt tilbake til Steve Earle og hans Guitar Town for å finne ein debut av samme kaliber i country(rock) sjangeren.

Ubøyelig plassert i tradisjonen frå store amerikanske sangarar og låtskrivarar som Townes van Zandt, Jerry Jeff Walker, John Prine og nevnte Steve Earle, men med ein vitalitet som gjer han meir interessant enn dei fleste andre som vandrar på den samme vegen. Sannsynlegvis heilt på tvers av kva som er moderne, eller kommersielt lurt, men med ein sta overbevisning lagar han musikk og ikkje eit markedstilpassa stilisert pseudo-produkt.

Hayes Carll vaks opp i utkanten av Houston. Reiste til Arkansas for å gå på college, og hadde med seg i bagasjen ein 12-strengs gitar som var ribba for halvparten av strengene. Han returnerte til Houston nokre år seinare, med ein spinkel historieeksamen, og nokre sjølvlaga sangar i kofferten. For tida oppheld han seg stort sett i ei rønne i den vesle byen Bolivar Peninsula, nokre mil sør for Houston. Ein by han syng om i det barske åpningsnummeret Highway 87, og skal vi tru Hayes er det ein stad med nokre av dei raraste, artigaste, voldsommaste, mest nedkjørte og mest godhjerta folka han har møtt.

Flowers & Liquor har sin porsjon med sangar om nederlag, lengsel og motlaushet, men samstundes også sine sangar om dagdriveri og alkoholkonsumering, to sider av samme sak vil sikkert mange seie. I alle fall, heile tida maktar Hayes å gå den hårfine balansegangen mellom alvor, sjølvironi og truverdighet. Både når det gjeld nokre små avvæpnande (og enkelte ganger klargjerande) kommentarar han har skreve til låtane, men først og fremst i sangtekstane.

Du verden for eit naturleg og veldreid håndlag han egentlig har for å smi saman fascinerande låtar. Slik som den dobro-dominerte hyllesten til makelighet Heaven Above, som på sitt slepne vis rettar tankane mot ein lat sommardag, ei hengekøye og ein «six-pack of something». Lett spøkefull er også Naked Checkers, som Hayes skreiv til kjæresten sin då alle fortalte han at han ikkje fortjente henne. Country av det sprelske slaget blir levert i det herlig sjølvironiske tittelkuttet, der den meir enn sterkt animerte hovedpersonen begynner å sjå mørkt på tilværelsen, etter at det eine sjekkeopplegget etter det andre har gått i vasken. Langt meir melankolske tonar får vi servert i Arkansas Blues, der Hayes kun akkompagnert av sin akustiske gitar syng ein besettande skildring om byen han helst berre vil komme seg bort frå, og gløyme, men «I just can’t run from those Arkansas blues». Resignasjonen har også tatt tak i helten i honky tonk-nummeret Barroom Lament, som har alt for lang veg heim igjen, og er fryktelig «tired of drinkin» whiskey by myself». Medan episke Easy Come Easy Go fortel ein ganske så rørande historie om to kjærleikssøkande skjebner på kvar sin kant av det store kontinentet. Heilt uvitande om den andre sin eksistens nærmar dei seg kvarandre, og møtes til slutt på eit fortau i Nashville. Korleis det går? Du kan jo kjøpe plata.

7/10

Først publisert på Groove.no (i 2003)

Okt10

The Byrds – The Essential Byrds

Posted on by
Standard

Har du lyst til å bli kjent med eit av 60-talets største band? Prøv gjerne denne plata.

cover  Endå ei samleplate med The Byrds… Hmmm, treng vi nå egentlig det? Dette var min umiddelbare reaksjon første gang eg høyrte om denne utgjevinga. Etter å ha gått innhaldet nærmare etter i saumane, og dratt samanlikningar til andre samlingar, er min konklusjon at denne doble samlingen (til ein hyggelig pris) sannsynlegvis er den beste investeringen for folk som vil bli nærmare kjent med dette legendariske bandet. Boksen som kom i 1990 er nok meir omfattande, men blir kanskje i drøyaste laget som ein introduksjon. The Essential Byrds er for øvrig å finne i to versjonar, ein amerikansk og ein europeisk, dette er litt viktig å være klar over då den europeiske varianten har 11 spor meir, og samstundes er rimeligare (denne omtalen baserer seg på den europeiske versjonen).

Låtane kjem i kronologisk rekkefølge, og heile samlinga er ganske så demokratisk oppbygd, i den betydning at alle The Byrds sine offisielle album er representert (bortsett frå det noko famøse gjenforeningsalbumet frå 1973). Dette blir samstundes litt av svakheten, sidan The Byrds i perioden 1965-1968 (på sine seks første plater) var langt meir spennande enn kva tilfellet var dei siste åra, frå 1969-1971 (då det kom fem studioalbum), dette er då også grunnen til at eg ikkje gjev albumet toppscore.

Legenden seier at Jim McGuinn, Gene Clark og David Crosby fekk inspirasjonen til å starte The Byrds etter å ha sett The Beatles filmen A Hard Day’s Night. Dei tre, som var blitt kjent gjennom opptredenar på folk klubbar i Los Angeles, gjorde i alle fall nå alvor av draumen om å starte eit band. Dei fekk med seg mandolin-spelande Chris Hillmann til å traktere bassgitaren, og Michael Clarke (ein Brian Jones look-a-like) til å være popstjerne. Han skulle også ganske fort bli ein meir enn habil trommis.

Dermed er The Byrds født. Det dei nå tar fatt på er å fusjonere energien, beaten og harmonisangen til The Beatles med sangstrukturen og det noko djupare innhaldet som låg i folktradisjonen og ikkje minst i sangane til ein røvar med navn Bob Dylan. Og det var nettopp ein Dylan-komposisjon som skulle bli bandets gjennombrudd. For omtrent samstundes med at Dylan sjølv gjer ut låta på albumet Bringing It all Back Home, trår The Byrds inn i pop-historien med Mr. Tambourine Man.

«He could play the guitar like ringing a bell», syng Chuck Berry. Og det var akkurat det Jim McGuinn gjorde med sin 12-strengs Rickenbacker. Dermed skapte han lyden som kanskje er The Byrds sitt fremste kjennemerke. Men The Byrds er også meir, det er praktfull harmonisang og det er dynamikk og eigenart. Jodå, dei fekk så absolutt til denne fusjonen dei hadde i tankane, og gjennom den får folk-rocken sitt genesis.

Debutalbumet får sjølvsagt tittelen Mr. Tambourine Man, det er likevel låt nummer to I’ll Feel a Whole Lot Better, signert Gene Clark, som for underteikna er det aller største øyeblikket på plata. Bugnande som den er av pophooks og perfekt harmonisang, den introduserer også det som blir ein slags Clark-attributt; desse melankolske tonane og dei lange konsise refrenglinjene; «And I’ll probably feel a whole lot better when you’re gone». Dessverre er det den einaste Clark-låta frå debuten som har fått plass på denne samlingen. Litt svakt sidan nesten halve plata bestod av hans komposisjoner.

Debuten blei sloppe i april 1965, og allereie i desember samme år er dei klar med oppfølgaren. Den får tittelen Turn! Turn! Turn!. Tittelkuttet er ein Pete Seeger-tonsetjing av nokre bibelvers (Predikeren 3. kapittel). Foruten den har den sine obligatoriske Dylan-komposisjonar og nokre eldre folksangar. Og nok eingong er det Gene Clark som er mest produktiv på låtskrivarsida av Byrds-medlemmene, med tre låtar. Av desse er det den kjenslevare og Dylanske oppbruddsballaden Set You Free This Time som er representert på Essential, absolutt eit klokt valg. Hans aller beste komposisjon frå desse innspelingane kom imidlertid, uforståelig nok, aldri med på sjølve plata (var kun b-side på Turn! Turn! Turn! singelen). Den vemodigt håpefulle og tvetydige She Don’t Care About Time ville utvilsomt ha glitra som den klaraste stjerna på denne plata, hadde den berre fått sjansen. Ein sjanse den heldigvis får på Essential Byrds.

Dermed var første året unnagjort. Men 1966 er ikkje mange dagar gammal før bandet er i full gang med nye innspelingar. To låtar som skal utgjere bandets neste singel blir festa til tape desse januardagane. Og her bevegar dei seg over på ganske så andre territorier enn folkrocken frå fjoråret. I McGuinn/Crosby komposisjonen Why (som det ikkje er funnet plass til på Essential) utforskar dei elementer frå indisk musikk. Men det er låta som skulle havne på a-sida som for alltid kjem til å bli huska.

For med Eight Miles High gjer The Byrds sin aller største bragd. Ja, spør du underteikna gjer dei meir enn det. Skulle eg laga ei liste over tidenes største låtar, hadde eg aldri klart å komme utenom denne, om så lista berre skulle bestå av fem stykker (færre enn fem er ingen liste). Endå eingong er det Gene Clark som er mannen bak, men både Crosby og McGuinn er også kreditert. Det er sagt om sangen at det er ein hymne til narkotisk rus. Og med følelsen den gjer av å bli tatt med på ein hypnotisk trip, er det kanskje ikkje så rart. Sanninga er likevel at den handlar om ei flyreise bandet gjorde frå USA til England året før.

Det er først og fremst den mildt sagt innovative arrangeringa som har hovedæra for at Eight Miles High er det mesterverket den er. Først inn på scena kjem bassgitaren, og på den livfulle men samstundes myndige tonen skjønar vi at den har fått lisens til å kontrollere utflukta. Trommene kviskrar forsiktig i bakgrunnen, men skal snart sette i gang med eit frenetisk kjør. Gitaren trenger seg på, sprett litt rundt, gjer nokre fintar, før den bråstoppar. Då begynner dei å synge (dei, fordi all sangen er harmonisang), og det dei syng er kanskje pophistoriens mest suggerande melodilinjer: «Eight miles high, and when you touch down, you’ll find that it’s stranger than known». Mellom versene dreg Roger McGuinn (jadå, han har skifta fornavn frå Jim til Roger) i gang nokre ville gitarutflukter, i eit forsøk på å imitere John Coltrane. Før det heile sluttar i mildt kaos 3.34 etter start, ein himmelsk tur, som også på mange måtar blir startskuddet for den psykedeliske tidsalder.

Bandet som for mindre enn eit år tidlegara gav fødselshjelp til folkrocken, er nå plutselig blant innovatørane også når det gjeld den psykedeliske rocken. Og så seier likegodt Gene Clark takk for seg. Han følte at The Byrds ikkje lenger var plassen for han, og tok fatt på ein kronglete solokarriere, som aldri gav han den anerkjenninga han fortjente. Etter hans død i 1991 er det imidlertid blitt ganske hipt å droppe hans navn i det rette selskap.

Kva gjer så eit band som mister sin mest profilerte låtskrivar? I The Byrds sitt tilfelle går ferda vidare. Den neste plata Fifth Dimension er noko ujevn, men inneheld i tillegg til før omtalte Eight Miles High, to sterke McGuinn komposisjonar: Den Dylan-inspirerte og surrealistiske 5D og den lett country-influerte poplåta Mr. Spaceman.

Så viser det seg! Gene Clark sin avgang har forårsaka at bandets øvrige medlemmer blomstrar opp som låtskrivarar. Neste album står til og med fram som gruppas beste så langt. Younger Than Yesterday inneheld 10 låtar komponert av bandets gjenverande medlemmer, pluss Dylan sin My Back Pages. I tillegg til Dylan-låta har fire av dei sjølvkomponerte fått plass på Essential Byrds. So You Want To Be a Rock «N» Roll Star tar seg fram i høgt tempo og med vital harmonisang, og er for øvrig eit både rasande og bittert oppgjer med musikkindustriens fabrikkering av popstjerner. Chris Hillman realiserer seg også for første gang som låtskrivar i Byrds-samanheng, og både folkpop-tilfellet Have You Seen Her Face samt countryrockaren Time Between er blendande eksempel på at det ikkje var eit sekund for tidleg. David Crosby sin varme pophymne Renaissance Fair er også utsøkt. Kanskje burde ein i tillegg gitt plass til Crosby sin lunefulle og jazzige Everybody’s Been Burned, samt Hillman sin fyrrige Beatles-influerte Thoughts and Words.

Innspelingane til neste utgjeving skulle vise seg å bli turbulente. Gnisningane medlemmene mellom begynte nå å bli nærmast uuthaldelige. Michael Clarke tok ein tur til Hawaii midt i seansen, og deltar såleis berre på halvparten av kutta. Striden kulminerer så med at David Crosby får sparken. McGuinn, Hillman og produsent Gary Usher fullfører ved å trekke inn andre musikarar. På tross av alt dette framstår Notorious Byrd Brothers som eit av bandets aller beste album. Utruleg nok gjer det også inntrykk av å være The Byrds sitt kanskje mest einsarta framstøt.

Av dei 11 låtane på albumet, har heile seks fått plass på Essential. Personlig kunne eg likevel godt tenkt meg å bytta ut den heller middelmådige Artificial Energy mot Draft Morning, eit anti-krigs innlegg, tonelagt med sørgmodig og vakker musikk. To av sangane her er ikkje ført i penn av folk frå bandet, men er istaden begge komponert av parhestane Gerry Goffin og Carole King. Goin» Back er eit Brian Wilson-aktig popeventyr med ein hårfin countryfølelse, ein følelse som kanskje er endå tydeligare til stades på den frihetssøkande Wasn’t Born to Follow (den fekk forøvrig plass på soundtracket til filmklassikaren Easy Rider). Chris Hillman-komposisjonen Natural Harmony er derimot eit høgtflygande altruistisk speisa psykedelisk vidunder.

Roger McGuinn fekk så med seg Chris Hillman (desse var nå dei einaste igjen frå originalbesetningen) på ein idé om å lage eit dobbelt konseptalbum som skulle inkludere alle slags retningar frå den store amerikanske musikkarven. Først måtte dei imidlertid hyre inn fleire musikarar. McGuinn hadde blant anna ein forestilling om å få ein jazzpianist med i bandet. Slik var det at ein ung mann med navn Gram Parsons dukka opp. Det viste seg imidlertid fort at han hadde heilt andre intensjonar enn å operere som jazzpianist. Han utfordrar McGuinn si leiande rolle i bandet, og med hjelp frå ein velvillig Chris Hillman manøvrerte han nå Byrds inn på eit
countryspor.

Sweetheart of the Rodeo skulle bli The Byrds siste store album. Sjølv om bandet hadde følt på countrymusikk også ved tidligare anledningar, var det denne gangen gjennomført uforfalska country, men likevel med eit rockeband sin attityde. Dermed var The Byrds tilstades også i fødselsfasen til country-rocken.

Sweetheart har lite med eigekomponert materiell, kun to Parsons-komposisjonar. Den eine av desse er klassikaren Hickory Wind, ein vemodig ballade der Gram syng inderlig om lengselen tilbake til den idylliske barndommen, nå som einsomheten i storbyen har innhenta han. Essential har ellers kun gitt plass til to låtar frå dette albumet. Begge føyer seg fint inn i rekka av flotte Dylan-covers (You Ain’t Goin» Nowhere og Nothing Was Delivered). Og sjølv om det er Roger McGuinn som tar seg av den leiande sangrolla her, vågar eg å påstå at det er Gram sin melankolske harmonisang som løftar låtane opp på eit meir sublimt plan.

Sweetheart er ikkje før komme ut i butikkane før Gram Parsons og Chris Hillman forlet bandet. Dei dreg i gang Flying Burrito Brothers, og med The Gilded Palace Of Sin spelar dei inn det definitive country-rock mesterverket (men det er ein annan historie).

Roger McGuinn står nå igjen aleine som den einaste frå det opprinnelige Byrds. Han velger å fortsette i nokre år endå. Men albumene som dukkar opp er av ein langt meir ujevn kvalitet. Essential har imidlertid klart å finne fram til det som er av verdi frå denne perioden, pluss eit par relativt verdilause. Den beste er Chestnut Mare, ein ordrik og sammensatt affære om ein mann og hans hest, der McGuinn har fått låtskrivarhjelp av Jacques Levy (som nokre år seinare var sterkt involvert på Dylans Desire).

Høyrer du til dei som ynskjer å bli kjent med Byrds sin musikk, kan The Essential Byrds være ein smart plass å begynne. Det mest essensielle er likevel å skaffe seg alle dei seks første Byrds-platene, for der vil ein finne endå meir av noko av den finaste musikken dei sagnomsuste 60-åra hadde å by på.

8/10

Først publisert på Groove (i 2003)

Okt10

Bettie Serveert – Log 22

Posted on by
Standard

Bettie Serveert har på sin 6. utgjeving beslutta at det meste skal være tillatt.

cover  I 1992 var Matador kanskje den sprekaste platelabelen i heile universet, først og fremst fordi dei var ansvarleg for utgjevinga av slacker og lo-fi underverket Slanted & Enchanted av og med Pavement. Litt mindre oppmerksomhet blei nok tildelt ei plate frå samme label, der coveret er eit bilde av ein liten dalmantinerkvalp. Albumet bar tittelen Palomine og var debutplata til det nederlandske bandet Bettie Serveert. Deires sjarmerande vri på rockens meir frenetiske grep, slik vi kjenner det frå blant andre Velvet Underground og Neil Young & Crazy Horse, var eit friskt bekjentskap. Dessverre har dei i ettertid ikkje heilt klart å leve opp til kva debuten ein gang gav håp om.

På bandets sjette utgjeving Log 22 kan det virke som om gruppa har frigjort seg noko frå sitt 11 år gamle spøkelse. For denne gongen har dei tilsynelatande bestemt seg for at det meste skal være tillatt (plata blir gjett ut på deira eige selskap, Palomine). Dermed blir det ein både mangesidig og litt utradisjonell oppleving. Her finn vi flittig bruk av både strykarar og spesielt blåsarar, og gitarist og produsent Peter Visser, som har krydra det heile med lydar henta frå diverse kjelder.

Etter dei første rundane kan albumet virka noko sprikande, ein får følelsen av at bandet prøver å fange meir enn dei er god for å handtere. Etterkvart blir ein like fullt fortruleg med måten dei manøvrerer seg mellom kraftpop, blå balladar, gitardrønn og diskorytmar på. Ja ikkje berre fortruleg det blir ein force. Platas svakhet ligg derimot meir på låtkvaliteten, då det er noko tynt belagt med verkelig gode låtar her. Men ein fantastisk låt er å finne, og det i form av den over åtte minuttar lange White Dogs, som utviklar seg frå slentrande akustisk Love-psykedelisk pop og over i eit elektrisk rockedriv i beste Velvet Underground tradisjon; glødande! Meir Velvet er for øvrig å oppleve i The Ocean, My Floor, ikkje verdens mest spennande melodi, men Peter Visser sitt respektlause gitararbeid gjer den så avgjort ei tjeneste.

Av det øvrige materialet framhevar åpningsporet Wide Eyed Fools seg, der den varierer frå det bedagelige i versa for så å sprette over i frenetisk kraftpop i refrenget. Den skjøre balladen Captain of Maybe er heller ikkje å forakte, kombinasjonen av Carol Van Dyk sin eldfulle sang og ein smygande lavmælt bris av ulike lydar er uttrykksfull. Heilt andre krefter er det som regjerer i låtar som den Weezer-liknande powerpop-saken Smack og den diskoinfiserte The Love-In, begge med eit forførande driv.

Slik blir ikkje Log 22 noko serve-ess, men heller ingen dobbelfeil. Den er snarare eit brukbart utgangspunkt for ein variert om enn kanskje litt for lang ballveksling.

5/10

Først publisert på Groove.no (i 2003)

 

Okt10

Amundsen – Amundsen

Posted on by
Standard

Amundsen banker på The Doors og inviterer på ein improvisert ekspedisjon i ugjestmildt landskap.

cover  Fleirtalet av medlemmene i Amundsen utgjorde for nokre år sidan poporkesteret Locomotives. Eit band som i løpet av eit par album kom opp med ein håndfull trivelige poplåtar. Kor vidt Locomotives har styrt inn på det evige sidespor, eller om det eksisterer planar om ein retur, kan underteikna ikkje uttale seg om. Men det som er sikkert er at denne gangen er dei ute på eit ganske anna tokt enn den popfikserte togturen dei gjorde under sitt tidlegare navn. Nå er det dei lange låtane, improvisasjon og dristighet som er dei sentrale faktorane for utferda.

Med eit navn inspirert av den store polfarar, og ein erklært fascinasjon for filmen Apocalypse Now, er det ganske nærliggande at tankane går i retning dramatiske ekspedisjonar. Og om ikkje dramatisk er heilt dekkande, er det i alle fall ein både innhaldsrik og fabulerande tur Amundsen legg ut på, i eit til dels mørkt og ugjestmildt landskap.

Vi møter dei først i låta Kama Sutra (The Wind), der dei påkallar usynlege krefter i ein Radiohead-inspirert atmosfære, bygd rundt eit Doors-liknande groove. Bakom neste hjørne dukkar så The Moonwalker fram, ein monumental riffrockar i Led Zeppelin si ånd, med neddempa partier som gjer låta luft og tid. Meir The Doors og apokalypse er å spore i Never Be Faithful, som bringer med seg elementer både frå Riders On the Storm og The End, samstundes som den bygger seg opp med eit stadig gjentakande; «Never be faithful to the one you love». Etter ei slik vågal oppfordring går turen rett i skammekroken, nærmare bestemt ein avsidesliggande garasje, noko som resulterer i det støyande og ulande rockenummeret Band Aid. Dette er imidlertid ingen værande plass, så dei gjer seg fort ferdig. Den uforedla gitarlyden tar dei likevel med seg når dei søker mot åpnare landskap i The Cowboy, men dempar den innimellom for å gje plass til eit refreng med inntrengande harmonisang.

I motsetning til ferda mot sydpolen og kaptein Willard sin tur oppover elva, har Amundsen sin ekspedisjon sannsynlegvis ikkje noko anna mål enn å la seg inspirere av det som hender undervegs. Skulle den likevel ha eit mål, ville landet dei skimtar i spor seks vere ein utmerka kandidat. For Wonderland er ein touch av magi. Ein nesten-ballade, med eit nennsomt, men bestemt bassgroove. I løpet av dei åtte minuttane den held på, bygger den seg opp frå ein sparsom fødsel, via eit lengre instrumentelt parti, til den når meir massive sfærer mot slutten. Men dei slår seg ikkje til ro med dette, så ferda går vidare, og i neste opptrinn She’s Got It dukkar det opp nye Doors-innslag, yndige poptonar og noko som grensar mot ein powerballade (uffdå!).

Heilt ut tar dei det i The Sorrow, som er 14 minuttar med improvisasjon og tristesse. Frå vokale fraseringar i Thom Yorke-territorium, for så å dempe seg heilt ned på kviskre-nivå, før dei jobbar seg opp mot ein monumental avslutning. Nokre minuttar seinare dukkar det opp ein liten hemmelighet frå jazzriket, ein nedpå og sår affære der det høyrest ut som om sangaren har plassert seg midt innimellom eit forsiktig spelande band.

Vel, så har kanskje ikkje alle låtane verdens mest spennande melodilinjer, og iblant kan det fortone seg litt unyansert, for der andre redigerer og produserer, har desse karane mot til å la ting være i fred.

Dermed sørger Amundsen i alle fall for at sjela blir bevart, sjølv om den blir litt hersa med av og til.

6/10

Først publisert på Groove.no (i 2003)

Okt10

All Girl Summer Fun Band – 2

Posted on by
Standard

Sha-na-na-na-na, eit lite oppkomme av meloditeft og uimotståelige poprefreng.

cover  Det vi får servert her er ingenting mindre enn ein kanonade av drivande flott popmusikk. På under 30 minuttar feier dei fire jentene som utgjer All Girl Summer Fun Band gjennom 14 sommarfriske poplåtar. Dei er befriande upretensiøse, og spelar sin popmusikk fordi det er kjekt, kjekt, kjekt.

Det starta som eit sideprosjekt ein gang i 1998, etter nokre singelutgivelsar såg den sjølvtitulerte debutplata dagens lys i 2002. Ikkje veit eg kva som er planane til jentene men denne oppfølgaren beviser i alle fall at All Girl Summer Fun Band (for eit navn!) verkeleg bør være noko å satse på.

Med schwung og vitalitet utstyrer dei sine gitarkvesste poppunk-melodiar (The Ramones, The Jam, Blondie) med eksplosiv harmonisang i beste 60-talsstil (The Shangri-las, The Ronettes, The Beach Boys), og med eit driv som får det til å krible både her og der. Frå første skrivemaskinanslag i Dear Mr. & Mrs. Troublemaker til applausen legg seg i Tour Heart Throb er denne plata eit oppkomme av meloditeft og uimotståelige poprefreng. Det er naivt, det er banalt og musikken har sine begrensingar, men så lenge gløden og gleda er drivkrafta kan dei kysse himmelen.

Som namnet tilseier handlar dette om oppløftande musikk for lyse årstider og lette sinn. For sjølv om vemodets skyer seglar omkring på himmelen og innimellom stenger for sollyset, så tar det ikkje lang tid før ein kan synge «sha-na-na-na-na» igjen. Det er jo ikkje tida for sorgtung melankoli og avsindige grublerier når den eventyrlige sommaren bankar på døra. Noko eg tar konsekvensen av, då dette så avgjort er musikk som skal nytast og ikkje analyserast. Så la oss heller lage i ei liste, og kalle den for «Slik går refrenget her»:

1. Parallel Park, Parallel Park, Parallel Park, Parallel Park (Parallel Park).
2. Jason Lee, doin» quick flips in my dreams, Jason Lee (Jason Lee).
3. Uha haaa, uha ticking ticking ticking time bomb (Ticking Timebomb).
4. You gave me no clue, but I found you, Samantha Secret Agent (Samantha Secret Agent).
5. Becky, I wanna borrow your boyfriend, cause I know you not really good, and that doesn’t seem fair to me (Becky).

All Girl Summer Fun Band; friskare enn nyplukka bringebær, og fulle av sjarm, sjarm, sjarm.

7/10

Først publisert på Groove.no (i 2003)

Okt9

Wilco – A Ghost Is Born

Posted on by
Standard

Rock gjort på Wilcovis er ikkje heilt som an rock. Eller: Endå ei frilyndt plate frå bandet som aldri spør om kva som er lov.

cover  Det er lettare å reagere enn å være original, blir det hevda. Det er vel ikkje så vanskelig å være einig i nett det. Jeff Tweedy syslar ikkje med det lettvinte, det opplagte. Han går gjerne fruktbare omvegar eller tek uredde sidesprang. Jeff Tweedy er ein original, ein musikalsk innovatør. Nå har ikkje Jeff funne opp rock’n’roll-kruttet. Men han og resten av Wilco-banden foretar seg ganske så særeigne ting med dette kruttet, så smellet lyde litt annleis, røyken har ein annan farge og lukta blir ei anna.

Sånn høyrer og ser eg det i alle fall.

Eg var inne på tanken allereie for 12 år sidan då Jeff saman med Jay Farrar var grunnstamma i legendariske Uncle Tupelo, men gjekk likevel ikkje heilt for det den gongen. Ikkje for det, Uncle Tupelo var eit fantastisk band, og gav endåtil navn til ei heil lita bølge av rockinfisert countrymusikk på første halvdel av 90-talet (No Depression). Dei gjorde vel til og med enkelte små ting litt annleis enn kva nokon andre hadde gjort før. Men kanskje dei var litt for mykje av ei naturleg vidareføring av ting Hank Williams, Gram Parsons, Neil Young og The Long Ryders hadde foretatt seg tidlegare til at eit skråsikkert innovatørbegrep kunne få innpass. Likevel, insisterar nokon, skal ikkje eg stå i vegen.

Eg høyrde definitivt ingen musikalsk nybrotsmann for 9 år sidan då Jeff og ein handplukka gjeng debuterte under Wilco-signaturen. Albumet bar tittelen A.M. og var spekka med trivelig nok countryinspirert rockemusikk, men slett ikkje originalt.

Eg såg imidlertid kraftige konturar av eigenarta rockemusikk i 1996, då dobbeltalbumet Being There dukka opp. Albumet var nemlig eit solid steg i retning gullkanta melodi-riker for den godaste Tweedy. Ein overflod av små sprelske idear kombinert med skarp meloditeft. Ein hyllest til rock’n’roll og dens evner til å kunne kommunisere enkelt, ærlig og direkte.

I 1999 dumpa han på nytt inn i stova mi med flott musikk. Summerteeth heitte Wilco-albumet dette året. Mange av låtane var denne gongen i ei sommarfrisk og Beatlesk poplei. Og stilt saman med elektrisk glødande balladar som She’s a Jar og Via Chicago vart det ei strålande plate. Sjølv om heller ikkje den representerer steget inn i innovasjonen sine kammer.

Det steget tok Tweedy og Wilco i 2002. Plata heitte Yankee Hotel Foxtrot og var så makelaus at plateselskapet deires egentlig ikkje ville gje den ut (eit lite teikn på originalitet, berre det). Eigenarta og gnistrande arrangementer. Atonalitet og varsom støy får lov å fargelegge bildet, men er aldri i nærleiken av å spolere grunntonen. Fortsatt er melodien i sentrum. Men i eit meir spennande sentrum enn nokon gong før. Kompromisslaust utført etter intuisjon og innfallsmetoden, frilynt og utan å skue for mykje i retning normal framferd. Jodå, dette var originale tonar.

No skriv vi 2004. Framføre meg ligg Wilco sitt femte album (hvis vi ikkje reknar med dei to dei har gjort saman med Billy Bragg). Eg er spent, veldig spent. For vil denne vesle dingsen klekke ut samme originale musikken forgjengaren gjorde? Statistisk sett har det jo vist seg at det er få artistar unt å ha i seg meir enn eit formidabelt album. Derfor ber eg ei stille bøn; Wilco, please make it two!

A Ghost Is Born.

Eg spelar den ein gong, to gonger, tre gonger. Hmmm, eg tvilar litt.

Eg spelar den fire gonger, fem gonger, seks gonger. Eg tvilar mindre.

Eg spelar den sju gonger, åtte gonger. Eg tvilar ikkje.

Ni gonger. Eg er overbevist.

Ti gonger. Og no trur eg ikkje eg klarar å slutte å spele den. Elleve, tolv …

Sånn, då får eg vel gjere eit spinkelt forsøk på å beskrive kva eg har opplevd desse siste dagane i samvær med det nyfødde spøkelset.

Songane, tolv stykker denne gongen, er rota i velkjente melodi- og rytmemønster. Vers, refreng, pop, rock, balladar. Rett nok har komponist Tweedy eit nærare tilhøve til forgylte tonar enn dei fleste andre, men han brukar avgjort den gamle velkjente formelen, han også. Likevel, sluttresultatet blir litt annleis i Wilcoland.

Jeff Tweedy er ein frilynt låtsmed. Han er aldri redd for å ta sjansar med sine små låtskattar. Han lar bandet leike med dei, utforske dei, men aldri drukne dei eller forhalde seg likegyldig til dei. Det er små og litt lengre stykker, nokre er vare, nokre atskilleg meir hardføre. Men dei er alle blitt granska inderlig, snudd på, rista på, smilt til, kjælt med og gjort små rare ting med.

I eit forsøk på å lokalisere Wilco på det store og uoversiktlige musikk-kartet, meiner eg å sjå dei vandrande rundt der borte i spenningsfeltet mellom struktur og fridom. Ein stad det er lov å flytte grenser og å vidareutvikle eigne musikalske idear. Men sjølv om dei er eit band i stadig forandring (arbeidstittelen på denne plata var høvelig nok Wilco happens), har dei også sin lett gjenkjennelig signatur. Den står skreven der, innimellom den store handlefridom, dei lettbeinte utfluktene, den dempa uroen, og det åpne minimalistiske bildet, bakom Tweedy sine resignerte men sjelfulle vokale avleveringar, i hjarta av hans låtskrivarkunst.

A Ghost Is Born skil seg frå forgjengaren først og fremst med å redusere på mengden av synthbaserte og maskindrevne lydinnfall. Nå får nyankomne Mikael Jorgensen lov til å lure med små godsaker frå synth-hjørnet sånn av og til, men denne gongen er det dei såkalla organiske instrumenta som regjerer grunnen. Slik blir bildet på A Ghost Is Born meir jordnært og varmt enn dei noko meir bistre og eksotiske strekane Wilco farga (med magnetisk kraft) forrige gong. Fortsatt skuer imidlertid bandet villig inn på uutforska territorier. Men aldri gjer dei slikt for å være sære, vanskelige eller pretensiøse. Her er ingen fakter og tull og tøys, berre pur kjærleik til musikken. Og gløym alle ideane om alt-country, No Depression og slikt. Det som måtte være av slike tilknytingar hos Wilco pr. i dag har vore inkorporert i rockemusikken heilt sidan Elvis song That’s Alright Mama for femti år sidan.

«I attack with love, pure bug beauty, curl my lips and crawl up to you».

Sitatet er henta frå låta Company In My Back, og kan få være ein metafor over korleis ei Wilco låt oppfører seg. Anten den frambringar kraftfulle lydar, eller går litt meir varsomt til verks. Aldri før har pianoet vore så dominerande på ei Wilco plate som tilfellet er denne gongen. Både avtroppande medlem Leroy Bach, assortert medlem Jim O’Rourke og nyankomne Mikael Jorgensen vekselsvis trillar og dunkar fram tonar frå elfenbeinbrettet. Nennsomt i første del av At Least That’s What You Said, før Bach etterkvart blir overkøyrt av virile gitarangrep frå sjefen sjølv, frå dei Neil Young-farga til dei komplett tøyleslause.

Hell Is Chrome er neste påstand. Ein ny pianodreven affære, meir intenst og skal vi sei djevelsk denne gongen. Bak i bildet stikk det fram små lumske flammar frå Tweedy sin gitar. Låta sin hovedperson finn seg etterkvart vel til rette hos den kromdekte luringen, så det heile blir avslutta i nær gospelstil; «come with me».

Jammen har Wilco gjort mykje flott, men eg lurer på om ikkje spor tre på A Ghost Is Born toppar alt. Låta heiter Spiders (Kidsmoke), varer i drøyt ti minuttar og er vidunderlig i kvart eit sekund. Bass, tromme og piano dannar i beste Neu! ånd ein monoton og hypnotisk metallisk bærebjelke. Rundt denne krøllar Tweedy ein magnifikk sang, og ikkje minst ein stadig veksande mengde av kriblande, klatrande og glødande gitarfigurar. Eg seier med Damo Suzuki; Halleluwah.

Vakre Muzzle of Bees lever i eit akustisk lydbilde men får vitjing av litt meir høglytte tonar mot slutten. Medan den Beatleske Hummingbird blir tilført fiolintonar, og tar slett ikkje skade av det. Tekstane til Tweedy synest eg også har tatt endå eit skritt vidare i poetisk kraft. «His goal in life was to be an echo» syng han i Hummingbird. Om den rastlause og noko forvirra fyren som ikkje klarer å gløyme den der dama. Sjølv om sanninga dessverre er slik at; «a cheap sunset on a television set could upset her, but he never could». Det er som før ofte tvedydige og langt frå opplagte tekstlinjer Tweedy byr på. Men noko ein kan grunna på er jo alltid kjekkare å få servert enn ferdigløyste problemer. Akkurat kva som foregår i Handshake Drugs har eg ennå ikkje heilt funne utav. Men hovedpersonen her er også i farta. Planlaust, ute av seg sjølv driv han av gårde i baksetet på ein taxi. Låta er av det lausslupne og småviltre slaget, helde i taumane av John Stirratt sin bassgang. Den samme Stirratt er for øvrig den einaste ved sida av Tweedy som har deltatt på alle Wilco sine utgjevingar. Wilco er nemlig ein stadig endrande combo, der folk blir henta inn og kasta ut alt etter kva ritt Tweedy er ute på.

Eg nemnte Hummingbird som eit Beatlesk tilfelle. Det samme kan det vel også gå an å seie om yndige Wishful Thinking. Mens Company In My Back har meir tilfelles med Handshake Drugs, og er ein viril og smart rockande sak. Ja, ein skikkelig liten bluesy lurendreiar faktisk; «I move so slow, steady crushing hand, holy shit! there’s a company in my back». I’m a Wheel er på si side ein kåt Replacements-rockar av beste merke. Og er utstyrt med nokre suverene nonsenslinjer; «one, two, three, four, five, six, seven, eight, nine, Once in Germany someone said nein». Albumtittelen dukkar opp mot slutten av den piano-borne midt-tempo saken Theologians. Her er vi også på veg. Kor, er eg ikkje sikker på (antakelig ikkje Tweedy heller), men det er i alle fall til ein plass der kunnskapslause teologar ikkje har adgang.

Less Than You Think er albumet sitt lengste spor. Det dreg seg så vidt over 15 minuttar, og er delt opp i to dramatisk ulike akter. Den første varer i tre minuttar og er ein skjør og nydelig pianoballade. Akt to tar resten av tida og er ein langsomt stigande drone bygd opp av synhetiske og maskinstyrte lydar. Og er sannsynlegvis eit forsøk på å gjenskape eit migreneanfall i auditiv form. Om det i så måte er vellykka? Eg lid heldigvis ikkje av denne sjukdommen, så det kan eg ikkje svare sikkert på. Men det gjer Jeff Tweedy. Og det i så sterk grad at han vart misbrukar av smertestillande medikamenter. Noko som igjen førte til ei lita utsetjing av A Ghost Is Born, sidan han valgte å legge seg inn til behandling for denne avhengigheten. Eg maktar dessverre ikkje heilt å halde på interessa drona igjennom, men eit lite ankepunkt skal jo eitkvart mesterverk slite med. Dette blir uansett veldig fort tilgitt og gløymt når den vesle godlåta Late Greats dukkar fram heilt tilslutt.

Til særdeles spretne og lett likte tonar syng Tweedy om bekymringar av meir solskinnsgrad. Om dei (fiktive) låtane, banda og sangarane som aldri nådde opp. Før han avsluttar i litt større målestokk; «the best songs will never get sung, the best life never leaves your lungs».

Sjølv om den siste påstanden kan virke nokså kategorisk trur eg det er nett desse songane, dei beste, dei usungne, Tweedy og hans Wilco heile tida jaktar på. Og dei tolv han har fanga denne gongen, og gjeve ein sonisk fødsel i ei mangefarga spøkelsesdrakt må då komme veldig nær nett slike skussmål.

9/10

Først publisert på Groove.no (i 2004)

Okt9

Neil Young & Crazy Horse – Rust Never Sleeps

Posted on by
Standard

Offensive meldingar, rustfrie tonar, krut i fingrane, og ein eviggåande motor. Rock’n roll will never die.

cover  Om det midt under punkoffensiven på slutten av 70-talet skulle ha vore nokon som var i tvil, ja så burde dei i alle fall ikkje vere det etter å ha lytta til Rust Never Sleeps. For med dette albumet stadfesta Neil Young ganske så ettertrykkelig at han nok var ute på eit heilt anna oppdrag enn dei fleste av sine samtidige. Her viser han seg nok ein gong fram som den visjonære og rastlaust søkjande rock’n’roll sjela med skarpsindige låtskrivar-evner. Litt tragisk er det då å tenke på at det neste tiåret skulle han stort sett bruke til å motbevise nettopp det. Ja, først når 80-talet tok sine aller siste andedrag fant Neil Young det passande på ny å ta vegen «down the timeless gorge of changes where sleeplessness awaits». Men det er ein annan historie. Denne skal handle om tre av rockehistoria sine største låtar samt nokre klarsynte programerklæringar.

Dei to sidene på LPen Rust Never Sleeps kan vel knapt seiast å vere to sider av same sak. I alle fall ikkje same soniske sak. Dei fem låtane på side 1 står fram i ei spartansk form. I all hovudsak betyr det Neil Young og hans akustiske gitar. Dei fire på side 2 kjem mot ein i ein heilt annan fasong. Her har Young fått Crazy Horse ved si side, og saman leverer dei fire ein til tider høgelektrisk seanse.

Tematisk er låtane her også kanskje inne på eit litt anna spor, bortsett frå sistelåta, då. Den er, slik Young har gjort det av og til, ein ny vri på opningssporet. I denne samanheng ein hamrande hyperfrenetisk utgåve versus ei visesong-utgåve. My My, Hey Hey (Out of the Blue) versus Hey Hey, My My (Into the Black). Den elektriske versjonen brenn kraftigast og står rocken sitt desperate vesen nærast, og er derfor best. Eit beint fram varmblodig manifest over tilstanden til rockemusikken: «The King is gone but he’s not forgotten, this is the story of a Johnny Rotten.» Rocken vil nok leve vidare, men skal den klare det er den avhengig av både hamskifte, vitamininnsprøytingar og vågale ballespark. For den som ein gong har vore ung og fryktlaus har ein stygg tendens til å verte eldre og tannlaus. Om ikkje vedkomande då skulle ha merka seg at det er «better to burn out than to fade away». Ein 27 åring frå Seattle feiltolka denne erklæringa på skjebnesvangert vis. Neil Young og Bob Dylan har vist at sjølv om kreativiteten av og til har virka å vere sterkt falmande, og rusten sterkt truande, så kan ein finne fornya glød og dermed stadig halde liv i flammen.

Neil Young avsluttar Hey Hey, My My med å konstatere at «there’s more to the picture than meets the eye». Ei stadfesting som også kan vere ganske illustrerande for den tekstlige delen av Rust Never Sleeps. For kva handlar eigentlig den vekselvis hyperaktive og seige Sedan Delivery om? Kva er tanken bak ei linje som (bortsett frå at den er ganske så elskelig absurd) «I’m gonna ride my llama from Peru to Texarkana» i den psykedeliske visa Ride My Llama? Og kor går eigentlig vegen i den vakre, og Nicolette Larsson harmoniserte, countrylåta Sail Away, sånn bortsett frå at det synes å vere ei fin ferd? Ei fin ferd kan ein vel ikkje seie at Welfare Mothers er. Den verkar nok heller å vere eit noko ufint angrep på aleinemødrer som er avhengig av sosialstønad. Eller har Billy Talbot gode hensikter i sitt tilbakevendande mantra; «welfare mothers make better lovers»? Det er vel uansett ei låt ein kanskje kunne klart seg utan. Men det er den einaste, resten er henta frå øvste hylle, og tre er i tillegg kledd i gull.

«Aurora borealis, the icy sky at night», nordlyset på den kalde vinterhimmelen. Slik startar songen om den modige indianarkvinna Pocahontas. Vidare syng Neil om den store massakren av indianarkulturen, samstundes som han drøymer om å vere ein pelsjeger for då skulle han ha gjeve «a thousand pelts, to sleep with Pocahontas, and find out how she felt». Etterpå skulle dei sitte rundt leirbålet saman med den store indianarelskaren Marlon Brando. Ei vakker kjærleikserklæring til det amerikanske urfolket, trygt planta blant sterkt vanedannande tonar som Neil Young driv fram med å bruke gitaren både melodisk og perkussivt.

«They were hiding behind hay bales, they were planting in the full moon». Med «they» i den enkle men usedvanlig melodisk velskapte Thrasher meinar Young Crosby, Stills & Nash. Og no er han inne på litt av den same tematikken som i Hey Hey, My My. Med utsøkt metafor-bruk syng han om korleis han opplever at kameratane har gått seg vill («I’ve searched out my companions, they were lost in crystal canyons»), så han sjølv berre må bryte banda for å komme seg vidare («So I got bored and left them there, they were just dead weight to me, it’s better on the road without that load»). Young avleverer desse linjene meir som vemodsfulle konstateringar enn spydige utfall. Til slutt uttrykker han eit håp om at viss han sjølv ein gong skulle bli «stuck in the sun like dinosaurs in shrines» skal ha forstand til å sjå at tida hans er ute.

«Look out, Mama, there’s a white boat comin» up the river». Den unge karen i Powderfinger står nærast handlingslamma og ser på at døden kjem mot han oppover elva. I eit melodisk forførande og krutsterkt snitt, supplert med korte melodiøse og feedback-frie gitarturar, og med eit tekstlig innhald som set merke etter seg, stemplar Young inn ein av sine verkelige klassikarar. Kva den unge mannen og hans familie har gjort kjem ikkje fram av teksten. Kanskje noko kriminelt, kanskje er dei opprørarar, kanskje er det krig (Vietnam-krigen?)? Utgangen for vår helt er i alle fall frykteleg; «then I saw black and my face splashed in the sky». Frå eit etter-døden perspektiv snakkar han så om tristessen i å «fade away so young, with so much left undone». Det er sårt, det er sterkt. Det er ein song ein ikkje kan unnvere.

Det er ei plate ein absolutt ikkje bør prøve å klare seg utan.

10/10

Først publisert på Groove.no (i 2005)

 

Okt9

The Stone Roses – The Stone Roses

Posted on by
Standard

Med ei sjølvsikker samansmelting av den evige poptonen og den groovy danserytmen skapte Stone Roses noko som alltid vil skine.

cover  Tida er ikkje lett å få tak på, den står aldri stille. Den kjem og den går, og det meste legg den bak seg. Gårsdagens gode idé, har kanskje ikkje same susen over seg i morgon. Det meste ein gjorde i fjor har for lengst hamna i gløymeboka. Og om hundre år er allting gløymt, sa ein diktar ein gong. I fylgje ein gammal klisjé skal den også være utstyrt med ei tann, denne tida, som slett ikkje alle tåler like godt å stifte kjennskap med. Frå lovmakarar til skomakarar, frå matprodusentar til plateprodusentar, frå lyrikarar til musikarar.

Ta nå til dømes den der såkalla Madchester-scena frå det seine 80-talet (og nokre år inn på nittitalet). Korleis har tidas tann fare med den tru? Spurde eg meg nylig. Happy Mondays – Kinky Afro, The Charlatans – The Only One I Know, James – Sit Down, Inspiral Carpets – This Is How It Feels? Det nærmar seg vel tjue år sidan eg høyrde på fleire av desse. Så eg fant dei fram, og tok ein lytt. Og? Vel, The Charlatans er jo eit bra band, og deira album Tellin» Stories er eit sterkt og stadig like friskt eit. Når det gjeld resten av bølingen handlar det vel mest om ein og annan enkeltlåt, og ei moro som ein gong var men som i grunn er over.

Men det finst eit unntak. Eit gedigent unntak. Ei plate. Den tok eg ikkje fram. For den tar eg rett som det er fram. Den er noko meir. Meir enn ei scene anno 1989. Sjølv om den vel surfa høgast på bølgja som denne scena laga – ja er sjølve symbolet på scena – dampa den ikkje bort då bølgja stilna av. Den gjorde seg fri frå bølgja. Og etter kvart kunne ein konstatere at den er laga av slikt som tida tar med seg vidare. The Stone Roses si sjølvtitulerte debutplate.

Det er ingen sjølvsagt sak at det skulle bli slik. Dei tumla rundt i Manchester frå tidleg åttital, spelte i ulike band. I skuggen av The Smiths, New Order, og det meste. Stone Roses-namnet gav dei seg sjølve midt på åttitalet. Utan at så veldig mange fleire la merke til dei av den grunn. Ei plate blei imidlertid spelt inn, med legendariske Martin Hannett (Joy Division, The Buzzcocks, Magazine) som produsent. Dei likte den ikkje, så dei gav den ikkje ut. (Den kom ut elleve år seinare, mot bandets ynskje, med tittelen Garage Flowers. Og vitnar om at Stone Roses i 1985 var eit middelmåtig postpunk-band.)

Ein single (So Young) frå innspelingane gav dei likevel ut. Til bortimot null respons. I eit desperat forsøk på å endre på dette tok dei eit nattlig raid gjennom heimbyen og skreiv bandsignaturen på vegg etter vegg. Og fekk dugelig kjeft dagen etter. Var dette eigentlig liv laga? Må dei ha byrja å tenke. Hmm, kva med å lage ein popsong? Var det ein som ytra. Og så vart gjort. Sally Cinnamon blei namnet. På popsongen. Dei spelte den inn, med ringande gitarlyd, og høyrdest i grunnen ganske så annleis ut. Ganske så bra også. Men verda gjekk ikkje av hengslene, og bassisten ville ikkje vere med på leiken meir. Det var då underet skjedde, seier soga. Mani kom inn i rommet, aksla på seg bassgitaren, og eit nytt groove vart fødd. Og sjølvbildet ekspanderte.

«Vi er det viktigaste bandet i verda» fortalte songaren Ian Brown til NME i desember 1989 (eit halvår etter at debutalbumet hadde komme ut), «fordi vi har dei beste songane, og vi har ikkje eingong byrja å vise fram potensialet vårt endå». Vel, hovmod står for fall heiter det. Og fallet kom. Potensialet som skulle blomstre, og blomstre, det visna hen. Gjennom gjentakande kranglar med plateselskapet, dryge porsjonar dop, og humørlaus stormannsgalskap visna det hen. Så når dei endelig var klare, fem år etter debuten, med sin Second Coming, viste dei seg å berre være eit band blant mange andre. Og snart var dei ikkje det ein gong. Dei var oppløyst. Men alt dette, det var slikt som skjedde etterpå. Etter at dei hadde vist fram potensialet sitt.

For uansett kva Brown måtte meine, potensialet sitt viste dei fram på debuten. Og det var bra nok det. John Squire spelar gitar som han malar bilde, i fargar. Flytande, klare fargar, med innspel av noko forstyrrande. Psykedelisk. Skinande droner og ringande akkordar. Enkelt og greitt, sublimt og intrikat, og 1967. Som om bandet hans stod på plakaten midt mellom The Byrds og Love. Men groovet kjem frå ein annan stad. Det har tempo i seg, det har besøkt eit houseparty og ti, det er bitande, slepande og funky, ei drivande, dansande kraft.

«I wanna be adored» syng Ian Brown. Manande. Plaga. Eg dannar meg bilde av ein Dorian Gray-slekta skikkelse som vil bli beundra for sitt ytre, men som har eit herja indre, svartare enn synda. «I don’t have to sell my soul, he’s already in me» syng Brown. Slepande. Djevelsk. Og gjentek det, innimellom det stadig tilbakevendande mantraet om å bli beundra. Andre linjer finst knapt i den songen. Opningssongen. Dei er i gang.

«Your final flight can’t be delayed» syng Ian Brown. Hutrande. Og bandet spelar illevarslande. Det handlar om død. Det handlar om Made Of Stone. Refrenget er annleis. Det er songaren sine fantasiar kring ein situasjon. Fortalt i lyst klingande popmelodiske former. Men slik er det ikkje i versa. Dei er midt i situasjonen. Midt i ei bilulukke. Den som tok livet av malaren Jackson Pollock i 1956. Ein malar som bandet, og spesielt John Squire, hadde eit nært forhold til. Dei leika endåtil litt med tanken å ha eit Pollock-maleri som cover på debutplata, men måtte erkjenne at det ville bli i dyraste laget å få til. Så John Squire laga i staden eit «Pollock-maleri» sjølv. Inspirert av ein av songane på plata. Bye Bye Badman. Som igjen skal vere inspirert av ein dokumentarfilm om studentopprøret i Paris våren 1968 (som Squire og Brown nylig hadde sett). Derfor er trikoloren med i bildet. «In this citrus sucking sunshine, I don’t care you’re not all there» syng Brown, og referer til studentane som sug på sitroner for å dempa verknaden av tåregassen som denne Badman sender over dei. Derfor er det tre sitronskiver med i bildet. «I’m throwing stones at you man … I’m gonna make you bleed» syng Brown, i rolla som opprøraren med «bad intention» som ikkje finn anna våpen enn steinen. Og songen dansar luftig og lett, som ein kontrast til sitt aggressive og opprørske innhald. Eit innhald som lett kan flyttast i tid og rom, til ein annan situasjon enn Paris 68. Eit innhald som det også kan leggast andre meiningar inn i enn gateslag mellom revolusjonære og makta. For Stone Roses er på ingen måte eit agitatorband, sjølv om dei også har andre songar ein kan tolke i politiske retningar.

Eg har høyrt nokon meine at kvinna i Waterfall eigentlig er gamle England, og den ho prøver å stå opp imot, eller snarare rømme i frå er USA. Kanskje det? Sjølv opplever eg vel songen meir som ein kamp på det personlige plan. Om ei kvinne som har sett seg føre å trasse motgang og jantelover, for så å «carry on through it all», og til slutt segla av stad med sigerens vind i ryggen. Og ein magisk Squire-solo i øyregangane. Det strøymer ein ekspanderande optimisme ut ifrå Waterfall. Etterpå kjem dens vonde tvilling og prøver å bryte tilstanden ned. «Don’t stop, isn’t it funny how you shine?» lyde det åtvarande mantraet. «Har vinden snudd?» blir det kviskra mellom linjene, og den psykedeliske baklengsdjevelen prøver å ta herredøme over Squire sin gitar.

Dei er altså ikkje eintydige i det dei formidlar, og takk for det. Men i eitt minutt opplever eg dei ganske så eintydige. Det er i den vesle akustiske visa Elizabeth My Dear. Der Elizabeth er dronninga, og meldinga er klar: «I’ll not rest till she’s lost her throne». Då slår nok hjertet ganske så annleis for jenta i She Bangs The Drums. «I hear my needle hit the groove» syng Brown og svevar inn i ein drivande fengande hyllest til henne han ser for seg skal bli både den første og den siste. Annleis slår også hjertet for jenta, og ikkje minst hjertet til jenta, i den heftige hymna This Is The One. Eit nummer der driftene og det store klimakset har hovudrolla. «This is the one, this is the one, oh this is the one, I’ve waited for».

Avslutninga er eit forrykande åtak. På ein person – «you’re a no-one nowhere washed up baby who’d look better dead» –, eller på kristendommen – «don’t waste your words, I don’t need anything from you». Eller begge deler. Sjølv plasserar songaren seg i ei frelsarrolle – «I am the resurrection and I am the light, I couldn’t ever bring myself to hate you as I’d like». Blasfemien rår, Mani spelar bass som om han tenker «We’ve Gotta Get Out Of This Place», og i tre og eit halvt minutt er dette ein snerrande og eldfull poplåt. Så går bandet progdjevelen i møte, dansar inn i eit suggererande funky syndefall, kveikjer opp den elektriske gitaren, og gjer seg ikkje før åtte minuttars merket er passert. Noko det sjølvsagt heller ikkje er den minste grunn til.

Før året er omme gjer dei ut singelen Fool’s Gold. Ei låt eg reknar som albumets uoffisielle tolvtelåt. Den er så bra at det fortener den i alle fall. Eit stykke episk funk om dekadense, dop og grådigheit. Slike ting som vel kanskje var ein medverkande årsak til at dei aldri fekk vist fram potensialet sitt igjen. Men du verden som dei viste det i 1989.

10/10

Først publisert på Groove.no (i 2012)

Okt9

Townes Van Zandt – Live at the Old Quarter

Posted on by
Standard

1973; ein varm julikveld i Houston, Texas. Townes van Zandt har entra scenen, og det er magi i lufta.

cover  Eg har ein mistanke om at ikkje alle er klar over det, men når det kjem til det å skrive og synge sangar er Townes Van Zandt ein av dei finaste som har vandra rundt på vår arme jord. Steve Earle sa eingong; «Townes Van Zandt is the best songwriter in the whole world, and I’ll stand on Bob Dylan’s coffee table in my cowboy boots and say that». Kanskje tar den godaste Steve litt vel hardt i her, men ikkje verre enn at det godt kan få stå uimotsagt for min del.

Det er juli 1973. Townes van Zandt har sidan platedebuten i 1968 levert seks fine album med sjølvskrevet materiell. Fire kveldar på rad har han opptrådt på ein liten klubb i Houston kalt The Old Quarter. Han er klar for sin femte. Det er trengsel, over 100 mennesker på eit minimalt areal. Det er varmt, veldig varmt, og luftavkjølingsanlegget er kaputt. Under slike alt anna enn perfekte omstendigheter er det Townes kun utstyrt med sine sangar, si stemme og sin akustiske gitar skal tilfredsstille eit kresent publikum.

Det er mange måtar å møte sitt publikum på. Frå eit sjølvsikkert «I’m back», eit rungande «Hello» eller til berre å dra i gang nokre heftige saker. Johnny Cash hadde sin faste og myndige «Hello I’m Johnny Cash». Townes Van Zandt kjem luskande ut, og med litt keitete bevegelsar stiller han seg framfor mikrofonen. Nesten litt flau ytrar han eit lavmælt «thank’s a lot» idet applausen stilnar. Han ber så om årsaking for at air condition anlegget ikkje fungerer, før han plukkar i gang Pancho & Lefty. Sangen om den fridomssøkande og fredlause Pancho, og hans skjebne «on the deserts down i Mexico». Ein skjebne som i neste omgang også skulle få konsekvensar for Lefty, for; «the dust that Pancho bit down south, ended up in Leftys mouth». Eit fatalt drama, fortald med poetisk kraft og til ein tone henta frå den ørkenraude himmelen som både Pancho og Lefty sikkert kom til. Slik, med ein enkel sang og ingen andre gestar fangar Townes sitt publikum, og der blir dei til siste tone av Only Him Or Me døyr ut.

Townes van Zandt er den vemodige trubadur, skildrar av smerte, ei jaga sjel. Poeten med den varme stemma. Ein evig vandrar, med gitaren som sin trufaste følgesvenn. Langs vegen gjer han seg godt kjent med både gambling, svir, dop og den påfølgande angsten og vanviddet. Og han syng nok livet sitt han som mange andre, men aldri pinlig sjølvopptatt. I stemningsfulle vendingar syng han sin melankoli slik at det like godt kunne vore tilhøyraren det handla om.

Lent mot tradisjonen omreisande trubadurar som Jimmie Rodgers, Leadbelly, Woody Guthrie, Hank Williams og Lightnin» Hopkins har gjort før, gjer han sine viser, sin country og sin blues med ei stemme som sangpedagogar sikkert vil kalle limitert. Likevel hentar Townes fram meir følelse og meir nyanse enn dei fleste skolerte tenorar evner. For han er ein av desse som berre har det. Han er ikkje vakker, har ingen medfødt autoritet eller coolness. Derimot har mannen ein varsom aura av sitrande nerve som treff ganske kontant idet han åpnar munnen og lar tonane fylle rommet.

Songane: Eg har nemnt Pancho & Lefty, og det er 25 til her. Eg skal ikkje påstå at alle er like skinande, nokre av låtane har meir som oppgåve å pausa høgdepunkta, være eit lite, ubetydelig pusterom (spesielt gjeld dette cover-låtane han gjer). Best frå denne vesle bunken er hans eigen talking-blues sak Fraternity Blues, her viser Townes seg frå ei ganske humørfullt side, og legger dermed for dagen at han tross alt ikkje kun spaserer på mismotet sine vegar, men og ser avstikkarane der meir optimistiske kjensler rår. Ja, han drar til og med nokre vitsar innimellom! Likevel, det er ikkje til å komme frå at det er i låtane der melankolien regjerer at Townes verkeleg trollbind. Den djupaste formen for angst og pessimisme manar han fram i klassikarar som Kathleen («It’s plain to see, the sun won’t shine today. But I ain’t in the mood for sunshine anyway») og Lungs («Stand among the ones that live, in lonely indecision»). Vakre Tecumseh Valley er så hjerteskjærende som ein trist historie kan bli. Og i den fatalistiske folkblues-låta Waitin» Round to Die skildrar han mannen som etter for mange prøvelsar til slutt finn ein trufast venn, og «his name’s codeine».

I andre tilfelle klarer hovedpersonen å finne gløtt av håp:

Days up and down they come, 
Like rain on a conga drum, 
Forget most, remember some, 
But don’t turn none away. 

Slik lyder det i magiske To Live Is to Fly. Medan If I Needed You er ein lyrisk og varleg hyllest til skjør kjærleik. Tilsynelatande fornøyd er også hovedpersonen i Loretta, men han lever nok på ei ganske så skrøpelig livsløgn. Og så har vi Don’t Take It to Bad, She Came and She Touched Me, Rex’s Blues, For the Sake of the Song, ja sneset er fullt med tandre og akk så vakre låtar frå denne intime stunda på The Old Quarter.

Så hadde noko slikt som ei tidsmaskin eksistert veit eg om eit reisemål som står høgt på lista mi. Det er ein liten klubb i Houston, Texas, det er ein heit julidag i 1973, og ein poet har på sitt stillferdige vis akkurat entra scenen…

I samband med 30 årsjubileet for hendinga vart plata gjenutgitt på CoraZong records. I motsetning til kva tilfellet er med tidlegare reutgjevingar på CD, har alle spora frå den originale LP-plata denne gang fått plass. I tillegg er det eit innbydande hefte her med fleire små essay og songtekstar, pluss nokre amatør-video opptak frå ein singer/songwriter affære i 1990 (til avspeling i MPEG format på datamaskina).

Denne bør ein ha.

10/10

Først publisert på Groove.no (i 2004)

Okt9

Bruce Springsteen – Darkness on the Edge of Town

Posted on by
Standard

Dette er kvesste gitarar, tett band-lyd og draumen som brast. Eit illusjonslaust meisterverk.

cover  Begynnelsen. Eg tenkte eg skulle begynne med begynnelsen. Men det tok ikkje lang tid før eg enda opp med å fundere og filosofere over kor tid den var, kva den var, korleis den var, og så vidare. Så til slutt måtte eg foreta eit valg, og eg valgte å begynne her:
Dei som har levd ei stund huskar sikkert Rockpalast sendingane frå Tyskland. Det var ei slik natt framfor fjernsynsskjermen eg trur det starta, eg huskar ikkje datoen (kanskje var eg fylt 15, kanskje ikkje), men dama heitte i alle fall Patti Smith, og eg såg lyset. Lyset i form av kva musikk kunne være. Jodå, eg trur det var der min omfavnelse av rock’n’roll begynte. Så eg tok til å høyre på Pop Spesial (takk Sigbjørn Nedland og Ivar Dyrhaug). Og du verden, her rulla dei fram den eine etter den andre; The Clash, Stiff Little Fingers, Magazine, Tom Waits, etc. etc.

Eit år har passert. Det er ein varm maidag, eg har oppsøkt ein platebutikk, og er på utkikk etter noko av ein artist med det merkelige navnet Bruce Springsteen. Har registrert at han er oppført som medkomponist til Patti Smith-låta Because the Night, og eit rykte seier at han skal ha meir å by på. Det er coveret som gjer utslaget – så rock’n’roll (like tøft som London Calling). Den har tittelen Born To Run, og gjett om musikken held både kva ryktet og coveret lova. Etter litt gransking finn eg ut at denne Springsteen har gitt ut tre plater til. Og særlig den siste, Darkness On the Edge of Town, skal visst være bra.

Ei veke etter at eg er begynt på vidaregåande, oppsøker eg gamle erverdige Helgeland Musikk i Haugesund. Der finn eg fram denne Darkness On the Edge of Town, ber betjeninga om å få høyre på den – og blir umiddelbart blåst rett i veggen.

Lights out tonight, trouble in the heartland,
Got a head on collision, smashin in my guts, man,
I’m caught in a cross fire, that I don’t understand

Dette var eg ikkje førebudd på. Og mens eg prøver å finne fotfeste igjen, kjenner eg at eit salig glis trenger seg på.

Badlands, you gotta live it everyday,
let the broken hearts stand, as the price you gotta pay

Aldri verken før eller seinare har eg tilta så umiddelbart til ein rock’n’roll-låt, det var som om den var laga nett for meg. I fire minuttar var verden berre Bruce, Badlands og meg, der inne på Helgeland Musikk. Og eg er langt frå komme til meg sjølv då neste låt setter i gang, Bruce syng med ei stemme som strengt tatt er fysisk umuleg:

He was standin» in the door, I was standin» in the rain,
with the same hot blood burning in our veins,
Adam raised a Cain

Eg veit det der og då, at nå, nå er det Bruce og meg. Det er rett før eg går ned i kneståande for å motta velsignelsen. Men i eit lite klart øyeblikk, etter at Adam Raised a Cain dør ut, skjønar eg det; Helgeland Musikk er ikkje plassen for meg no, så eg røskar av meg hodetelefonane, og snøvlar fram eit «eg skal ha den».

Eg spelte plata heile kvelden, halve natta, fleire dagar i strekk. Og sjølv om mitt forhold til Bruce Springsteen har falma sidan den gang, så har aldri Darkness On the Edge of Town bleikna. Fortsatt tek eg den fram med ujevne mellomrom, og fortsatt er den ein av mine desiderte favorittplater.

Det gjekk heile tre år ifrå utgjevinga av det rock’n’roll romantiske mesterverket Born to Run, til Darkness… såg dagens lys våren 1978 (tre års intervall på den tida var ganske uvanleg). Ikkje minst ein bitter strid med manager og tidlegare produsent Mike Appel (som enda i rettsak), utgjorde ein vesentlig årsak til dette. I tillegg følte nok Springsteen eit visst forventnigspress etter å ha havna på forsida av både Times og Newsweek. Og han hadde kanskje fortsatt Jon Landaus berømte ord «I’ve seen the future of rock’n’roll, and it’s name is Bruce Springsteen» i minne.

Det er ein alvorstung Springsteen som stirrar mot ein frå coveret av Darkness On the Edge of Town, han liknar ikkje mykje på mannen som tre år tidligare var avbilda med eit nå-skal-vi-ut-å-ha-litt-rock’n’roll-moro glis på Born to Run. Og Darkness… er i sannhet eit heilt anna musikalsk måltid, for dette er sangar om mennesker som har smakt på livets bitre pille, og fått oppleve at draumane sannsynlegvis berre var luftslott. Kanskje er det Born To Run sine frihetsøkande optimistar, dagdraumarar og bohemar som opplever at det ikkje var så enkelt som å «pulling out of here to win» eller finne staden der ein kunne ta ein «walk in the sun». For nå er tonen litt annleis, realitetane har vist at her lyt ein slåst, det er slett ingen grunn til å «spend your life waiting for a moment that just don’t come». Sangane er i førsteperson, og dei ulike karakterane har det til felles at dei alle på sitt vis stiller spørsmålstegn med den såkalla amerikanske draumen. Nokon er desillusjonert, og har nesten gitt opp å tru på eit betre liv, andre klamrar seg til håpet og ber, mens enkelte er villig til å ta opp kampen og vil «spit in the face of these badlands».

Borte er og den Spectorske «Wall of Sound» lyden frå Born to Run, på Darkness… er det dei kvesste gitarane, den tette band-lyden og full rennafart som rår, dette er med å gjere albumet til Springsteens mest fresande forestilling nokon gong.

43 minuttar med handlingsmetta rock’n’roll. Sjølv om det er med Darkness… som med alle andre plater, – alt glitrar ikkje like mykje. Låtar som Prove It All Night og Streets of Fire, høyrer ikkje til rockehistoriens mest briljante, men har begge sin misjon på denne utgjevinga, og eg ville ikkje vore dei foruten.

Eit par trinn høgare oppe på kvalitetsstigen (og nå nærmar vi oss klassikarstatus) finn vi: Den saktegåande, suggerande Something In the Night, deleriske og hyperaktive Candy’s Room, og den orgel/piano dominerte melankolske visa Factory, om fabrikkarbeidarens monotone liv.

Dei resterande 5 låtane er pur rock’n’roll magi:

1. Badlands
2. Darkness On the Edge of Town
3. Adam Raised a Cain
4. Racing In the Street
5. Promised Land

Eg begynner nederst på lista:
I den drivande og straighte rockelåta Promised Land, drøymer ein ung mann om å kunne seie farvel til sin tarvelige tilværelse, for å finne «the promised land». Ei låt der orgel og piano er vel så dominerande som gitarane, men som kanskje har sin fremste signatur i eit pågåande munnspel.

Trillande pianotonar dominerer balladen Racing In the Street, den startar spartansk, men får etterkvart forsiktig følge av heile bandet, spesielt trommeinnsatsen til Max Weinberg bringer låta opp i ein høgare sfære midtveis. Nok ein sang om tomhet, der kappkjøring med bil blir løysinga, eller kanskje ikkje?

Før nevnte Adam Raised a Cain, er eit brutalt oppgjer med arven frå vore forfedre, ein blues-utblåsing med fleire bibelske bilder. Den når sitt høgdepunkt idet eit djevelsk gitarparti eksploderer over i siste vers og Bruce syng frådande; «In the bible, mama, Cain slew Abel, and east of eden, mama, he was cast».

Albumet finn sitt klimaks i det monumentale avsluttande tittelkuttet, Bruce har kanskje aldri sunge betre enn kva han gjer her, og samstundes får han god støtte av fyndige basstonar, tunge trommerytmar, i ein sang om mannen som har tapt det meste og freistar sin tilværelse «In the darkness on the edge of town».

Også er det Badlands då, denne fryktlause sangen som gang på gang berre bygger seg opp, opp og opp, før den eksploderer i eit refreng som kjem skoten ut av ei kanon lada med både motlaushet og forbannelse; dynamitt og dynamikk i heftig samspel.

Dette og mykje meir er Darkness On the Edge of Town. Den gong, i 1980, stod plata for meg som ein utblåsing heilt på linje med Inflammable Material, London Calling og Easter, og det gjer den fortsatt.

10/10

Først publisert på Groove.no (i 2003)