Fulle av energi, sjarm og melodisk autoritet dansar dei ut av garasjen, og naglar si beste plate til no.
6
Dei kan nok neppe kallast nyoppdaga desse tonane som You’re An Animal er laga av. Ein tanke slo meg då eg hadde høyrt gjennom plata eit par gonger, at dette er jo ei slik ei eg kunne ha funne i ei hylle merka Nuggets i ei gammal platesjappe i Berwick street. Eg ser ikkje bort frå at eg hadde snappa den med meg heller. Noko eg i ettertid nok ikkje hadde angra på.
1966 og åra der omkring har av årsaker eg ikkje kjenner detaljane i sett sine spor i det meste den unge Mossekvintetten Death By Unga Bunga foretar seg. Rock med usvikelig melodiøsitet, fyndige refreng, røffe riff, og eit tett driv gjer seg til kjenne i låt etter låt på det som er deira tredje album på like mange år. Dei får det til å låte som om slikt er det mest naturlige i verden å drive på med i 2013. Det gjer meg ikkje det spor irritert.
No er det ikkje sensasjonelt at slikt som dette kjem drivande utav Moss. Eg kan minnast at byen på det seine åttitalet og tidlege nittitalet hadde atskilleg med liknande saker å by på. Rundt det legendariske plateselskapet That’s Entertainment gjorde namn som Major Maraccas, Heyday, Arne Hansen & The Guitarspellers, og ikkje minst The Cosmic Dropouts seg gjeldande. Sistnemnte sin Groovy Things må vel kunne karakteriserast som ein aldri så liten norsk garasjerock-klassikar.
Death By Unga Bunga gjer ikkje skam på denne arven, og med You’re An Animal spelar dei ut sitt sterkaste kort så langt i karrieren. I eit sonisk bilde som er noko meir raffinert og reingjort enn det vi kjenner frå dei mest inngrodde garasjeaktene byr bandet på låtar som ganske så umiddelbart bit seg fast. Og som ikkje viser særlig med teikn på å ville sleppe taket. Ein bra eigenskap det, i denne samanhengen i alle fall.
Ein heiter Nothing To Lose, og er både fengande, ivrig og heit. Ein annan heiter Lesson Learned The Hard Way, og om lag det same kan vel seiast om den. På det viset kunne eg for så vidt halde fram plata til endes. Spekteret låtane boltrar seg innafor er ikkje av det vidstrakte slaget. Utan at dei endar opp med å forsvinne inn i kvarandre av den grunn, dei er for gode til det.
Eit psykedelisk element dukkar forresten opp både her og der. Mellom riff som røskar og eit suggererande groove i How Far Can I Go. I putrande former når den einaste balladen, I’m Not The One, flyt forbi. Og i ein rett så popsveisen fasong i Stare At the Sun. Andre stader høyrer eg soulfakter. I det begjærtunge tittelkuttet. Men i aller sterkast grad i det funky og blåsarheftige nummeret Suspicion.
Når det kjem til tekst og tema går ikkje kvintetten djupt til verks. Det handlar om å elske og å ikkje elske, om å bli elska eller ikkje lenger å bli elska. Eg høyrer lystne og prisande formuleringar, og eg høyrer songaren snerre og bite. Eg høyrer ein invitasjon om å komme og «stare at the sun with me», og eg høyrer mistruiske spørsmål som «who need a girl when the girl is you?». Og så syng dei om Abba. Ikkje om eit svensk popband, men om ei vakker kvinne. I ein song dei verkelig har plukka opp frå det herrens år 1966. For det var det året den vart laga og framført av det ikkje spesielt vidkjente North Carolina-bandet The Paragons. Fullt ut fengande og elskverdig er den også.
Så endå ei takk til tiåret som aldri blir utdatert, og til Death By Unga Bunga for å sette sitt friske 2013-stempel på det.
Med fransk toneaksent, latinsk komp og ei personlig stemme vert det servert pop som trør med lette steg.
6
Musikk blir rett så ofte knytt opp mot årstider. No har eg ikkje ført nokon som helst statistikk over fenomenet men vågar likevel å hevde at hausten er den som oftast blir nemnt i ein slik samanheng. Denne gongen tenkte eg å nemne våren, eller kanskje sommaren. Det er november, eg høyrer på den ferske plata til Maria Due, og eg tenker på mai. Då ting kjennest lettare, lysare. Eg ser for meg Past Potential Future Lover i ein fjæringslett dans nedover ei gate frå Luxembourghagen til Latinerkvarteret. Eg høyrer ei varm og god røyst synge «aaahh France les vacances». Det kjennest bra.
Eg vil ikkje overdrive dette franske i min prat om Maria Due si andre plate. Men ho har sjølv proklamert å ha henta inspirasjon frå eit parisisk 60-tal. Frå Serge Gainsbourg, frå Francoise Hardy. Og spesielt den siste, The Yeh-Yeh Girl From Paris, høyrer ein nok tydelige spor etter. Ein song frå repertoaret til Hardy har Maria Due tatt med også, La Mesange. Platas mest svellande augeblikk. Som vel kanskje ikkje kan kallast svellande. Men som eg likevel gjer den karakteristikken fordi den på ei plate med eit florlett dansande vesen kan ha ein slik verknad. Det er ein fin versjon, om nokon tvilte.
Då har eg nemnt dei to songane på plata som kjem i fransk språkdrakt. Dei ni andre blir sunge på det store verdsspråket engelsk. Når eg så i tillegg kan legge til at rytmeseksjonen er latinarar, og at produsenten er den gamle ringreven H.P. Gundersen, blir det vel helst å forstå slik at klangen ikkje er spesielt stadbunden. Meir er den vel ein smeltedigel av det franske, det latinske, det angloamerikanske, og ikkje minst songarens eige hjertelige lynne.
Platedebuterte gjorde Maria Due for tre år sidan. Med albumet Kissing In Public. Ei plate der popynden er betraktelig, melankolien er lett og himmelen ganske så blå. Der det finst tonar som sprett og tonar som sukkar lett. Flytta seg grundig langt unna dei sfærar har ho altså ikkje gjort med sitt andre album. Men kanskje det går an å seie at her er meir substans. Og kanskje også at hennar slørete og grasiøse røyst har eit meir modent preg (- hallo kanskje ikkje så rart, ho er då blitt tre år eldre).
Låtane på plata er alle av eit slikt kaliber at eg ikkje kjenner behov for å snakke nedsetjande om nokon av dei. Men nokre skil seg då ut. Winter’s Copacabana er ein slik ein. Bossapop av det attraktive slaget, med erten jazzbass og ei fridomssøking i både puls og tekst. Pictures Of My Band har eg også merka meg. Blå tonar frå ein saksofon gjer bra ting for den, der den tar seg fram til tonar som får meg til å tenke på ei gammal plate av Lloyd Cole. På sitt saktaste er albumet i One Slow Dance, ein ballade med ein godgjerande melankoli i seg, og eit trekkspel med kafésjargong, under ein stjerneklar himmel.
Tittelsongen er litt annleis. Der er det gruff å spore, og eit forførande gyng. Med ein H.P. som opptrer både som korist og munnspeltraktør. I ein song med eit skrått og lystent blikk på den kompliserte kjærleiken. Frå ei dame som også har eit godt grep om orda i songane sine. Enten det dreiar seg om kjærleik på veg opp eller på veg ned, om vage draumar eller solid røyndom. Der håpet har ei langt meir framtredande rolle enn mistrua.
Det er sympatisk, det er ertent, det er mai, det er november. Det er ingen grunn til å gå heim.
Æ har blitt Erling. Tonen er kvesst. Han svingar seg med armageddon. På ein human måte.
6
Det er eit heilt stykke i frå Træna og til Budapest, men Erling Ramskjell har no likevel tatt vegen. Der har han funne i hop med ein liten gjeng ungarske musikantar, døypt dei for The Armageddonettes, skapt tonar som har vel så mykje Svartehavet som Norskehavet i seg, og erverva seg det internasjonale språket engelsk. Heilt utan å ha tapt seg sjølv i prosessen. For aksenten er hans nordlandske, grunntonen er den han har i ryggmargen, og skjeletta dansar natta til endes.
Dei er forresten å finne mellom to blodraude permar desse skjeletta. For trur du ikkje fyren like godt gjer ut plata si som bok. Førti sider med illustrasjonar av marg og bein og skjelett og ganske så dystre utsikter. Der fargane er ingenting anna enn svart og kvitt, og alt er teikna av Kjell Jakobsen. Blant dei illevarslande illustrasjonen klorar det seg fast ord og vers som avgjort høyrer til der. Ført i penn av Erling Ramskjell. På den vesle discen som ligg ved syng han dei. Til tonar som gneg og riv, truar og knitrar. Ute i eit sonisk landskap som er opent, og gjer det tyngjande fornuftig tilgang på oksygen.
I musikalsk samanheng har Erling Ramskjell dei siste fem åra stort sett operert under sitt alter ego Æ. Fire langspelsplater har det blitt. Fullt opp av underfundige, dystre og særeigne viser i ei nordlandsk språkdrakt. Før det var han ein del av bandet Schtimm. Det han gjer her på Fraillaments har vel kanskje meir til felles med den delen av hans fortid.
Han har ramma inn plata i to songar som tematisk har eit visst slektskap til ein gammal John Lennon song, God. «Do you believe in magic?» spør han innleiingsvis, «or just in me» legg han raskt til. I siste song er så dette blitt til «don’t believe me, dream me». Korleis det som skjer undervegs på plata fører han fram til denne erkjenninga har eg ikkje fasitsvaret på, men det kan nok kanskje ha å gjere med at ein del illusjonar og utsikter møter motbør langs vegen.
I den sleipt buktande Soulslipperism gjer songaren seg fleire tankar om draumar (og ormar). Han reflekterer over at det finst draumar som må bli drøymt for å kunne haldast i live, men vel så viktig at nokre draumar aldri må drøymast. Og kva drøymer eigentlig ormar om? Små draumar eller store draumar? Det siste er det sentrale temaet i det groovy nummeret Dreams. Ei kvinne med namn Gaya Arutyunyan syng her duett med Erling. Ho opererer i dei høgare toneleier, nærast euforiske. I ein song som grev djupt og dansar høgt og florlett samstundes. Eit definitivt høgdepunkt. Det kan også seiast om den pågåande og kantete Island. Der ein stridig og hardfør hovudperson samanliknar seg sjølv med ei utilgjengelig øy i verbalt slagsmål med havet og det store kontinentet. Gaya bidrar på denne også, men litt lenger bak i kulissane enn på Dreams.
Det er altså få opningar for dei store optimistiske tankar. Kjærleikslivet blir nærast omtala som ei utvisking av eigen personlegdom (For Love). Søvnen er noko ein ikkje skal stole på, ein «gentle reaper» (On Repeat). Medan himmelen er «bent by rain», og det blir stilt spørsmål med om det å vere menneske i grunn er noko særlig bra (Bent By Rain). Det forunderlige er at eg som lyttar ikkje sitt nedtrykt tilbake. Plata kallar like mykje på det lyse i meg som på det mørke. Eg trur det kjem seg av det djupt menneskelige i songarens røyst, og heile hans tonale åtferd. Som på sitt vis, sitt sympatiske vis, og mellom linjene, held fram det gode som ein klar mulegheit, trass alt.
Ein sympatisk og tidvis popattraktiv omfamning av kvinna og kjærleiken.
5
Eg følgjer ikkje songarens oppmoding, eg senker guarden, og lar poptonar motstandslaust komme til. Ganske så fengande poptonar. Først og fremst stammar dei frå ein tributt til kjærleiken kalla Don’t Turn Your Back On Love. Med hardtslåande allegoriar frå boksesporten skildrar Marius Kristiansen i denne songen eit kjærleiksforhold han virkar å ha ei inderlig tru på. Gitaren ringer inn, melodiøst. Versa er angrepslystne, og refrenget treff, friskt («Don’t turn your back on love, don’t lower your guard»). Så nei, snu ikkje ryggen til denne.
Litt på utsida av det dagspressa interesserar seg for og hitlistene fortel oss om har Marius Kristiansen musisert i fleire år. Mellom anna som bandmedlem i countryrockgjengen Bob Haley og gitarist hos Lars Fredrik Beckstrøm i hans Beckstrøm Kvartett. I fjor gav han ut si første plate som soloartist, The Movement. No, eitt år seinare, provar han at det ikkje skulle bli ei eingongshending.
Statements er ingen ubeskjeden tittel. Men på sitt vis held den vel kva den lovar. For det går an å sjå på dei ti songane på plata som kunngjeringar. Og då ikkje om kva som helst. Dette handlar om kjærleiken. Og denne mannen har trua på kjærleiken. Ei større tru enn det som er vanlig å få servert i slike samanhengar. Ein skulle nesten tru mannen var forelska.
Marius Kristiansen gjer uttrykk for disse kjenslene innafor eit poputtrykk som har sine aner tilbake til dei sagnomsuste sekstiåra. Rune Berg (The Margarets og Number Seven Deli) har produsert, og sikkert gjort sitt til at plata sitt soniske vesen er i nær slektskap med slikt vi kjenner frå den kanten. Han bidrar også med gunstige tonar frå sin tolvstrengs Rickenbacker. Når så Marius Krisitiansen i tillegg er utstyrt med ei røyst i lende Roger McGuinn/Tom Petty skulle det vel ikkje vere altfor underlig at tankane mine meir enn ein gong undervegs dreg i retning av desse to herremenna, og ting dei har gjort både under eige namn og i visse andre konstellasjonar.
Men eg ser ingen grunn til å ta ifrå Kristiansen æra for det som kjem opp og fram av attraktive saker her. Slik som den catchy riffpoplåta Look At Us Now, med si inspirerte call-response harmonisering. Det orgeldrivne nummeret There’s the Way It’s Gonna Be, med sin gode Full Moon Fever attityde. Eller Sing A Song, ein slags metapop-sak om å finne dei rette orda, som akslar eit heftig refreng om å synge ein song «’bout something good».
Og slik er det eg opplever denne plata. At den er meisla i hop av songar som vil noko godt. Som, når dei treff, kan gjere noko godt. At det innimellom, og spesielt mot slutten, dukkar opp songar som nok ikkje heilt gjer det, treff meg altså, ynskjer eg ikkje å lage det store nummeret utav. Eg finn sterkare meining i å prise sommaren, lykka, og det som er bra.
I eit minimalistisk og organisk lydbilde stig det fram ein medrivande songsyklus om kjærleikens vesen.
8
Kjærleiken er ein vanskelig ting. Ja nær sagt umogelig er den, beint fram parodisk og bestialsk. Om lag slik framstille Laura Marling det i alle fall. På si fjerde plate. Ja den kjærleiken. Den gjer deg ikkje akkurat smartare, den er ikkje alltid morosam, men den kan ha ein uimotståelig søtsmak, det kan den. Den leikar og herjar med naiviteten i deg. Så kanskje… likevel. Om lag slik framstille Laura Marling det også. På si fjerde plate.
Utan unntak, femten songar til ende, handlar Once I Was An Eagle om kjærleiken. Det startar i eit stummande mørke. «You should be gone beast» lyde opningslinja. Derifrå går vegen inn i ein timelang syklus. I byrjinga er det dei destruktive og desillusjonerte tankar som rår grunnen. På den andre sida av ein cellospelt Interlude byrjar ein gradvis aksept av tingas tilstand å vekse fram. Til slutt adresserar så songaren ei oppriktig takkseiing til naiviteten «for failing me again».
Det har alltid vore viktig for Laura Marling å markere ein avstand mellom det ho syng og det ho er. – Dei handlar ikkje om meg desse songane, har ho uttalt meir enn ein gong. Eg har ikkje sett ho uttale at songane på Once I Was An Eagle handlar om henne. Men det er noko med desse songane som får det til å virke som dei har oppstått veldig tett på songarens eige sjeleliv. Dei har ein strakare veg inn til der kjenslene held hus, og skildrar det som føregår der med reinare ord. Det drypp meir sårbarheit ifrå dei.
Saman med sin, for tredje gong, produsent og medspelar Ethan Johns har ho denne gongen valt å minimalisere det soniske uttrykket. Stemma og den akustiske gitaren har hovudrolla. Men utan Johns si tilføring av rytmisk svir hadde ikkje dette blitt den plata det har blitt. Med handslegne trommer og perkussiv virilitet skaper han eit organisk groove som stikk innom og vitjar dei fleste låtane. Frå korte visittar til slike som varer låta gjennom. Johns handterer andre saker også. Meir eller mindre forsiktig fyller han ut bildet med tonar frå orgel, piano, gitar og hurdy gurdy. Eit bilde som ikkje hadde blitt heilt det same utan Ruth de Turberville sitt bevegande cellospel, og for så vidt heller ikkje utan Rex Horan sine korte besøk med kontrabassen. Men fleire enn det er det ikkje å skulde på.
Det er nok. Meir enn nok til å sette meg ut av drift, ein time her, ein time der, og etter kvart fleire timar enn kva sunt sikkert er. Hennar to føregåande plater, I Speak Because I Can og A Creature I Don’t Know har hatt liknande verknad. Dei har ikkje vore like direkte i ånda, litt mindre utfordrande kanskje, litt rundare i kantane. Men nyanserte og medrivande plater i ein engelsk/amerikansk folktradisjon. På Once I Was An Eagle blir denne tradisjonen tilført eit tredje element. Ein dunst av austen. Ein vag, men definitivt gunstig dunst.
Den er der i opningssuiten. Fire songar som er lenka i hop til ein 16 minuttar lang seanse. Den akustiske gitaren klimprar og trillar tvers gjennom det heile. Songaren startar i skuggen. Ho sit på ein stol, på ei dunkelt belyst scene. Eg veit det, for eg har sett det på film. «Wouldn’t ask you even to behave for me» syng ho, «I know there’s no helping hell» legg ho til, med gitaren i fanget, og ei understraumande drone av austleg opphav. «I will not be a victim of romance … or any man who could get his dirty little hands on me» syng ho litt seinare. No sittande på ein sengekant med to dansarar bak sin rygg. Ja, eg har sett det på film. Men bildet er ikkje eintydig. Den eine er ikkje eit offer heile tida, like lite som den andre er den krenkande parten heile tida. «When we were in love, I was an eagle and you were a dove» syng ho, stig opp frå senga, og går sin veg, medan groovet tar seg av det som blir att.
Kort tid etter sitt ho midt inne i ein stor hall, og med sitt djupaste stemmeleie snerrar ho fram «damn all those people who don’t lose control, who will never take a foot out of life». I ein song som både forbannar og velsignar, men mest vil ha fram at ein ikkje skal vere så altfor skråsikker. Noko ho hevdar å ha lært av ein viss «freewheeling troubadour» (Dylan vil eg tru). Så står ho med eitt ute under open himmel, og drar pusten. Men i huset ho har forlatt dansar minna. Av kor «cruel you were to me» og kor «cruel I was to you» og om kor «cruel time can be». «So don’t follow me» oppmodar ho strengt, og stirer inn i restane av ein solnedgang. Slik eg har sett det på film. Den heiter When Braved Bird Saved».
Laust lenka i hælane på denne skilsettande opningssuiten kjem Master Hunter. Ein groovy folkblues som i grunnen nektar å la seg lenke fast. «You wanna woman who will call your name» konstaterar Marling, «it ain’t me babe» snerrar ho i god Dylanånd. Groovet er i angrep, og songaren søker posisjon, og legg an. Ho stirar ikkje i vatnet lenger, ho har kurert huda og blitt tjukkhuda, hevdar ho. Og foretar ei verbal overhøvling av ein ex-kjærast og eit ex-forhold.
Med Undine byrjar ho på eit meir forsonande spor. Med vatnet som ein av rolleinnehavarane. I stad (Master Hunter) var vi vitne til at ho ikkje ville sitte i ro og stire ned i det lenger. I Undine vender ho seg til vatnet for å få ei handsrekning. Nærare bestemt til myteskikkelsen som held til der, nymfa Undine. Tonen er folkblues og håpet er at denne nymfa kan synge litt kjærleik inn i hovudpersonens hjerte. For no er vi der, der Marling stiller spørsmål som When Were You Happy (And How Long Has That Been)?, og «how did I sleep at night with you far from my side?».
Where Can I Go? spør ho også. Og tek rolla til ei som kjenner seg rotlaus. Ei som ikkje kjenner vegen heim. Ethan Johns understrekar kjensla med feite orgeltonar som eg innbillar meg kan ha vore rundt med Dylan ein gong i 1965. I ein song der soul og country smeltar i hop på besettande vis, og der ho i siste verset slår over i Van Morrison-aksent og vender fokuset mot Rosie – «just about a woman with her clothes on, you take them off and she’s a girl». Under laga vi møter verda med finst noko truskuldig, og veldig sårbart. Ein aura av noko opphavlig.
Utstråling. Har Laura Marling utstråling? Eller er ho ei sky kvinne som helst ikkje vil ha lyset på seg? Er det forresten ein motsetnad her? Eg har sett henne synge Once på Jools Holland sitt Later-show. Ho stod heilt stille, med eit djupt alvor i andletet, ho fortrakk knapt nok ei mine, ho stira mot noko fjerntliggande, ho trollbatt. Med ei enkel vise, den enklaste på denne plata. Og ei evig sanning – «Once, once is enough to make you think twice, about laying your love out on the line».
Songaren vil bort frå der ho var då dette starta, men ambivalensen slepp aldri taket i henne. Den renn tvers igjennom sonisk smidige Pray For Me, og tek eit distinkt grep om konklusjonen – «I cannot love, I want to be alone, o pray, o pray for me». Den er der i det sonisk ekspanderande avslutningsnummeret, Saved These Words. Som eg til trass for det vel å kalle ei ode til kjærleiken. «You weren’t my curse» syng ho før ho takkar naiviteten for å ha svikta henne igjen, og ganske så enkelt berre fastslår at «he was my next verse». Ingen undergang, ikkje eit punktum, eller noko å bli brakt utav balanse av.
Du verden som Laura Marling har balansert seg fram dit. Og skapt eit album, ei langspelsplate, som er den openbare motsetninga til det fragmenterte. Den krev at ein har tid, at ein tek seg tid, den er verdt kvart eit minutt.
Med energisk rock’n roll, hengslete melodiøsitet og spor av countrymusikk i sekken vitjar The Men oss i år også.
7
Originalitet og innovasjon er heilt avgjerande, men på ingen måte rota til alt som er bra. For då hadde jo ikkje The Men vore bra. Og The Men er bra. Enten dei ramlar inn i countrytonar eller sparkar frå seg i full punk attityd.
The Men er eit band som spelar høgt, og skal spelast høgt. Det dei absolutt ikkje er, er eit trongt, einsarta og uniformert band. The Men vil mykje og mang slags, dei kan ikkje puttast i bås. Det er ikkje ein plass dei trivst. Dei trivst imidlertid veldig godt der andre har vore før dei. Dei har henta inspirasjon frå ulikt hald, dei driv med utstrakt tjuveriverksemd. Men når alt kjem til alt og i siste instans skippar eg tanken på å arrestere dei. For det er noko med måten dei handsamar tjuveria på, og miksar dei inn i sitt alt anna enn polerte uttrykk. Den er det motsette av kalkulert, den måten, den er tufta på kjærleik. Til kvar einaste tone som renn inn, og ut att. Slike tilhøve er det i grunnen ganske så meiningslaust å yte motstand mot. Så når situasjonen er der, og ei tøyleslaus stund er på sin plass, parkerar eg den blaserte delen av mitt tilårskome rock’n roll hovud og lar The Men regjere dei sentrale strøk av skallen. For det klarar dei.
Det har Brooklynkvintetten i grunnen klart med kvar einaste ein av sine årlige plateutgjevingar. I nokon grad med den viltre debuten Immaculada frå 2010. I særskilt grad med støyfulle Leave Home frå 2011 og mangfaldige Open Your Heart frå 2012.
Og no altså med New Moon, den kanskje mest kongruente utgjevinga til bandet, så langt. Men absolutt vid nok likevel. Frå det prima countryrockande opningsaugeblikket Open The Door til sonisk monstrøse Supermoon er dette tre kvarter som bit i frå seg på fleire vis. I eit høgst levande og ledug lydbilde, der det vert skapt eit distinkt inntrykk av at dette bandet ikkje lappar og pirkar, men helst lar første eller andre opptaket få plassen i evigheita.
Ein av dei fem, Nick Chiericozzi, forklarar det eigentlig ganske så greitt i ein liten liner notes. Der han fortel korleis songen I Saw Her Face vart festa til tape, i første forsøk. «We counted off and everything was there ….. after the cymbal hiss ran out, we riled upstairs and gave the take a listen. We had done something. Now it’s yours». Noko det er med ein harvande Crazy Horse lyd og ein songar som syng som om han eigentlig vil heite Alex Chilton, om ein draum, ein ganske så herlig ein.
Ein herligdom som vel ikkje kan seiast å vere typisk for plata. «Terror lies and never waits, it comes in waves» lyde til dømes opningslinja i den elektrisk bølgjande og listig melodiserte Without A Face, og speglar såleis ei sinnsstemning av eit ganske anna kaliber. «Falling water on your tongue, might be a neutron bomb» vert det på si side åtvara om i det drivande sterke sporet Electric. Og optimismen er definitivt ein heilt annan stad. Men neppe i Freaky. Eit djevelsk rock’n roll nummer om ei «senorita married in hell» og hennar stadig gjentakande spørsmål «who would you really die for?». Svaret dukkar aldri opp, men det gjer til gjengjeld det åtte minuttar lange postpunk/krautrock/rårock-åtaket Supermoon. Der gitarane brenn, freser og gaular, groovet er heftig, og songaren gjer til kjenne ein heller usikker tilstand: «free my spirit, release my soul, I saw the devil, and I lost control».
Countrytonen er konvensjonell, men umåtelig frisk. Det tekstlige er minst like friskt.
7
Alt er ikkje lov i Nashville, det er vi vel informert om. Blant alle ting ein skal vere forsiktig med å gje seg inn på er det særskilt to tema som skal handterast med største varsemd. Rus og sex. I alle fall den rusen som kjem frå andre saker enn alkoholen, og den sexen som involverar personar av same kjønn. Kacey Musgraves er 24 år, kjem frå Texas, kan sin John Prine, står midt i Nashville, og gjer denne barrieren ein liten dytt, i ein og same song. Slik lyde refrenget i Follow Your Arrow:
So make lots of noise, kiss lots of boys.
Or kiss lots of girls, if that’s something you’re into.
When the straight and narrow gets a little too straight
roll up a joint, or don’t.
Just follow your arrow wherever it points.
Yeah, follow your arrow wherever it points.
Og sånn berre for å gjere det endå klarare, når ho syng refrenget for siste gong erstattar ho like godt «or don’t»-oppmodinga i forhold til den der jointen med eit «I would». I våre dagar, i dei fleste samanhengar, er slikt noko som ikkje ein gong forårsakar eit skuldertrekk, det skulle då berre mangle, men i ein countryindustri der det fremste målet er å vere eit lytefritt vegg til vegg teppe i dei velmøblerte heimar kan slik ein song kalla fram atskillig med stressveitte. Kacey Musgraves står der berre og smiler litt lurt.
Musikk har ho, trass sin unge alder, drive med lenge. Countrymusikk også. Plater har ho endåtil spelt inn, fleire, og gitt ut. På knøttsmå, og uavhengige plateselskap. Med Same Trailer Different Park debuterar ho på eit stort og velrenommert selskap. Den har lyden til ei plate som veldig vel kan slå an i dei større lag av folket. Den har songar som nesten på permanent basis svingar seg inn på eit fengande spor. Men den skrur seg ikkje fullstendig opp. Det er noko som held den att, som jordar den. Ein flittig bruk av akustiske instrument. Eit fråvær av glimmer og fjas. Ein friskleik, ein varme, eit mot.
Songane har ho laga sjølv (i kompaniskap med nokre av sine medspelarar). Ei handfull av dei har sett seg bra fast i meg. Fordi dei har melodilinjer som korresponderar med mi oppfatning av korleis slike gjerne bør vere. Fordi den for så vidt konvensjonelle produksjonen evnar å halde tak i gnisten. Fordi dama skriv tekstar av den markante og slagferdige sorten.
Det er noko med måten ho turnerer ord og melodilinjer på som får meg til å tenke på ærverdige John Prine. Også fordi eg har høyrt ein song ho har laga som ganske enkelt heiter John Prine. Og mellom anna byr på denne premielinja: «My idea of heaven is to burn one with John Prine». Den songen har ho ikkje tatt med på plata. Det synst eg gjerne ho kunne ha gjort. Du finn den på YouTube.
Ho ser, ho tenker, ho skildrar. Ho er ingen introspektiv, resignert og sterkt hjerte/smerte-orientert countrydame. Ho kan oppfattast litt kynisk, og å ha ein humor på lur som rammar, men samstundes høyrer eg ei medkjensle hos henne, ho vil berre dei som verkelig har fortent det noko vondt.
Småbylivet får sitt. Fordi det er ein evig runddans av gjentakingar. «We get bored so we get married, and just like dust we settle in this town» er berre ei av fleire lakoniske linjer som gjer Merry Go «Round til ein liten triumf av ein song. Noko liknande kunne eg også ha sagt om Silver Lining, med sin Fleetwood Mac-eleganse og tekst om å ofre og satse for å kunne sigre. «If you wanna fill your bottle up with lightning, you’re gonna have to stand in the rain».
Eg har allereie ganske så grundig nemnt Follow Your Arrow, og korleis den forbannar moralismen og prisar fridomen. Eit liknande ærend gjer Musgraves med den steamy og banjodrivne saken Step Off, der ein ryktespreiar får passet sitt påskrive. «You look real pretty in your glasshouse, you probably think you’re too good to take the trash out». Medan ho i den southern-groovy Blowin» Smoke igjen er tilbake i småbyen, og tar for seg desse draumane om å skaffe seg ein einvegsbillett med bussen/båten/toget bort derifrå. Men det blir nok stort sett med draumen, eller praten. «We all say that we’ll quit someday, when our nerves ain’t shot, and our hands don’t shake».
Og så syng ho sjølvsagt om kjærleiken. Ho også. Men eg opplever henne nok ikkje like bra kvar gong ho gjer det. Nokre gonger gjer eg det imidlertid. Når ho gjer det på sin måte. Kjærleiken er ein einsam ting, skreiv diktaren. Kjærleiken er ein tåpelig ting, hevdar Kacey Musgraves. I den rock’n roll-friske Stupid. «I drink to feel, I smoke to breathe, just look what love has done to me». Men den kan også ha andre kår. Kjærleiken. Den kan vere god å ha. I alle fall til noko anna dukkar opp, høyrer eg ho fabulere over på noko fatalistisk vis i nesten-balladen ho avsluttar plata med. «It is what it is, till it ain’t anymore».
Men Kacey Musgraves er, og vil vere. Om ikkje Nashville skulle få eit for klamt grep om henne då. Måtte Gud forby.
Ein psykedelisk folkpopdebut med forførande evner.
7
Den har i grunn fleire lag denne debutplata til Mona & Maria enn det eg strengt tatt kan forlange. Eit første inntrykk var at her er det sol og sommar. Eit neste inntrykk var at her er det regn og vind også. Eit tredje inntrykk var at her flyter elva, men den vil ikkje nødvendigvis halde deg flytande. Eit fjerde inntrykk er at alt ikkje harmonerar med dei tre første inntrykka. Det som blir nemnt med namn treng nødvendigvis ikkje vere der. Sola for eksempel. Det skjøre kan danse med det mektige, det reine kan måtta handskast med det vanskelige. Eit rimelig konstant inntrykk er at den gjennomgåande folkpoptonen har eit songharmonisk og fleirfarga psykedelisk vesen. Det overordna inntrykket er at My Sun er ei forbausande flott plate.
Før Maria Knudsen og Mona Andersen gjekk til det skrittet å byrje å spele inn desse songane sine spelte dei i eit band. Då var det boogie og soul og rock’n roll, og dei kalla seg Bazooka Boppers. Noko som tok slutt ein dag, og ein heilt annan veg openbara seg. Mona & Maria har ikkje tusla av garde på den i tosemd, dei har tatt imot atskillege innspel frå eit solid lag av anerkjente musikarar, med produsent og bassist Christian Engfelt (Cato Salsa Experience) i spissen.
Rommet som My Sun lever i er eit romsleg og mangfaldig rom. Her er stunder då det nære og forsiktige er i sentrum, her er stunder då lydar kan ståke og vrenge seg. Eg høyrer ingen redsel for verken det svulstige eller det nakne. Men alt med måte. I kompaniskap gjer det inntrykk.
Stemmene til dei to lever i hop på ein veldig naturlig måte. Dei filtrerar seg i harmoniar, men kan og vere åleine, og sterke, eller vare. Eit dynamiske fellesskap, i slekt med andre nordiske kvinneduoar som First Aid Kit og Somebody’s Darling. Den noko meir psykedeliserte og svevande slektningen.
Sola har naturlig nok ei rolle på plata. Enten fordi den er der, eller fordi den er fråverande, eller fordi den møter motbør, for ikkje å seie nedbør. Regn. Av slikt kan det bli ein regnboge. Tittellåta har ein regnboge gåande tvers igjennom seg. «The red is running high, watching the rain fall to the ground», syng damene. Akustiske strenger blir plukka på, ein Twin Peaks-slekta tone dirrar med. Versa kryp og refrenget dansar. Det sitrar.
Der det er sol kan det vere sommar. Kanskje ein Silent Summer. Med yrskap og ungdom, lykke og ruin. «It could be love it could be the end». Ringande tonar spring utav gitaren til Knut Schreiner. Det er klassisk folkrock. The Byrds har vore der ein gong.
Folk frå KORK med bogar og strykeinstrument deltek på fleire av spora. Saman med ein sitar er ein fiolin med på å gjere Venus til ein vakker austleg orientert ballade. Medan to celloar, og ein fiolin, gjer gode ting med Babyflowers, mellom anna ved å legge seg som eit mjukt underlag til damenes røyster i eit medrivande refreng. «We grew a tower of babyflowers, longing to be».
Det er ein god varme i plata, heile plata. Og så har den eit lett og porøst vesen. Kanskje då med unntak av eit noko dramatungt midtparti. Representert med låtane Let the Light og Runaways. Den første ein intrikat og seig sak. Den andre ei gysingsskapande affære som på eit noko vridd vis ærar natta og forbannar dagen. «It’s a fine night to be buried … It’s a bad day to be buried».
Mona & Maria avsluttar med ei hymne om undergangen nede ved elveleiet. «A man’s about to drown, afraid of the devil». Tungsindig. Tungsindig? Vel, slik desse to, og deira medsamansvorne, presenterer det blir det forførande elementet, på mystisk vis, langt sterkare enn det tungsindige.
Sol eller ikkje sommar. Regn eller ikkje haust. Elva som renn og det den skjuler. My Sun kan seie noko om det, og ein del anna. I soniske former eg kjenner det ganske så naturlig å sette inderlig pris på.
Loveless og ikkje Loveless, gamle innfall og nye innfall, draumar og ekstase, og den forvridde gitartonen.
8
Ulmande elektrisitet omfamnar meg. Strenger som rumlar, nedbør som vibrerer, oske som græt. She Found Now. Endelig er den her. Jubel og andakt. My Bloody Valentine er tilbake. Med plata Kevin Shields har lova og lova og lova og endå ein gong lova at skal komme. Lovnaden er hermed å rekna som oppfylt.
Sett i lys av at den har vore venta på i 20 år kom den i grunn ganske så brått på. Den første laurdagsnatta i februar 2013 låg den plutselig berre der, klar til nedlasting. Det tok ikkje lang tid før rykta om underet hadde nådd fleire enn nettstaden den låg på kunne tåle. Så ein kollaps var uunngåelig. Då eg skreid inn på http://www.mybloodyvalentine.org eit døgn seinare hadde tilstandane roa seg. Så eit par minutt etterpå var plata nagla til harddisken. Og vegen inn låg, endelig, vidopen. Då byrja aversjonen å melde seg. Skulle eg ta sjansen på dette her? Kunne det bli noko anna enn ein nedtur? ……! Første runde går med til å konstatere at det neppe blir ein alvorlig ein i alle fall. Nedtur altså. Andre runde går med til å forsikre meg at eg hadde rett då eg tenkte slik i stad. Og det same gjer vel i grunn tredje runde også. På veg inn i plata, sånn på skikkelig vis, er eg ikkje enno. Hmmm, eg har i grunn god tid, tenker eg. Om enn ikkje fullt så god tid som Kevin Shields, så eg stig innafor.
«You come back and you – I want you» meiner eg å høyre Shields synge der inne i det ulmande. Tonen er av den vakre sorten, slår eg fast. Før eg tek orda han syng i min munn, smakar på dei, og funderer over om eg kanskje burde seie takk det same, eller noko slikt. Eg kjenner meg att. Det er som om eg er midt inne i Loveless og der oppdagar ein song som ikkje har vore der før. She Found Now. Eit lite under av ein dvelande og sprakande popsong, med lengt i tonefallet, og Loveless i sjela.
Loveless, det legendariske, det høgt elska og grundig myteomspunne, det stygge, støyande, syreinfiserte, deliriske, draumeflytande, popklingande og ufattelig vakre tredjealbumet til My Bloody Valentine. Eit slikt eit som i grunn ikkje liknar på noko som helst anna ein finn der ute. Det definitive shoegaze-albumet, det som får andre av det slaget til å bleikne. Ja som i grunn held til i ein heilt annan divisjon. Eller var det dimensjon? Nei vent litt no, sånn før eg går til det skritt å proklamere plata for guddommelig eller noko i den retning. For dit vil eg ikkje. Det fortener den ikkje. Like lite som kva som helst anna plate der ute fortener det. Den er då skapt av menneske. Slike som kan feile, og aldri er heilt lytefrie. Skapt av menneske som lever blant menneske. Som er blitt påverka av andre menneske. Hadde det ikkje vore slik hadde aldri Loveless blitt det den er. Den hadde aldri blitt det den er om ikkje Lou Reed og John Cale hadde samla ein tropp og latt feedbacken råde i 1965 og deromkring, om ikkje The Jesus and Mary Chain hadde smakt på pilla og skapt Psychocandy tjue år seinare, om ikkje Cocteau Twins hadde drøymt seg inn i sine gåtefulle draumar utover åttitalet, eller om ikkje nokre tusen andre hendingar og tilfeller hadde funne stad opp gjennom historia. Slik er det no berre. Men at den er eit meisterverk, klarare enn dei fleste som kan kalle seg slikt, ja det er den, Loveless.
Og no høyrer eg altså at han er der igjen, Shields. Inne i Loveless-traktene. Eg høyrer opningssporet stilne, eg høyrer nye gitartonar virvle. Gnage og male. I ei elektrostatisk skjelving. Eg høyrer Shields synge om natta. Om å bli dradd inn i natta «we all come back to». Men denne songen heiter Only Tomorrow, og då ser det lysare ut, då kjem kjærleiken lettare. Eit vinnande riff dukkar opp midtvegs. Eit med historia i seg. Og låta brenn og brenn, saman med riffet. Til den brenn ut.
Tru likevel ikkje at mbv er Loveless revisited. Det hadde jo ikkje vore noko poeng, verken for deg, eller meg, eller Kevin Shields. Han, og for så vidt vi, har berre hatt denne trongen til å vere der ei lita stund. Gjennom eit par låtar. For ikkje å seie tre. Who Sees You kryp nemlig rundt der den også. Og skjelv, og vrir seg, og remjar, og bakom dette, langt bakom, kan eg skimte songaren stille det sjølvransakande og vonde spørsmålet «how could it be I could love under such low that your nightmares?».
Så kjem Is This and Yes, og ikkje eit ord vert sunge. Plata har flytta inn i eit anna landskap. Inn i avdeling to (av tre). Der gitaren ikkje har den same makta. Der tonar i langt større grad kjem frå tangentutstyrte instrument. Der inngangsporten er dette sakteflytande ambiente sporet, og Bilinda Butcher si røyst som gjer seg tilkjenne med nokre dunkle «ooh-oooh-ooh». Ho går ikkje bort frå mikrofonen med det første. Ho blir der, heile If I Am igjennom, og syng mantraet «be my lover». Eit bedøvande nummer. Etterpå kjem popsongen. Den funky, ja funky, New You, med Bilinda si røyst framme i lydbildet. Og eg tenker at ja så lette kan visst My Bloody Valentine vere, og konvensjonelle, og fengande. Det var i grunn bra den kom no tenker eg, New You, akkurat der, som ein liten lette i skylaget. I forkant av siste avdeling.
Stormande og transeskapande rytmikk er fellestrekket til albumets tre siste spor. In Another Way skingrar i gang som eit utyske ute av kontroll, før eit gitartema kjem inn og reddar situasjonen, og driv den framover, som ein brisen flamme på veg mot ekstasen, hand i hand med ei vennlig innstilt synthlinje, og Bilinda som syng som ein engel fødd av ustabile psykedeliske krefter: «Close tonight, we’ll inside on the other way, the other side». Utan varsel bråstoppar den og overlet scena til eit lite meisterskap i monoton suggesjon, Nothing Is. Eit stykke konstant ubøyelig rytme, og gitaren som gnikkar og kryp rundt den. Det er det heile. Men den er meir enn det. I sitt gjentakande vesen maktar den å skape illusjon av vekst, av å vere på veg mot … ja nettopp, ekstasen. Utan å nå den, i staden fader den ut og overlet siste akt til Wonder 2. Som i all sitt hyperrytmiske vesen, i all sin flygande støy, i all sin viltre psykedelia, kanskje gjer eit forsøk på å illustrere ekstasen, men må i staden hanskast med kaoset, og akkar seg over at «you were always late to see tomorrow».
Der og då tenker eg at det er då noko alvorlig apokalyptisk over mbv, er det ikkje? Og poptonen som dansa som ein kaleidoskopisk draum gjennom store deler av Loveless den høyrer eg ikkje så mykje til her. Her høyrer eg noko dunklare noko. Ein slags klagesong kanskje, eller ein jamrande blues, eller … Eg kjenner at eg ikkje er heilt ferdig med å tenke ut nett det der. Så då får eg vel heller seie det slik då at Shields og hans kumpanar (som ikkje er særlig fleire enn Bilinda Butcher denne gongen) endå ein gong har skapt eit verk som eg ikkje heilt ut forstår, som sikkert alltid vil vere utydelig, og som eg derfor aldri vil bli ferdig med. Og bra er vel det?
Femten år etter at Oblivians var her sist dukkar dei opp att. Utan å ha forbetra seg, og takk for det.
7
Eg tok meg ein tur i garasjen her om dagen, og der støtte eg forsyne meg på Oblivians. Etter alle desse åra dei har vore borte. Borte ifrå kvarandre. Borte ifrå meg. Opptatt av andre saker (som eg for så vidt har fått med meg deler av). Vel, vel, eg kom i alle fall kjapt i hug korleis dei sveitta bra ifrå seg gjennom tre plater på slutten av førre århundre. Før det tok slutt. Trudde eg. Men så var det altså ikkje heilt slutt likevel. For her er dei, her står dei, i levande live. Her flyg dei vegg imellom, i full desperasjon, og er alt anna enn slutt. Dei sveittar og rockar som om tida aldri har flydd ifrå dei. Det gjer dei sjølvsagt heilt rett i, for det har tida sjølvsagt ikkje hatt tankar om å gjere. Den har då så mykje anna, og langt meir meiningslaust, den skal fly ifrå.
Dei er tre. Når dei opptrer saman tar dei Oblivian som sitt etternamn, både Greg (Cartwright), Jack (Yarber) og Eric (Friedl). Dei gjer det enklast mulig. Gneg seg inn til beinet av bluesen og rock’n rollen og formulerer eit primitivt kaos som aldri har vore i nærleiken av ei vaskefille.
Støvet virvlar, lyden er gromsete, miksebordet er skakkøyrt og fokuset er skittent. Screaming Jay Hawkins dunkar med stokken, Tav Falco vrinskar i barten og Lux Interior kneggar frå skuggane. Oblivians har ikkje verdas sikraste ryggdekning. Noko som bekymrar dei mindre enn ein tøddel. «Let’s rock’n roll as we get old» skrålar dei fram i opningssporet, og lar det stå til på prisverdig vis.
Kompromisslause har Memphis-trioen alltid vore. Med to gitarar nokre tarvelige trommer og ingen bassgitar trappa dei på nittitalet opp i Sun Studio og skulle spele inn plate. Den ansvarshavande i studioet synst det blei i primitivaste laget, og insisterte på at dei måtte få på plass ein bassist og ei stortromme, elles blei det ikkje noko av innspelinga. Oblivians tok strakaste vegen ut av dei celebre lokala, og fann ein annan plass å spele inn plata si. To plater blei det på det viset. Debutalbumet Soul Food og den råbarka garasjerock-klassikaren Popular Favorites. Den tredje plata si gjorde dei saman med den eksentriske tangent-traktøren Mr. Quintron. Den blei annleis. Den hadde snev av gospel i seg. Den var festlig. Men no var dei ikkje lenger Oblivians slik planen var at dei skulle vere, synst dei. Så dei gjekk kvar til sitt.
Greg Cartwright er vel den som har gjort seg mest bemerka i tida som er gått etter oppløysinga, og då særlig saman med det drivande gode soulrock-laget Reigning Sound. Jack Yarber har på si side spelt med fleire folk enn eg er i nærleiken av å ha oversikt over, og Eric Friedl har drive eit lite plateselskap. I 2009 hadde bandet ein liten gjenforeiningskonsert. Eit lite varsel om at noko kanskje kunne vere på ferde. No er det det, og Desperation kitlar Popular Favorites på hakespissen, med absolutt farlige nok klør.
Songane er i hovudsak sjølvlaga, heimelaga og ferske. Ingen av dei er dressa opp i nystrokne tonar, men alle har dei sitt eige vesen. I’ll Be Gone har melodiøsitet av Reigning Sound kaliber. Little War Child tenderar å kunne kallast for powerpop. Pinball King er Beach Boys i garasjetapping. Come A Little Closer er røff Jack White-slekta bluesrock. Back Street Hangout har ei cool og snerrande åtferd. Og tittelkuttet vender seg mot introvert desperasjon med åtakslystne riff. Men høgdepunktet har dei stole hos ei dame. Call the Police er ein zydeco-låt laga av Stephanie McDee. Oblivians kvesser klør og strenger til brestepunktet og leikar katt og mus med originalen. Spesielt mykje zydeco blir det kanskje ikkje att av den, men jambalayaen og gumboen fyk vegg imellom, og ingen vil heim. Eg trur likegodt eg kårar den til årets coverversjon.
Popkroken 