Tag Archives: Tom Waits

Tom Waits – Orphans: Brawlers, Bawlers and Bastards

Standard

Ein stor og omfattande dose Waits, men slett ingen overdose.

cover  Sjå der ja, Good Ol» Tom har slengt på seg Bukowski-frakken sin igjen og kjem stegande nedover Fannin Street, med halve gatekoret sitt av syndarar, drankarar, foreldrelause, nedtrykte, bråkebøtter, bastardar, sjarmørar og lurendreiarar i hælane. One Eyed Jack, Jockey La Fayette, Peoria Johnson, Dirty Ol’ Joe, Blackjack Ruby, William The Pleaser, Buzz Fledderjohn, Corabell Lee, Molly, Young Nick og The Cross-legged Knight, dei er der alle i hop, og fleire med dei.

Det er ikkje småtteri han har på programmet denne gongen. 56 låtar spreidd utover tre CD’ar og tre timar. Ein kan få halskatarr, pustevanskar og sjelekvalar av mindre. Ja, eg skal innrømme at det kan vere ei utfordring å fylgje han med absolutt toppfokusert merksemd heile vandringa til endes. Men innimellom, og vel så det, vartar han opp med historier, kastar seg om halsen på melodiske vinnarar, kjem smygande med attraktive tonar, eller rett og slett utfører fantestrekar så alldeles på feil side av gata at ein instinktivt og med nøgd mine blir ståande og klappe ganske så energisk i henda.

Då Tom Waits gjorde 80-talet ei stor teneste med sine ustyrlege, eksentriske og høgst personlige meisterverk Swordfishtrombones og Rain Dogs omdefinerte han samstundes seg sjølv og retta sitt ikkje heilt pålitelige kompass i ein retning han stadig vandrar. Slentrande, hoppande, dansande, marsjerande, sparkande, galopperande, snublande og krypande. Framkomstmåtane han nyttar seg av kan vere så diverse. Blues, cabaret, folk, rock, vaudeville, country, jazz, avantgarde. Tonane kjem i mang slags former. Skrålande, brummande, haukande, kremtande, nynnande, pratande, syngande. Den sterkt røykskada røysta gjev seg til kjenne på mang slags vis.

Orphans er delt inn i tre soniske underkapittel. Brawlers, der ein nesten utan unntak møter Waits i ei eller anna bluesform. Bawlers, som siktar seg inn mot den meir beherska ballade-sida til fyren. Og Bastards, som er eksperimentelle utskot, monologar og anna som ikkje heilt fant seg tilrette i dei to første kapitla. Utgjevinga er også ein salig miks mellom eldre innspelingar som ikkje har vore på dei regulere Waits-albuma, og splitter nytt materiale frå Waits og fru Kathleen Brennan si hand. Etter ein fordelingsnøkkel på sånn cirka 50/50.

Det er få spor eg vil hevde ikkje fortener sin plass på Orphans. Samstundes er det vel heller ikkje så altfor mange som vil kjempe om ein framtredande plass i den etterkvart nokså fyldige Waits-kanonen. Men nokon er det, og då kanskje først og fremst Down There By the Train. I si tid gjort udødelig av Johnny Cash på hans første American Recordings-utgjeving. Her endelig å høyre med opphavsmannen i frontposisjon. Den er ikkje nemneverdig svakare slik heller. Ein seig og sakte eggande gospelsong som tar for seg syndeforlating av det verkelig storsinna slaget; «You can hear the whistle, you can hear the bell, from the halls of heaven to the gates of hell». Og så kjem dei, den eine meir syndig enn den andre og møtest nede ved elva der «the train goes slow». For der kan sjølv den mest hardhuda, den mest svikefulle, den mest skamfulle, den feigaste og den mest hjertelause blant drapsmenn få si tilgiving. Her kan ein sjå «Judas Iscariot carrying John Wilkes Booth» og ein kan ramla over massemordaren Charlie Whitman og gangsterdjevelen Gyp the Blood. Hadde songen vore laga i dag ser eg ikkje bort frå at den også hadde tatt opp ein nyleg hengt eks-diktator i sitt persongalleri. Definitivt ein Waits-klassikar.

Ei av gatene som fører ned til denne mystiske togstasjonen er ganske sikkert ei krokete ei i Houston kalt Fannin Street. I enden av fortauet der snublar vi over ein som sitt og forbannar dagen han gjekk av det der toget og trossa åtvaringa om å spasere nedover gata. Waits syng visa berre akkompagnert av ein akustisk gitar. Det er nok. Det er sårt. Det er vakkert. Det treff midt i hjerta.

Begge desse låtane er å finne i Bawlers-kapittelet. Eg skal ikkje nekte for at dette nok er favorittkapitlet mitt. Her finn vi også den Kurt Weillske cabaret-saken Little Drop Of Poison. Der hovudpersonen i ein nokså bitter tone syng om ho som «left in the fall» og stiller det kanskje ikkje heilt uefne spørsmålet «did the devil make the world while God was sleeping?». Elles crooner Waits seg gjennom jazzige piano-balladar, lar både fiolin og steel-gitar leie an i ledug valsetakt, og fører den over 25 år gamle Ramones-låta Danny Says vekk frå gabba-gabba strøket og inn i sitt eige kvartal.

Ei anna Ramones-låt, The Return Of Jackie and Judy (frå den same End Of the Century-plata), dukkar opp blant Brawlers-stoffet også. Med den stadfestar Waits at forskjellen mellom Joey Ramone og Howlin Wolf ikkje er meir ein spoonful (om nokon skulle ha tvilt på det). Andre Brawlers det er verdt å nemne er det perkussive skjebnedramaet Lucinda, den djuptrøskande keltiske balladen Bottom of the World, den blues-krypande historia om Buzz Fledderjohn og den skrålande country-balladen Rains On Me. Men songen ein legg mest merke til frå den bråkete avdelinga er utan tvil Road To Piece. Tematisk følgjer den ein heilt annan veg enn resten av kobbelet. I ein sorgtung tone rettar Waits her merksemda mot konflikten mellom Israel og Palestinarane. Hovudpersonen er den unge palestinaren Abdel Madi Shabneh. Ein «excellent student, he studied so hard, it was as if he had a future», men denne dagen fortalte han mora si at han «had a test out along the road to peace». Utkledd som ein ortodoks jøde og med eksplosivar festa til kroppen entrar han ein buss, og tar 17 stykke med seg i døden. Waits tar ikkje parti, han refererer, og han stiller spørsmål, før han konkluderer med å undre seg over om «God himself is lost upon the road to peace».

Så var det bastardane, då. Det er vel sant å seie det mest ujamne kapittelet på utgjevinga. Her kan vi høyre han i kjent stil danse seg gjennom Weill/Brecht-låta What Keeps Mankind Alive, på skranglete vis bla opp gammalt «stone news» i Skip Spence si gospel-vise Book of Moses, og gjere både ein folk-variant og ein bluesvariant av ein Jack Kerouac-song (Home I’ll Never Be og On the Road). På sitt beste i denne delen er han når han med inderlig røyst tar for seg Daniel Johnston si sorgtunge gjendikting av King Kong-legenda. Blant dei mange monologane som dukkar opp her, finn vi også ein av Charles Bukowski, titulert Nirvana. Men eg lurer på om ikkje den avsluttande røvarhistoria Missing My Son gjer mest inntrykk. Der, kort fortalt, hovudpersonen blir lurt opp i stry av ei ikkje heilt uskyldig eldre dame.

Waits fører oss på ingen måte inn på nye spor med denne utgjevinga. Men så lenge han har såpass mykje interesseskapande å vise fram frå områda han har trakka dei siste 20 åra, som det han har her, er det heilt greitt å vandre saman med han desse tre timane også.

7/10

Først publisert på Groove.no (i 2007)

 

Tom Waits – Real Gone

Standard

Meir mørk og lumsk primal blues, kubist funk, grøftekant-balladar og intoksikert jazz frå Waits, men…

cover  Det store spranget gjorde Tom Waits i 1983. Etter ti år som låtskrivar og crooner av den noko uortodokse sorten skapte han seg eit heilt nytt forum. Swordfishtrombones, som var først ute, og Rain Dogs, som fylgde to år seinare, utgjer klassikarduoen i dette skrangleforumet av grøftekant-balladar, nede i kjellaren-blues, skrothaug-symfoniar, intoksikert jazz, og ein del andre krumsprang litt utanom det vanlege. Seinare har det med ujamne mellomrom dukka opp nye innspelingar frå det same hjørnet. Tonen har nok variert litt frå gong til gong, men aldri pensa inn på heilt nye spor. Det har vore sterke album som Bone Machine og Mule Variations, men og mindre heldige affærer som Black Rider. No, to år etter simultanutgjevinga av Alice og Blood Money er Waits klar med nye tonar frå dei skrå breidder.

Og på Real Gone balanserer han lenger ute på tippen enn nokon gong før. Ja han er så langt ute at hans kjære piano (som har vore med heilt sidan han entra podiet tidleg på 70-talet) har tippa utføre og blitt borte. Tilbake står han så med sitt mest strippa og usminka lydbilde til dags dato. Det er mørkt, det er kaldt, og det er skarpe lydar. Rytmane enten dei gjer seg til kjenne som nådelaus tromming, skitne og skranglete percussion lydar, eller er røysta til Waits på ein rytmeboks (boom-chicka-boom) ligg langt framme i lydbildet.

Blant skuggane, bakom barske hjørner eller på slitne motel lever, elskar, hatar, syndar, strevar, svindlar og dør desse skikkelsane Waits stadig finn plass til i sine songar: Skinny Bones Jones, Piggy Knowles, Sing Sing Tommy Shay, Joel Tornabene, Knocky Parker, Bowlegged Sal, Everett Lee, Saginaw Calinda, Horse Face Ethel, One Eyed Myra, Funeral Wells. Og innimellom dukkar også ånda av skikkelsar som opprinnelig gav seg til kjenne i eldre skrifter opp; Abel og Kain, Djevelen, Gud og Jesus of Nazareth.

Eksistensielle saker blir tatt opp frå eit perspektiv der balansenerva er litt meir i utakt enn godt er. Feberen rår, svetten dryp, rottene luskar, spøkelsa kviskrar og det er meir enn berre røyken som stenger for sola. Langt nærare det ultimate mareritt enn rosenraude dagdraumar, altså, og ved sida av Bone Machine Waits sitt mørkaste verk. Men albumet klarar ikkje å fange meg like solid som Bone Machine gjorde. Primalbluesen blir ofte for einstonig til at den klarer å finne vegen frå skrothaugen sine lumske gangar og inn i interesse-sfæren til ein som står litt på sidelinja. Slik som på det tonlause, kavande og beint fram kjedelige åpningssporet Top of the Hill. Eller på Shake It som slett ikkje gjer kva tittelen antydar. Og den over ti minuttar lange Sins of the Father er ein godt fortald historie, men plassert i eit heller uinteressant melodiselskap.

På den andre side har vi Metropolitan Glide, ein djevelsk skarp, original og herlig støyande bluesaffære der Waits spyttar, spyr, stammar og manar fram bilder frå ein vilter happening. Fristande å vandre saman med er mannen også når han, med god hjelp av tiltalande tonar frå Marc Ribot sin gitar, hinkar over i ein buldrande sjømannsvise-verden og innbitt gauler Hoist That Rag. Solid inne på lista over slikt vi likar finn vi og den slepande, jazzige tragedien Dead and Lovely, og den djupt smertefulle balladen Make It Rain.

Heilt til slutt kjem så den varlege og vakre Day After Tomorrow, og her har Waits bevega seg bort frå skrothaugen og midt inn i den politiske kvardag. Lagt i munnen på ein ung amerikansk soldat blir det fortalt, utan banalitet og føleri, om (Irak)krigen sine absurditeter, løgner og redsler. Ein personlig betraktning, men med klar adresse til stupide krigshissarar både på Waits sin heimebane og andre stader i verden.

Neidå, Waits er slett ikkje utgått, det er berre det at skoa blir litt vel trange ved enkelte høve denne gongen.

5/10

Først publisert på Groove.no (i 2004)

 

Joe Henry – Tiny Voices

Standard

Ein drøy time med store låtar, stor musikalitet, løpske instrument, eklektisk innstilling og sjel, sjel, sjel.

cover  Eg har ei stor synd å erkjenne: Eg har sannsynlegvis gjort Joe Henry ein grov urett. Det har seg nemlig slik at eg i 1999 etter nokre timar i samvær med Fuse konkluderte med at Joe Henry sin musikk var for så vidt grei nok den, men faktisk litt kjedelig også. Fem år tidlegare hadde eg rett nok funnet ein del fine ting på den country-infiserte Kindness of the World, men likevel uten at den var i nærleiken av å ta pusten frå meg på nokon som helst måte. Når så Scar dukka opp for eit par år sidan, og fekk omtalar som burde ført meg rett til nærmaste platesjappe for å handle inn, møtte eg den istaden med ei kald skulder: «Joe Henry, pøøhh!» Dette er truleg ein av dei største feilvurderingane eg har gjort i mitt platekjøpande liv.

Plata eg har levd saman med den siste tida, Joe Henry sitt siste verk døypt Tiny Voices, er nemlig ingenting mindre enn ein musikalsk fest av dimensjonar. Ein drøy time med store låtar, stor musikalitet, løpske instrument, eklektisk innstilling og sjel, sjel, sjel.

Til sitt vesle sjangerblandande univers har Joe Henry fått med seg ein brokete gjeng musikantar. Frå den mykje brukte tangentspelande Patrick Warren (Michael Penn, Macy Gray, Aimee Mann) til den frilynte klarinettisten Don Byron. Før innspelingane skulle ta til gav han desse musikarane, i frisk stil, kun skissene av låtane. Han ville nemlig ikkje at dei skulle møte med for mange fastlåste overtydingar om korleis dette skulle låte. I løpet av fem dagar improviserer og spelar dei så inn dei tolv spora som utgjer Tiny Voices.

Det er ikkje støtt ord som levande, friskt og idérikt er like treffande som tilfellet er i forhold til denne vesle dingsen med innspelt musikk. Her sprett det fram tone etter tone med ei magnetisk tiltrekningskraft, som fører ein avgårde på eit usedvanlig fargerikt musikalsk eventyr. Vel kan det seiast å være atmosfæriske sammenvevde og intrikate klangar som dukkar opp. Men der andre i samme ærend ofte går seg fast i flinkheten og idérikdommen, har Joe ein så grødefull melodiskatt på baklomma at sangane aldri står i fare for å bli livlause skjelett.

Sjølv om Joe Henry sitt uttrykk absolutt kan få karakteristikken originalt, har han i likhet med alle andre også latt seg påvirke av nær og fjern musikalsk historie. Nå har ikkje eg den voldsomme kjennskapen til mannen sine favorittkjelder, men ynskjer likevel å peike på fire album som eg personleg synest har eit visst slektskap med Tiny Voices:

Det første albumet eg vil trekkje fram er i mange sine auger eit av rockehistoriens største, vi snakkar om Van Morrison sitt stilblandande verk Astral Weeks. Eg føler nemlig at Joe Henry er ute i noko av det samme ærendet her, der han blandar rock, folk, soul, blues og jazz på den mest naturlige måte.
Dei to neste albuma er John Hiatt sitt Bring the Family og Graham Parkers Howlin» Wind. I tillegg til ein viss stemmelikhet med desse to, er det låtar på Tiny Voices som melodimessig held til i samme soulinfiserte landskap som det Hiatt og Parker opererer i på deler av sine utgjevingar.
Den fjerde plata er Kind Of Blue. Ja, du leste heilt rett, Miles Davis sitt mesterverk frå 1959. Eg er ingen jazz-kjennar, hadde eg vore det kunne eg sikkert funnet eit meir opplagt valg. Men det er likevel noko med den leikande, fabulerande og improviserande framferda som gjer at Tiny Voices har mykje av det samme vinnande vesenet som jazzklassikaren.

Vel vel, nå skal eg ikkje dra dette lenger ut på viddene, men heller prøve å bringe oss tilbake til det det egentlig skulle handle om, låtane på Tiny Voices. Det åpnar med This Afternoon, ein sak der Joe sine fraseringar ikkje er så ulikt ein viss Sting, men med langt meir substans enn kva engelskmannen har å vise til. Vi får og servert små friske utblåsingar frå både nevnte Byron og trompetisten Ron Miles. Ja, låta markerer seg som ein særdeles velsmakande og kvalifisert smaksprøve på kva vi har i vente. Tekstmessig slår han også an tonen her, stikkord er ubehag, maktmisbruk, svik, unge prostituerte, forretningsmenn, revolusjon og ein oransje kopp. Og det er som regel her i dette temmelig dunkle og mistrøstige lendet han opererer. Han gjer det imidlertid som oftast på eit surrealistisk og absurd vis. Slik at dei sterke, svette, desperate, mørke, skitne, blodige, lidenskapelige, dirrande og kryptiske bildene han teiknar får eit ikkje så lite burlesk preg.

Sånn, då får eg kanskje prøve meg på ein liten karakteristikk av dei resterande spora. Og då tenkjer eg vi startar nærast jazz-territoriet og bevegar oss gradvis mot soul- og pop-riket. Dei mest jazzinspirerte tilfella har sine representantar i dei seige og ulmande låtane Animal Skin og Flesh and Blood. Sistnevnte var for øvrig også eit av høgdepunkta på Joe Henry-produserte Solomon Burke comeback frå i fjor. Jazz er vel også kanskje den viktigaste dosen i dei Tom Waits-liknande Loves You Madly, ikkje så reint lite sprelsk og karnevalsk, og Widows of the Revolution, som nærmast kunne vore henta rett ut av Small Change. Joe Henry er nå for øvrig å finne på samme label som Waits, Anti/Epitaph.

Dampande om skam og mismot er balladen Sold; «Please don’t speak another truth out loud, whatever else you do». Mens Byron sin klarinett truar med å sette fyr på nydelige Leaning, som handlar om rastlausa og dei fortvila minnene som ikkje slepper taket når den klaustrofobiske einsemda truar. I frå samme melodiske kjelde har Henry også henta inn dynamiske og stridslystne Flag. Tittelkuttet er ein enkel rockelåt, laust joggande, funky og med eit deilig luftig groove. Tilstandar som og kan være ganske så beskrivande for den litt barskare Dirty Magazine.

Albumet sine kanskje mest iøyrefallande stunder er å oppleve i selskap med det duvande soulpop-eventyret Lighthouse, og avsluttande Your Side of My World som etterkvart smyg seg inn i mektig harmonisang. Ein sjølvransakande illusjon, eit surrealistisk opptog; «coming in as big as life, from your side of my world». Grundig vakkert.

Så ta dykk tid og råd til ein tur inn i Joe Henry sin musikalske verden. Det er nemlig slett ingen god idé å ignorere denne akrobatiske og innovative artisten, eg talar av erfaring. Men no skal det rettast opp att; Fuse har alt fått sin oppreisning, og ved sida av meg ligg eit nyinnkjøpt og jomfruelig eksemplar av Scar. Eg gler meg.

8/10

Først publisert på Groove.no (i 2003)

 

Johnny Dowd – More Songs From the Wrong Side of Memphis

Standard

Med Wire Flowers gjer Johnny Dowd tilgjengelig resten av innspelingane han gjorde før platedebuten.

cover  I 1998 dukka for første gang Johnny Dowd opp i platesammenheng. Verket han hadde med seg bar tittelen Wrong Side of Memphis, og er eit album full av historiar, ikkje berre frå feil side av Memphis, men også frå livets vrangside. Til tonane av mørk, dunkel og piggtråd-skarp folk-blues formidlar Johnny beretningar om forhold som har gått dukken, om sjalusi, paranoia og mord – ikkje særlig lystige temaer, altså. Alt sammen spelt inn på ein privat 4-spors opptakar.

Det var ingen ung jypling som platedebuterte, for Johnny runda 50 år omtrent samtidig med at Wrong Side Of Memphis kom ut. Etter mange år i rockeband, utan at dei dreiv det lenger enn til uregelmessige live-jobbar, tok han til å spele inn materialet sitt etter at bandsamarbeidet hadde teke slutt. Kassettkopiar med deler av innspelingane vart formidla rundt til venner og kjente, dermed begynte den berømte snøballen å rulle, og vips så hadde han ein CD på markedet.

Sidan kom det i rask rekkefølge tre øvrige plater der han har utvikla sitt særegne sound, men nå i samhandling med andre musikarar. Av desse er spesielt Pictures From Life’s Other Side ein gnistrande studie i barsk rock og skeiv blues, og med tekstar henta frå livets sidelinje.

Nå er vi framme med den femte utgjevinga på like mange år, men dette er ikkje ei ny plate i ordets rette forstand. For med Wire Flower: More Songs From the Wrong Side of Memphis gjer Johnny Dowd tilgjengelig resten av innspelingane han gjorde før platedebuten. Nok ein gang får vi oppleve mr. Dowd i fri utfolding, der han gjer sin versjon av den evige blues- og folk-tradisjonen slik legender som Robert Johnson, Son House og Leadbelly gjorde for mange år sidan. Låtmaterialet kan nok måle seg mot debuten (nesten, i alle fall), men overraskelsesmomentet er ikkje tilstades denne gangen, og det har dukka opp endå betre innspelingar av dei beste låtane (Monkey Run, Judgment Day, Just Because, Woody Guthrie Blues) på andre plater. Derfor blir heilhetsinntrykket at dette er meir ein middels interessant dokumentasjon enn ei verkelig solid plate. Men ikkje for det, hans litt Tom Waits / Cpt. Beefheart liknande grep om rocken og bluesen er jo alltid ein liten begivenhet å oppleve, og her finst sangar som definitivt gjer sitt til å forsvare utgjevinga.

5/10

Først publisert på Groove.no (i 2003)