Lite originale men godhjarta og dugande tonar frå mjøstraktene.
Tok meg tid til å sjekke ut AdamCain si fyldige heimeside. Her kan ein lese refleksjonar over livet med musikken, men og mange tankar omkring den politiske, økologiske og økonomiske tilstanden på jorda vår. Deler definitivt dei fleste av bekymringane og tankane omkring urettferd, skeiv fordeling og maktkåte galningar, men synest nok at credoet deires er av det vel pompøse slaget: «If we cannot change the world with our hands, we will try to change it with words and music. That is what AdamCain is about…» På den andre sida; den som ikkje prøver, blir fort middagsmat for løver.
Alt på websida deires er skreve på engelsk, sangtekstane deires er også på engelsk, men kvintetten har sin base i OL-byen Lillehammer. I følge låtskrivar, vokalist og frontfigur Arnstein Hammershaug tok AdamCain si fyrste famlande form på midten av 90-talet, som ei følgje av at mannen vart inspirert av det australske bandet Midnight Oil og deires heftig tonesatte politiske ytringar. Bandnamnet har på si side sitt opphav frå den gnistrande Springsteen låta Adam Raised a Cain. Og det er nok slektskap mot både Midnight Oil og Springsteen i lyden dei lagar, likevel er det andre band som er meir opplagte å nemne i den samanhengen. Det norske midnattsbandet Midnight Choir er det kanskje som aller oftast dukkar fram i bryninga, men eg får også assosiasjonar i retning skotske Big Country og australske Paul Kelly, samt ei mengd amerikanske artistar i countryrock- og heartland-tradisjonen.
Som vi veit er dette eit musikalsk landskap der låta og ikkje dei innovative påfunna står i sentrum. Like fullt klarer enkelte å meisle ut ei eigenart som gjer dei til særdeles opplevelsesrike attraksjonar. På sine beste album er nemnte Midnight Choir ein slik attraksjon. Det er ikkje AdamCain, men likevel har låtskrivar Hammershaug ein såpass nær kontakt med staden der dei fine melodilinjene flyt utifrå at opplegget hans definitivt er levedyktige saker.
Fire spors EPen No Stone Unturned er AdamCain si første utgjeving. Direkte politisk er kun åpningssporet Justice In the World. Låta er også plata sitt mest countryfikserte tilfelle, utan at steel-gitar, mandolin eller sprelske feler er å høyre av den grunn. Dette er meir av det duvande slaget, der tangent-traktør Sølve Fuglset sitt keyboard i periodar regjerer lydbildet. The Last Place On Earth er lengtande tonar om dei som drog mot Sydpolen. Meir over i feelgood-hjørnet oppheld A Place Called the Original Sin seg. Januar-regn har vi den siste tida hatt meir enn nok av på underteikna sine vestlandske heimtrakter. Men January Rain i vakkert vemod slik AdamCain framstiller det på EPen sitt siste spor kan eg tåle selskap av mange gonger enno.
Dei har visjonar og ambisjonar, er dyktige på instrumenta sine, har dugande låtar, men tek kanskje litt få sjansar. På albumet som dei no driv og spelar inn bør det derfor kanskje sparkast litt i veggen, skjenast nokre skeive skritt ut til venstre, og plystrast eit tak og to i luren. Då kan det bli ei rett så flott plate. Debut-EPen viser at her finst eit potensiale.
A Boy Named Sue er egentlig ein ung mann med namn Stig Sandbakk. Han lever og bur for tida i den vestlandske hovedstad. Her, mellom dei sju fjella, og til tonane frå ein akustisk gitar, ispedd varlege innslag av elektroniske lydar samt nokre bergenske regndråpar, sit han på sin trange hybel og uttrykkjer seg i melankolske vendingar.
Nå har sannsynlegvis ikkje den unge Sandbakk det særlig tyngre her i livet enn dei fleste andre vestlendingar, men han har nå eingong det tilfelles med mang ein låtskrivar at han tyr til den vemodige delen av tilværet for å finne inspirasjonen til sine ord og tonar. Ja, for det er utan unntak sorgtunge og lengselsfulle skildringar han har føre seg på sin debut-EP.
Stemningsfullt, nedpå og totalt trommelaust byr han oss seks songar i ein folk- og country-tradisjon temmelig mange har forsøkt seg i før. Her kan vi trekkje trådane nesten heilt tilbake til tidenes morgon, for så via kjente melankolikarar som Cohen og Drake gå løypa fram til ferskare slektningar som M. Ward og Adem. Sandbakk gjer ingenting revolusjonerande eller ekstraordinært, men han held seg også langt unna flaue og direkte skrale saker. Slik sklir han trygt inn i den endelause rekkja, men eg er litt usikker på om det blir så lett å finne han igjen der inne. Til det er nok særpreget for vagt. Likevel, det går avgjort an å sysla med dummare ting enn å låne eit øyre (eller to) til songar som den melodifine The Way It Should eller den Chris Eckman’ske All That I’m Waiting For.
Som de no sikkert har skjønt, noko hevntokt à la det hovedpersonen i Shel Silverstein-låta Sandbakk har tatt sitt artistnamn frå er ute på, er dette ikkje. Snarare tvert imot, for inntil vidare i alle fall, vender nok heller den bergenske Sue det andre kinnet til, og gret eit par lydlause tårer som ganske så fort blandar seg med det svale haustregnet.
Nashvillekollektivet sitt mest varierte og rikast fasetterte framstøt til nå, eit oppkomme av storveges Lambchop-klang.
Det finst ein annan Kurt. Ein Kurt som aldri kjem til å få metervis med svada om seg på trykk i all verdens tabloider. Ein Kurt som aldri kjem til å synge U2-låtar på TV. Ein Kurt som aldri kjem til å skape kaos på nokon som helst flyplass (i alle fall ikkje på Flesland). Ein Kurt som aldri vil bli kåra til verdensidol. Men han er verdens beste Kurt allikevel. Han bur i Nashville, Tennessee. Han driv musikk-kollektivet Lambchop. Saman med denne gjengen er han ansvarleg for ein håndfull av dei finaste musikk-utgjevingane verden nokon gang har sett (i alle fall den delen av verden som ynskjer å sjå det). Hans fulle navn er Kurt Wagner.
Med album som How I Quit Smoking (1996), What Another Man Spills (1998), Nixon (2000) og Is a Woman (2002) på samvittigheta, har han saman med det 16 mann sterke bandet sitt vist at han har eit opplegg heilt utanom det vanlige på programmet. Frå sittande stilling gjer han og hans medmusikantar eit skånsomt forsøk på å få noko gjevande ut av ein mikstur av litt rock, litt soul, litt funk, litt folk, litt country, litt kammerpop, litt gospel, litt jazz, litt easy listening og litt avantgarde – utan at det blir noko av delene. For mest av alt blir det nemlig nokre særegne greier, som vi ganske enkelt kan kalle Lambchop-klangen. Om det er vellykka? Om det er flott? Hah, er sola varm?!
Skal eg likevel våge meg til å plassere dei i ein musikalsk samanheng, er det vel ikkje heilt fjernt å ordne ein krok til dei litt ute til venstre for melankolikarar som Mark Eitzel, Nick Drake og Tindersticks. Dei vil og finne seg vel tilrette i nabolaget til innovatørar som Scott Walker, Van Dyke Parks og The High Llamas.
For sjuande gang sidan platedebuten i 1994 er Kurt og gjengen klar med ei ny plate. Rettelse; to nye plater. Tilsaman 24 melodiar, jevnt fordelt på to CDar, med dei gåtefulle titlane Aw C’mon og No You C’mon. Slikt får jo den vesle forventningsklumpen i mellomgolvet til ein fortapt fan til å bli ganske så uregjerlig. Og heldigvis; fortsatt viser bandet oss at dei er totalt immune mot å prestere likegyldige og daffe tone-framstøt.
I forhold til dei seinare utgjevingane og spesielt den ekstraordinært sordinerte Is a Woman, har dei denne gangen retta opp ryggen og sett seg fremst på stolkanten. For vi lyt tilbake til ’96-utgåva og How I Quit Smoking skal vi finne eit Lambchop som lagar like kvass lyd som det vi får oppleve på denne dobbel-utgjevinga. Nå er sjølvsagt dette relativt, for sjølv om dei ikkje lenger prøver å spele så stille som mulig, som var intensjonen på Is a Woman, hersar dei ikkje akkurat hemningslaust med øyregangane denne gangen heller. Du skal likevel ikkje sjå heilt bort ifrå at det kan komme øyeblikk der du foretar små byks i rein vanvare over kronglete lydar som heilt uventa sprett ut av det innbilte mønsteret. I det heile har Kurt gitt langt meir plass til sine bandmedlemmer denne gangen. Nesten som ein slags reaksjon på nevnte Is a Woman, der Kurt var veldig i fokus, har dei talrike instrumentalistane denne gangen blitt plassert meir i framgrunnen, og overdøyver rett som det er Kurt sin vokal. Men for all del, det er herr Wagner som styrer vogna fortsatt. Med vokale tonar henta frå eit djupare bassterritorium enn nokon gong før, smyg han seg rundt blant eit rikt antall mesterlige komposisjonar. Ja Aw C’mon/No You C’mon står faktisk fram som bandet sitt mest varierte og rikast fasetterte framstøt til nå, og er eit oppkomme av storveges Lambchop-klang. Litt annleis, men likevel kjent og kjært.
Melodiane vi får servert har Kurt komponert under sterkt sjølvdisiplinerte tilhøve. I korte (1 veke) eller lengre (1 månad) periodar satte han seg føre å snekre saman ein låt om dagen. Slik endte han etterkvart opp med eit anselig antall låtar. Som ein mellomstasjon mot Aw C’mon/No You C’mon, vart ein del av låtane frå denne ein-låt-om-dagen perioden nytta som filmmusikk til ei nyutgjeving av ein gammal stumfilm-klassikar, Sunrise av F.W. Murnau. Eit arbeid som og blei retningsgjevande i høve til kva som tilslutt endte opp på dei to albuma.
Utsegn frå herr Wagner tydar på at han ser på albuma som to separate einingar. Eg ser likevel mange og tydelige parallellar mellom dei. For det første; titlane, dei har ein klar «rop så får du svar» samanheng. Så vidt eg har skjønt kjem dei også ut som eit dobbeltalbum, med to titlar (min omtale er basert på to separate promo-plater med sparsommelige opplysningar). Albuma er i nokre samanhengar ulike i form og innhald, men desse forskjellane står i eit næringsrikt forhold til kvarandre, som jord og vatn, kvinne og mann, eller søster og bror. Forbindelsane mellom dei er med andre ord langt vesentligare enn ulikskapane.
Antall låtar, og det faktum at Aw C’mon har litt meir av mørkret i seg enn sin slektning No You C’mon, har ført meg inn på sporet av å sjå utgjevinga i eit døgn-perspektiv. 24 låtar, 24 timar, natt og dag.
Som vanlig er Wagner sine ordkløyverier og formuleringar av det meir gåtefulle slaget. Kor han er og kor han vil hen er langt ifrå opplagt. Det er heller ikkje alltid, reint sonisk og sangteknisk, like enkelt å få med seg alle ord og samanhengar (tekstark manglar på mine promo-eksemplar, kanskje dei er med når den offisielle utgjevinga kjem?). Så dermed blir det opp til kvar einskild lyttar å prøve å finne ein farandes veg i labyrinten. For sjølv om det skulle være slik at berre ein veg fører fram, er det i alle fall mange retningar som vil være spennande å forske ut. Mitt raid gjennom døgnet sine 24 timar er såleis berre ein av fleire mulige ruter (eller blindspor).
Ei nattlig reise (Aw C’mon)
Medan dagen går over i kveld, sola trekker seg tilbake for å spre sin varme andre stadar og kvelden sakte blir til natt, fylles hjerta med eit nennsomt vemod, for dagen som var har gjort sitt, og det som ligg framføre oss er farga av uvissa, spenninga og håpet. I dei moll-farga stemningane slike forutsetningar drar med seg er det Lambchop flytter seg rundt. Rørslene er ikkje voldsomme, langsomt vandrar dei frå låt til låt og strør sine magiske tonar med omhug, kløkt og innovativ fryd. I tillegg til alle bandmedlemmenes innfall og utfall har Lloyd Barry (han deltok også på What Another Man Spills og Nixon) ansvaret for både smektande, saftige og skarpslipte strykar-arrangement.
Klokka er seks på ettermiddagen, og eit smakfullt bassgroove tilsett bitande og monumentale strykarar presenterer seg, låta heiter Being Tyler, og er kanskje ei lita helsing til gitarist William Tyler, som etterkvart skal få ei ganske så toneangivande rolle. I denne samanhengen sit eg imidlertid berre og ventar på at Isaac Hayes skal dukke opp, det gjer han ikkje. Men åpnings-instrumentalen (den første av tre på Aw C’mon) har absolutt gjort nytta si og ført oss inn i ei kvelds- og nattevandring der skyggane er grå, himmelen er stjerneklar, og melankolien dansar sindig funk med underfundige viser.
«They say you walk around, is it the ghost that crossed your path», med desse orda gjer Kurt si rustne men varme røyst sin entré. Frå den vesle smidige visa Four Pounds In Two Days (som godt kunne vore dobbelt så lang), styrer bandet seg over i ein vemodig sak kalla Steve McQueen. Om den handlar eksplisitt om den legendariske film-skodespelaren, eller skildrar meir allmenngyldige tilstandar skal eg ikkje meine for mykje om, men at den er vakker er eg ikkje i tvil om. Instrumentalen The Lone Official blir som eit lite friminutt etter dette, før dei med knappe 3 minuttar mjuk fløyel-soul i Something’s Going On fører oss varsomt inn i eit mørkare parti.
Med Nothing But a Blur From a Bullet Train føler eg at det før omtalte nattlege vemodet kjem krypande for alvor. Då er utsiktene for at ein vil møte på ytringar som dreier seg om mellom-menneskelige flokar relativt store. Og ganske korrekt, i den slentrande og briljante Each Time I Bring It Up It Seems To Bring You Down (puh, for nokre titlar) er det nett slike utsagn vi blir konfrontert med; «to take the best of me, and throw it to the dogs», «you like to call me bastard, you like to call me friend».
Etter at ein fartsfylt instrumental, tilegna Poco/Eagles bassisten Timothy B Schmidt, har gjort seg ferdig blir vi igjen geleida over i avdelinga for nattlige fintar overfor det motsatte kjønn. Ja tittelen Women Help to Create the Kind of Men They Despise seier vel det meste om kva denne pianoklunkande jazzballaden har i sinne. Endå meir direkte går Wagner til verks når han spør «where’s my little trouble girl» til akkompagnement av smakfullt garnerte strykarar, i ein eggande sak kalla I Hate Candy. Her møter vi og noko som nærmast høyrest ut som bassrekka i Nashville mannskor; «c’mon, c’mon, c’mon». Til lyden av ein tøyla wah wah gitar anar vi seine timars optimisme når dei køddar litt rundt i jazzterreng på I Haven’t Heard a Word I Said. Medan hovedpersonen oppheld seg i langt meir vaklande og seine nattetimar på Aw C’mon sitt modererte og piano-støtta høgdepunkt Action Figure; «I’ve heard a rumour that I’m sad, or at least that I feel bad», men med hjelp av solid Wagnersk melodikk, visper den seg inn i meir håpefulle funderingar etterkvart, for det lakkar og lir jo tross alt mot morgongry.
Ein ny dag (No You C’mon)
Når dei første solstrålene trenger seg på, og natta heng og dinglar i ein grå tråd, er det tid for liflegare tonar. Instrumentalen med den talande tittelen Sunrise, som set i gang No You C’mon, har i seg både smaken av morgon, tonar av dagslys og er i det heile ein doggfrisk og håpefull start på livet etter mørkret. Nå vil ikkje Kurt legge lista altfor høgt så tidleg på morgonen, og manar i neste omgang til Low Ambition, mens siste rest av natta sine whiskey-slantar blir skylt ned med svart kaffe. For som han ytrar i neste omgang, There Is Still Time til å møte dagens utfordringar. Denne låta kan forresten få stå som eit lite monument over friksjonen mellom det kompliserte (den skiftar retning fleire ganger undervegs) og det einsformige, slik strofa der Kurt kanskje har sitt tidlegare liv som golvleggjar i tankane illustrerer; «cover the floor, same as before». Temaet blir fulgt opp på eit meir ironisk vis i voldsomme Nothing Adventurous Please. Her er det gitardroner, full fart, og eit Lambchop som, hadde det ikkje vore for Wagner sin leikande crooning inni lydmylderet, nesten går Sonic Youth i næringa. Ikkje heilt vanlige tonar frå denne kanten, med andre ord.
Etter ein slik utblåsing er det klart for eit lite, søtt pianodrapert og morgonlett problem, perfekt titulert The Problem. Før Lambchop igjen bevegar seg inn i terreng dei ikkje har vore i før. Tilfellet heiter Shang A Dang Dang og kan i mangel på noko betre karakteriserast som ein drivande «doowop møter riffrock møter rockabilly møter det ukjente»-sak. Den er heftig som få, og sjølv om den oppheld seg på ein annan planet gjev den meg faktisk assosiasjonar i retning den legendariske Ministry-låta Jesus Built My Hotrod. «Shang a dang dang digga digg dong dong, yeah». Kanskje den til og med har hitpotensiale?
Ein song som kjem til å være hit i min verden herfrå til evigheten er den mjukt sprelske og knipse-appellerande About My Lighter. Melodisterkt, inspirert og litt absurd. Under a Dream Of a Lie er fløyel og fagnad, og låta som minner mest om Mayfield taktene frå Nixon. Etter den kåte og drivande instrumentalen Jan. 24, ber det så rett i kjellaren. The Gusher er eit svart hol midt på dagen, ein skeiv samba, eit «aahh» tilsett små atonale lydåtak. Det nærmar seg no slutten på vår døgnville ferd, men først er det vel verdt å få med seg den nennsomme balladen Listen. Med piano som sin mest høyrbare følgesvenn, står denne igjen som 2004 sitt mest Is a Woman beslekta øyeblikk. Dermed er døgnet vårt over, og Lambchop hoppar, høveleg nok, ut av rundturen med ein liten trudelutt til The Producer.
Sånn heilt til slutt (ei slags tilståing)
Det ingen tvil, nok ein gang har den magiske Lambchop-klangen tatt innersvingen på sjela mi. Trur rett og slett ikkje eg eig motstandskraft mot dette her, eg. Slik kan det gå.
Det har vore mange artistar og band som har strøydd om seg med inspirert og fin lyd dei siste ti åra. Wilco, Beck, Lucinda Williams og Will Oldham for å nevne nokre få. Men berre Lambchop har prestert heile fem album eg i eit svakt øyeblikk (ikkje så veldig svakt, forresten) er tilbøyelig å sette meisterverk-stempelet på. Aw C’mon/No You C’mon er eit av dei.
Rock gjort på Wilcovis er ikkje heilt som an rock. Eller: Endå ei frilyndt plate frå bandet som aldri spør om kva som er lov.
Det er lettare å reagere enn å være original, blir det hevda. Det er vel ikkje så vanskelig å være einig i nett det. Jeff Tweedy syslar ikkje med det lettvinte, det opplagte. Han går gjerne fruktbare omvegar eller tek uredde sidesprang. Jeff Tweedy er ein original, ein musikalsk innovatør. Nå har ikkje Jeff funne opp rock’n’roll-kruttet. Men han og resten av Wilco-banden foretar seg ganske så særeigne ting med dette kruttet, så smellet lyde litt annleis, røyken har ein annan farge og lukta blir ei anna.
Sånn høyrer og ser eg det i alle fall.
Eg var inne på tanken allereie for 12 år sidan då Jeff saman med Jay Farrar var grunnstamma i legendariske Uncle Tupelo, men gjekk likevel ikkje heilt for det den gongen. Ikkje for det, Uncle Tupelo var eit fantastisk band, og gav endåtil navn til ei heil lita bølge av rockinfisert countrymusikk på første halvdel av 90-talet (No Depression). Dei gjorde vel til og med enkelte små ting litt annleis enn kva nokon andre hadde gjort før. Men kanskje dei var litt for mykje av ei naturleg vidareføring av ting Hank Williams, Gram Parsons, Neil Young og The Long Ryders hadde foretatt seg tidlegare til at eit skråsikkert innovatørbegrep kunne få innpass. Likevel, insisterar nokon, skal ikkje eg stå i vegen.
Eg høyrde definitivt ingen musikalsk nybrotsmann for 9 år sidan då Jeff og ein handplukka gjeng debuterte under Wilco-signaturen. Albumet bar tittelen A.M. og var spekka med trivelig nok countryinspirert rockemusikk, men slett ikkje originalt.
Eg såg imidlertid kraftige konturar av eigenarta rockemusikk i 1996, då dobbeltalbumet Being There dukka opp. Albumet var nemlig eit solid steg i retning gullkanta melodi-riker for den godaste Tweedy. Ein overflod av små sprelske idear kombinert med skarp meloditeft. Ein hyllest til rock’n’roll og dens evner til å kunne kommunisere enkelt, ærlig og direkte.
I 1999 dumpa han på nytt inn i stova mi med flott musikk. Summerteeth heitte Wilco-albumet dette året. Mange av låtane var denne gongen i ei sommarfrisk og Beatlesk poplei. Og stilt saman med elektrisk glødande balladar som She’s a Jar og Via Chicago vart det ei strålande plate. Sjølv om heller ikkje den representerer steget inn i innovasjonen sine kammer.
Det steget tok Tweedy og Wilco i 2002. Plata heitte Yankee Hotel Foxtrot og var så makelaus at plateselskapet deires egentlig ikkje ville gje den ut (eit lite teikn på originalitet, berre det). Eigenarta og gnistrande arrangementer. Atonalitet og varsom støy får lov å fargelegge bildet, men er aldri i nærleiken av å spolere grunntonen. Fortsatt er melodien i sentrum. Men i eit meir spennande sentrum enn nokon gong før. Kompromisslaust utført etter intuisjon og innfallsmetoden, frilynt og utan å skue for mykje i retning normal framferd. Jodå, dette var originale tonar.
No skriv vi 2004. Framføre meg ligg Wilco sitt femte album (hvis vi ikkje reknar med dei to dei har gjort saman med Billy Bragg). Eg er spent, veldig spent. For vil denne vesle dingsen klekke ut samme originale musikken forgjengaren gjorde? Statistisk sett har det jo vist seg at det er få artistar unt å ha i seg meir enn eit formidabelt album. Derfor ber eg ei stille bøn; Wilco, please make it two!
A Ghost Is Born.
Eg spelar den ein gong, to gonger, tre gonger. Hmmm, eg tvilar litt.
Eg spelar den fire gonger, fem gonger, seks gonger. Eg tvilar mindre.
Eg spelar den sju gonger, åtte gonger. Eg tvilar ikkje.
Ni gonger. Eg er overbevist.
Ti gonger. Og no trur eg ikkje eg klarar å slutte å spele den. Elleve, tolv …
Sånn, då får eg vel gjere eit spinkelt forsøk på å beskrive kva eg har opplevd desse siste dagane i samvær med det nyfødde spøkelset.
Songane, tolv stykker denne gongen, er rota i velkjente melodi- og rytmemønster. Vers, refreng, pop, rock, balladar. Rett nok har komponist Tweedy eit nærare tilhøve til forgylte tonar enn dei fleste andre, men han brukar avgjort den gamle velkjente formelen, han også. Likevel, sluttresultatet blir litt annleis i Wilcoland.
Jeff Tweedy er ein frilynt låtsmed. Han er aldri redd for å ta sjansar med sine små låtskattar. Han lar bandet leike med dei, utforske dei, men aldri drukne dei eller forhalde seg likegyldig til dei. Det er små og litt lengre stykker, nokre er vare, nokre atskilleg meir hardføre. Men dei er alle blitt granska inderlig, snudd på, rista på, smilt til, kjælt med og gjort små rare ting med.
I eit forsøk på å lokalisere Wilco på det store og uoversiktlige musikk-kartet, meiner eg å sjå dei vandrande rundt der borte i spenningsfeltet mellom struktur og fridom. Ein stad det er lov å flytte grenser og å vidareutvikle eigne musikalske idear. Men sjølv om dei er eit band i stadig forandring (arbeidstittelen på denne plata var høvelig nok Wilco happens), har dei også sin lett gjenkjennelig signatur. Den står skreven der, innimellom den store handlefridom, dei lettbeinte utfluktene, den dempa uroen, og det åpne minimalistiske bildet, bakom Tweedy sine resignerte men sjelfulle vokale avleveringar, i hjarta av hans låtskrivarkunst.
A Ghost Is Born skil seg frå forgjengaren først og fremst med å redusere på mengden av synthbaserte og maskindrevne lydinnfall. Nå får nyankomne Mikael Jorgensen lov til å lure med små godsaker frå synth-hjørnet sånn av og til, men denne gongen er det dei såkalla organiske instrumenta som regjerer grunnen. Slik blir bildet på A Ghost Is Born meir jordnært og varmt enn dei noko meir bistre og eksotiske strekane Wilco farga (med magnetisk kraft) forrige gong. Fortsatt skuer imidlertid bandet villig inn på uutforska territorier. Men aldri gjer dei slikt for å være sære, vanskelige eller pretensiøse. Her er ingen fakter og tull og tøys, berre pur kjærleik til musikken. Og gløym alle ideane om alt-country, No Depression og slikt. Det som måtte være av slike tilknytingar hos Wilco pr. i dag har vore inkorporert i rockemusikken heilt sidan Elvis song That’s Alright Mama for femti år sidan.
«I attack with love, pure bug beauty, curl my lips and crawl up to you».
Sitatet er henta frå låta Company In My Back, og kan få være ein metafor over korleis ei Wilco låt oppfører seg. Anten den frambringar kraftfulle lydar, eller går litt meir varsomt til verks. Aldri før har pianoet vore så dominerande på ei Wilco plate som tilfellet er denne gongen. Både avtroppande medlem Leroy Bach, assortert medlem Jim O’Rourke og nyankomne Mikael Jorgensen vekselsvis trillar og dunkar fram tonar frå elfenbeinbrettet. Nennsomt i første del av At Least That’s What You Said, før Bach etterkvart blir overkøyrt av virile gitarangrep frå sjefen sjølv, frå dei Neil Young-farga til dei komplett tøyleslause.
Hell Is Chrome er neste påstand. Ein ny pianodreven affære, meir intenst og skal vi sei djevelsk denne gongen. Bak i bildet stikk det fram små lumske flammar frå Tweedy sin gitar. Låta sin hovedperson finn seg etterkvart vel til rette hos den kromdekte luringen, så det heile blir avslutta i nær gospelstil; «come with me».
Jammen har Wilco gjort mykje flott, men eg lurer på om ikkje spor tre på A Ghost Is Born toppar alt. Låta heiter Spiders (Kidsmoke), varer i drøyt ti minuttar og er vidunderlig i kvart eit sekund. Bass, tromme og piano dannar i beste Neu! ånd ein monoton og hypnotisk metallisk bærebjelke. Rundt denne krøllar Tweedy ein magnifikk sang, og ikkje minst ein stadig veksande mengde av kriblande, klatrande og glødande gitarfigurar. Eg seier med Damo Suzuki; Halleluwah.
Vakre Muzzle of Bees lever i eit akustisk lydbilde men får vitjing av litt meir høglytte tonar mot slutten. Medan den Beatleske Hummingbird blir tilført fiolintonar, og tar slett ikkje skade av det. Tekstane til Tweedy synest eg også har tatt endå eit skritt vidare i poetisk kraft. «His goal in life was to be an echo» syng han i Hummingbird. Om den rastlause og noko forvirra fyren som ikkje klarer å gløyme den der dama. Sjølv om sanninga dessverre er slik at; «a cheap sunset on a television set could upset her, but he never could». Det er som før ofte tvedydige og langt frå opplagte tekstlinjer Tweedy byr på. Men noko ein kan grunna på er jo alltid kjekkare å få servert enn ferdigløyste problemer. Akkurat kva som foregår i Handshake Drugs har eg ennå ikkje heilt funne utav. Men hovedpersonen her er også i farta. Planlaust, ute av seg sjølv driv han av gårde i baksetet på ein taxi. Låta er av det lausslupne og småviltre slaget, helde i taumane av John Stirratt sin bassgang. Den samme Stirratt er for øvrig den einaste ved sida av Tweedy som har deltatt på alle Wilco sine utgjevingar. Wilco er nemlig ein stadig endrande combo, der folk blir henta inn og kasta ut alt etter kva ritt Tweedy er ute på.
Eg nemnte Hummingbird som eit Beatlesk tilfelle. Det samme kan det vel også gå an å seie om yndige Wishful Thinking. Mens Company In My Back har meir tilfelles med Handshake Drugs, og er ein viril og smart rockande sak. Ja, ein skikkelig liten bluesy lurendreiar faktisk; «I move so slow, steady crushing hand, holy shit! there’s a company in my back». I’m a Wheel er på si side ein kåt Replacements-rockar av beste merke. Og er utstyrt med nokre suverene nonsenslinjer; «one, two, three, four, five, six, seven, eight, nine, Once in Germany someone said nein». Albumtittelen dukkar opp mot slutten av den piano-borne midt-tempo saken Theologians. Her er vi også på veg. Kor, er eg ikkje sikker på (antakelig ikkje Tweedy heller), men det er i alle fall til ein plass der kunnskapslause teologar ikkje har adgang.
Less Than You Think er albumet sitt lengste spor. Det dreg seg så vidt over 15 minuttar, og er delt opp i to dramatisk ulike akter. Den første varer i tre minuttar og er ein skjør og nydelig pianoballade. Akt to tar resten av tida og er ein langsomt stigande drone bygd opp av synhetiske og maskinstyrte lydar. Og er sannsynlegvis eit forsøk på å gjenskape eit migreneanfall i auditiv form. Om det i så måte er vellykka? Eg lid heldigvis ikkje av denne sjukdommen, så det kan eg ikkje svare sikkert på. Men det gjer Jeff Tweedy. Og det i så sterk grad at han vart misbrukar av smertestillande medikamenter. Noko som igjen førte til ei lita utsetjing av A Ghost Is Born, sidan han valgte å legge seg inn til behandling for denne avhengigheten. Eg maktar dessverre ikkje heilt å halde på interessa drona igjennom, men eit lite ankepunkt skal jo eitkvart mesterverk slite med. Dette blir uansett veldig fort tilgitt og gløymt når den vesle godlåta Late Greats dukkar fram heilt tilslutt.
Til særdeles spretne og lett likte tonar syng Tweedy om bekymringar av meir solskinnsgrad. Om dei (fiktive) låtane, banda og sangarane som aldri nådde opp. Før han avsluttar i litt større målestokk; «the best songs will never get sung, the best life never leaves your lungs».
Sjølv om den siste påstanden kan virke nokså kategorisk trur eg det er nett desse songane, dei beste, dei usungne, Tweedy og hans Wilco heile tida jaktar på. Og dei tolv han har fanga denne gongen, og gjeve ein sonisk fødsel i ei mangefarga spøkelsesdrakt må då komme veldig nær nett slike skussmål.
Tok meg tid til å sjekke ut AdamCain si fyldige heimeside. Her kan ein lese refleksjonar over livet med musikken, men og mange tankar omkring den politiske, økologiske og økonomiske tilstanden på jorda vår. Deler definitivt dei fleste av bekymringane og tankane omkring urettferd, skeiv fordeling og maktkåte galningar, men synest nok at credoet deires er av det vel pompøse slaget: «If we cannot change the world with our hands, we will try to change it with words and music. That is what AdamCain is about…» På den andre sida; den som ikkje prøver, blir fort middagsmat for løver.
A Boy Named Sue er egentlig ein ung mann med namn Stig Sandbakk. Han lever og bur for tida i den vestlandske hovedstad. Her, mellom dei sju fjella, og til tonane frå ein akustisk gitar, ispedd varlege innslag av elektroniske lydar samt nokre bergenske regndråpar, sit han på sin trange hybel og uttrykkjer seg i melankolske vendingar.
Det finst ein annan Kurt. Ein Kurt som aldri kjem til å få metervis med svada om seg på trykk i all verdens tabloider. Ein Kurt som aldri kjem til å synge U2-låtar på TV. Ein Kurt som aldri kjem til å skape kaos på nokon som helst flyplass (i alle fall ikkje på Flesland). Ein Kurt som aldri vil bli kåra til verdensidol. Men han er verdens beste Kurt allikevel. Han bur i Nashville, Tennessee. Han driv musikk-kollektivet Lambchop. Saman med denne gjengen er han ansvarleg for ein håndfull av dei finaste musikk-utgjevingane verden nokon gang har sett (i alle fall den delen av verden som ynskjer å sjå det). Hans fulle navn er Kurt Wagner.
Det er lettare å reagere enn å være original, blir det hevda. Det er vel ikkje så vanskelig å være einig i nett det. Jeff Tweedy syslar ikkje med det lettvinte, det opplagte. Han går gjerne fruktbare omvegar eller tek uredde sidesprang. Jeff Tweedy er ein original, ein musikalsk innovatør. Nå har ikkje Jeff funne opp rock’n’roll-kruttet. Men han og resten av Wilco-banden foretar seg ganske så særeigne ting med dette kruttet, så smellet lyde litt annleis, røyken har ein annan farge og lukta blir ei anna.
Popkroken 