Tag Archives: Pål Jackman

Undergrünnen – Undergrunnen / Ørkesløs Fryd

Standard

Ein fengslande og energisk miks av kraut, afrobeat og garasjerock.                                            8

          

Først, ei skånsellaus innrømming av ei stygg forsømming:
Eg, ja nettopp eg, gjekk forbi då Undergrünnen serverte sitt debutalbum tidleg på hausten i fjor. Eg las plakaten, men eg gjekk forbi. Det stod skrive der at dei var tre. Tre menn eg kjente til frå fleire soniske ærend tidlegare. Den rytmiske pilaren (og vel så det) i Low Frequency in Stereo, bassisten Per Steinar Lie og trommisen (og tangenttraktøren) Ørjan Haaland, var to av dei. Den tredje var Pål Jackman, som mellom anna har ei fortid (og nåtid) i det sjangerblandande balkanjazzpunkorkesteret Wunderkammer. Så her låg det til rette. Ja sidan Wunderkammer og spesielt Low Frequency In Stereo jo har forsynt meg med musikk eg har groova salig nøgd til mang ein gong låg det verkelig bra til rette. Men eitt eller anna må ha forstyrra meg, tatt merksemda mi bort, og sendt meg vidare på mi vandring, forbi Undergrünnen. Hmm (slikt finst ikkje unnskyldningar for). Og ikkje tok eg meg saman heller, vende tilbake, og tok stega inn og ned i det, når plakaten ved eit par høve blei repetert for meg. Hmm (pinlig). Ikkje før det nylig låg ein EP framføre meg, med den heidundrandes energiske låta Ørkesløs Fryd i førarsetet, og ein video av same låt kort tid etter dukka opp. Då vakna eg, ja du verden som eg vakna.

Legenda fortel at Undergrünnen vart til i Hauge Kretsfengsel. Ganske så tilfeldig og ganske så plutselig. Etter at Per Steinar Lie fekk ein førespurnad om han kunne møte opp der med bandet sitt. Innan sånn cirka 24 timar. Men berre ein av dei andre i bandet var i byen, så han kalla opp Jackman i staden og spurde om han tok sjansen. Dei møtte naturleg nok ikkje opp på scena med eit stort og grundig innøvd repertoar. Men ein tone fant dei no, og ein gnist må ha blitt tent, for det er fyrige tilstandar over stoffet dei presenterer på plata.

«Jungelkraut, krautjive, bongojive» ytrar Pål Jackman i den fabelaktig titulerte låta Garpaskjær Zulujive. Lokalt versus afrikansk versus monotoni med framdrift a la krautrock kan ein vel kanskje kalle det den har å by på. Det er ikkje den mest typiske Undergrünnenlåta, den varer i 9 minutt, vi høyrer Jackman resitere meir eller mindre uforståelige ord og uttrykk, og vi høyrer ein synthesizer svirle og boble og ta ein betydelig del av det soniske bilde. Sånn elles er det gitaren som helst tar den delen av bildet. Gitaren til Jackman i hovudsak. Det ryktast at den har vore til Elfenbenskysten. Og fått spelt seg med eit band derifrå. Eg innbiller meg at eg kan høyre det. Høyre det i tonen.

Afrobeat og krautrock putta inn i ein garasje der arven frå Amerika sitt i veggane, og så spelt og sunge som om det er funne opp i Haugesund, kan kanskje vere ein annan måte å seie det på. Tenker eg. Når eg høyrer Salighet så Svir, med sin rytmiske virvelvind i ryggen. Når eg høyrer Skjønne Du Ingenting, med sin grasiøse kor-respons frå eit par kvinnestemmer. Og ikkje minst når eg høyrer Tennene I No Stort. Den framoverlena, luftige, litt jazzaktig groovande favoritten, med innslag av hammondorgel og mange ord med Å i seg – «Såååå solo e blitt blå, dagen e blitt grå, ka gjer du dååå?».

Tekstane – i den grad eg klarar å snappe dei opp, og lytte dei ut – sviv vel oftast rundt i det absurde, blant ordspel, rim, kraftuttrykk og eit visst svartsyn. Dei blir sunge med Jackmansk kraft på  klingande Haugesundsdialekt, men nødvendigvis ikkje høgt og tydelig fremst i lydbildet.

Heilt fremst i lydbildet er ikkje Jackman si røyst når vi kjem til sporet E-støt heller. Men aldri er den meir harmdirrande. Full av ein resiterande harme retta mot ideologisk trongsyn. Eit i sanning elektrisk støyt der både kommunismen og kapitalismen blir raljert med – «Heller rive verden av hengslene enn å skifta til heilt ny olja nå … Latterlig … Me må jo for all del ikkje forstyrra det fria markedet det e jo tross alt fritt … Latterleg, alt e latterlig».

Og drivet er tett, groovet er på, i låt etter låt. Det einaste nummeret med kvilepuls er instrumentalen Svartbakk, der tonane frå Jackman sin gitar er lyriske og rytmikken meir tilbakelena.

Ep’en har også ein instrumental. Adieu, ein saftig orgeldriven ein. Elles byr den på to remiksar av høvesvis Tennene I No Stort og E-støt (C-støt), som for så vidt ikkje står særlig tilbake frå albumversjonane, men heller ikkje bringe inn spektakulært nye moment. Her er også ein halvert, meir syntetisk og stemmeforvrengt versjon av Garpaskjær Zulujive, som berre er halvparten så bra som albumversjonen. Det store høgdepunktet på ep’en er og blir tittellåta. Ei låt som var blant dei første som trioen sydde i hop (allereie den der dagen i fengselet). I denne tyr dei meir til den klassiske garasjerock attityden enn i nokon av sine andre låtar. Og det gnistrar bra rundt Jackman når han slynge ut sine ikkje spesielt optimistiske linjer over verdens tilstand – «me me me me me me me me me treng ikkje merr tid … ser ut på et hav av idioti … me me me me me me me me me treng å bli satt fri».

Frenetisk suggererande.

TIDAL: UNDERGRÜNNEN – UNDERGRUNNEN           TIDAL: UNDERGRÜNNEN – ØRKESLØS FRYD EP

Jackman – Jackman

Standard

Før var han frontfigur i eit sjangerpulveriserande orkester, no er han berre Jackman.

cover  Allereie før Pål Jackman fekk knerta i hop oppfylgjaren til Wunderkammer sin sjølvtitulerte, sjangerpulveriserande og vitale debutplate, eller for den saks skyld hadde komme seg skikkelig fram i rampelyset, kom keisaren sitt eige orkester ramlande inn frå sør med liknande idear og overtok heile scena. Sistnemnte gjorde det med norske tekstar og i ei meir distinkt form (les oljefat, gassmaske og mystisk persongalleri). Wunderkammer vingla tilsynelatande meir vilkårlig rundt blant sigøynerpunk, sirkustonar, klezmer, balkanviser, vaudeville, rotlaus jazz, skakk rock og travel ompa. Det var vel kanskje litt vel utfordrande for ein plass i det store rampelyset. Etter å ha gitt ut ei plate med raritetar i 2003 har vi ikkje høyrt så mykje meir til dei.

No satsar Pål Jackman på eit mindre format. Ein trio med seg sjølv på sang og gitar, John Lilja på bass og piano og broder Morten Jackman på trommer og perkussive tingestar. Enkelt og greitt kalt Jackman. Debutalbumet er her med ti spor (pluss eit ekstrakutt), og framleis vil folk som har problem med å takle sjangerbyksing møte på utfordringar. Likevel, spennvidda i uttrykket har smalna inn sidan Wunderkammer-tilværet.

I trioformatet blir låtane gitt meir luft og meir tid enn kva som ofte var tilfelle tidlegare. Jackman lenar seg også i sterkare grad mot det anglo-amerikanske pop og rock uttrykket. I sonisk styrkegrad spenner det frå sitrande soul-ballade tilstandar i Wish I’d Shut You Up og til hardtrockande gitarriff para med jazzig bassgang og intrikat tromming i den bryske og kantete Duedrit. Den siste ein av to låtar (tre viss vi reknar med ekstrakuttet Smertens Sang) med norsk tekst. Den andre, pasjonert ruslande Te Helvete Med Stil, har nok visse Kaizerske tangeringspunkt, men opererer i eit luftigare lende.

Jackman kom med ein firespors-aperitiff i fjor. Heile innhaldet derifrå blir også servert som ein del av denne hovudretten. Nokre av dei følte eg meg vel i grunn ferdig med den gongen, men den travelt perkussive og sigøynerfarga poprockaren Worldly Doubt har eggande kvalitetar som gjer at den definitivt fortener ein ny runde. Denne er også ein av tre låtar som er spelt inn live med publikum til stades. Det å skape ei live-kjensle har forresten vore eit prioritert område albumet igjennom. Heilt framme på scenekanten opplever eg no likevel ikkje at dei er, men dei har så avgjort rista av seg det meste som måtte minne om hermetikkgufs.

Pål Jackman har ei røyst som finn tonen både i dei varaste og i dei meir frenetiske samanhengar. Det er intensitet, det er rått angrep og det er blått forsvar. Det er habile pianogarnerte soulfakter i Stupid Shoes, og det er jazzdvelande tungsinn i I Shook Real Bad. Jackman bykser og slentrar innom mykje bra, men ramlar også av og til utpå mindre interessevekkande trasear. Det klaraste forbetringspotensiale er nok å finne på låtskrivarfronten. Dei vil mykje, og for absolutt til ein del, men eit litt tynt låtgrunnlag føler eg kanskje blir det største hinderet for at dette tar eit skikkelig grepa tak.

5/10

Først publisert på Groove.no (i 2006)

 

Jackman – Jackman EP

Standard

Ein frilyndt frikar søker mot litt meir utprøvde former.

cover

På denne firespors EPen har mannen bak det frilyndte orkesteret Wunderkammer snevra litt inn på konseptet sitt. Saman med kammeret miksa Pål Jackman folkemusikk frå alle verdens hjørne i hop med jazzen sin fridom, rocken sin kåtskap og punken sin aggressivitet. I samkvem med broder Morten Jackman på trommer og John Lilja på bass presenterer han denne gongen eit opplegg som ligg nærare rocken sitt vesen. Dette fører samstundes til at musikkutrykket hans kanskje blir noko mindre eigenarta.

Jackman sin aller største forse er nok hans formidable evner som live-formidlar. Ja uansett kor spreke dei var så kom nok ikkje Wunderkammer-albuma heilt opp mot det å oppleve bandet frå konsertscena. Live-kjensla Jackman stadig jaktar for sine innspelte saker inntreff nok heller ikkje på denne EPen. Men røysta til Jackman er i alle fall den same intense og utemja, sjølv om den kanskje ikkje får den same fasetterte støtta som Wunderkammer gav den.

Av dei fire låtane er to nykomponerte. Opningssporet Funk Descending er kraftfunk med rockegrums i kantane. Og sjølv om den reint melodisk er litt på mellomdistanse har den nok rytmisk kapasitet til å fungere. Worldly Doubt har litt av Wunderkammer sin tonemimikk i seg. Ein nesten-ballade i aust-europeiske fargar, med spenstig perkusjon og effektfullt trekkspel. Making Time er henta frå repertoaret til det britiske 60-talsbandet The Creation, og er ein skrallande og heilt kurant versjon. Som avslutning får vi servert ei åtte minuttar lang konsertutgåve av Smertens Jazz (frå den andre Wunderkammer plata). Ein norskspråkleg jazzig ballade der medhjelperane Arve Henriksen, Morten Olsen, Per Zanussi og John Lilja går i frijazzen si teneste, og vrenger og vrir ganske så kraftig på tonane. Midtvegs sprett den forresten over i eit jazzsjukt balkanpunk parti. Har absolutt noko for seg, men kunne nok tent på å stå fram med litt meir groovy retning.

Slett ikkje sensasjonelt stoff altså, men likevel nok sting og halloi i sakene til at ein kan sjå fram mot det varsla albumet, med visse forhåpningar i alle fall.

5/10

Først publisert på Groove.no (i 2005)