Tag Archives: Johnny Cash

Johnny Cash – American VI: Ain’t No Grave

Standard

Johnny Cash sluttar aldri å synge. Men no er det visst tomt på båndet til Rick Rubin.

5

cover

Det er slutt no, blir det sagt. Ain’t No Grave er siste sukk. Siste kapittel i ein føljetong som har prega moderne musikk sidan midten av nittitalet. Utrulig nok.

Johnny Cash var inga heit potet, eller stod særlig høgt i kredibilitetskurs på byrjinga av nittitalet. Det hadde gått eit tiårs tid sidan han song eit par Springsteen-songar, og gjorde noko minneverdig. Takka vere Rick Rubin og American-serien skulle han imidlertid bli noko av det mest kredible og uangripelige i heile musikkverda. Vel, ikkje berre takka vere denne Rubin og serien då. For, det er jo ein katalog bak der også, som ein absolutt ikkje skal kimse av. Frå Folsom Prison Blues til The Man In Black og tilbake igjen byr den på store countryaugeblikk. Nokre av dei største. Med American-serien har krafta i denne katalogen blitt endå sterkare.

Det er sagt at det var Rubin som styrte mykje av dette prosjektet. At dei fleste songane var det han som fant fram til. Men det var Cash som song dei. På sitt vis. Med si røyst, denne formidable signaturen av ei røyst som fyller kvar strofe med ein nesten usannsynlig kombinasjon av autoritet og eit audmjukt sinnelag. Mot slutten vart den noko skrøpeligare denne røysta, litt skjelven og vissen i kantane. Den var på veg mot døden. I september 2003 stilna den.

Men American-serien var ikkje komme til sin ende av den grunn. Rubin hadde nemlig litt av kvart på bånd han, som verda ikkje hadde fått høyre enno. For Cash song så lenge det var pust i han, og Rubin satt der med opptakaren sin. Den luringen. Og som luringar flest veit han ein god del om korleis det kan vere lurt å spele ut korta sine. Med omhu. Så han venta til 2006 før han gjorde eit utspel. Det bar tittelen A Hundred Highways, og gjorde for så vidt ikkje skam på serien. Den sterkt reduserte helsa til Cash er veldig nærverande albumet igjennom, men hans eineståande evne til å vere i songen hadde ikkje forvitra. Dermed vart det eit, om ikkje skilsettande så i alle fall, verdig punktum. Trudde eg.

Fire år etter viser det seg altså at Rubin har gøymt unna til eit utspel til. Eit som har sitt opphav frå dei same studiobesøka som A Hundred Highways vart til under. Så det har sine kvalitetar, det har sine manglar, og det har sine songar. Ti stykker, om døden, kjærleiken, og livets lærdommar.

Sonisk er det spartansk, slik vi er blitt vant til. Nokre gonger blir røysta berre akkompagnert av ein akustisk gitar, andre gonger fylles det på med litt meir. Bluestonane i tittelsporet blir til dømes rytmeforfulgt av noko som kan høyrast ut som tunge tramp frå kjettingbundne føter. Effektfullt. Cash sin aller siste sjølkomponerte song I Corinthians 15:55 prisar livet og ser inn i døden, og blir kolorert med dunkle strykartonar. Medan avsluttande Aloha Oe har så mykje smektande hawaii-gitar at det blir i drygaste laget.

Fastast er røysta til Cash der den hungrar etter å sløkke tørsten i Marty Robbins sin Cool Water. Sårast er røysta der den fortel om den siste timen av eit kjærleiksforhold i Kris Kristoffersen sin For the Good Times. Lunast er den i Tom Paxton si vemodige vandringsvise Can’t Help But Wonder Where I’m Bound.

Plata har nok ikkje dei for all framtid kanoniserte augeblikka, slik dei første kapitla i serien hadde. Den tilfører vel heller ikkje noko av framtidig arkeologisk verdi, som ikkje A Hundred Highways tar seg av. Men den har då sine songar. Sine livskloke og sympatiske songar. Og det er då ikkje heilt utan verdi det.

Først publisert på Groove.no (i 2010)

 

Rosanne Cash – Black Cadillac

Standard

Ei dotter minnast og tar farvel, med velfunderte ord og sterke tonar.

cover  «Eit kart – eit geografisk kart, eit åndelig kart, eit emosjonelt kart».

Slik omtalar Rosanne Cash sitt nyaste album i eit intervju med New York Times. Det er eit kart ho har rissa opp av pur naudsyn. For å heidre, for å minnast, for å føle, for å sjå, og for å kunne starte på den neste etappen.

15. mai 2003 døydde June Carter Cash. 12. september 2003 døydde Johnny Cash. 24. mai 2005 døydde Vivian Liberto Cash Distin. Rosanne sin stemor, far og mor. Black Cadillac handlar om saknet og om sorga, om minna og om livet etterpå. Den handlar om handfaste stader og verkelige hendingar, om draumar og uhandterlige opplevingar, og om kjærleiken.

Privat og navleskodande, vil kanskje ein del tenke. Ikkje når Rosanne gjer det. Ikkje når ho song om si eiga skilsmisse på albumet Interiors i 1990, og ikkje no. For sjølv om familien er nær og kjenslene inderlige, blir det aldri utleverande eller sentimentalt. Til det er Rosanne ein altfor god låtskrivar. Ho formulerer seg og handsamar orda på kløktig vis. Ho seier ikkje for mykje. Det blir skapt bilete, og det blir nytta talande metaforar. Det lever og gror mykje mellom linjene, og i det usagte. Det handlar definitivt om hennar familie, men kunne også ha handla om veldig mange andre familiar.

«Rosanne, say c’mon». Tre sekundar av eit femti år gamalt opptak. Ein far kommuniserar med si vesle dotter. Band blir knytt. Det er det første vi får høyre når vi set plata i gang. Det neste er ein barsk ubønnhørlig Massive Attack-slekta bassgang. Tittelkuttet er på veg, og vi blir ført inn i den andre enden av livet. I følgje Rosanne skreiv ho denne låta seks veker før det første dødsfallet. Spooky. I ei reinskoren og minimalistisk språkdrakt fører Rosanne oss inn i eit mørkt bilete. I bakgrunnen rullar ein svart Cadillac, og det er gravferd. «It’s a lonely world, I guess it always was, minus you, minus blood, my blood«. Gitarmønsteret er like enkelt som det er effektivt. Ein trompet kjem på ei sordinert vitjing, og eit orgel trenger seg på i siste fase. Ein blir sogen inn, det er ikkje til å unngå. Ein vil ikkje ut att, for her er det vakkert. Vakkert, eldfullt og nådelaust.

Det fantastiske er at det finst fleire songar på dette albumet som kallar fram liknande kjensler. Den pianoleidde countryballaden I Was Watching You er ein av dei. Veldig ein av dei. Tre vers, tre perpektiv, femti år. I det første verset ser ho sine kommande foreldre på bryllaupsreise mot Texas med «Hank Williams on the radio». Det påfylgjande refrenget fortel at «long before life, there was love«. I det andre verset ser ho faren reise frå henne, søstrene og mora; «you never came back, but I know you tried«. Refrenget trøystar, «when it falls apart, there is love«. I det tredje verset er faren død, men ho kan høyre han synge i det avsluttande refrenget; «long after life, there is love«.

Halvparten av låtane er spelt inn i New York, med Rosanne Cash sin ektemann John Leventhal som produsent-ansvarleg. Den andre halvparten er spelt inn i Los Angeles, og her er det Bill Bottrell (Tom Petty, David Baerwald, Sheryl Crow, Shelby Lynne) som har hatt styringa på knottane. Begge dei to låtane eg har nemnt så langt er frå LA-seansen. Der vart God Is in the Roses også spelt inn. Ei nennsam vise som vert trilla i gang og runda av med velklingande piano-tonar, men som elles lever blant akustiske strenger og smidig rytmikk. Sårt og sjeldsynt vakkert om sakn og smerte;

The sun is on the cemetery,
leaves are on the stones,
there never was a place on earth,
that felt so much like home,
we’re falling like the velvet petals,
we’re bleeding and we’re torn
God is in the roses
and the thorns.

Benmont Tench (kjent frå Tom Petty sitt Heartbreakers, og som tangent-traktør på eit uttal innspelingar) er med både på New York og Los Angeles seansen. Frå sistnemnte er det særlig piano-arbeidet hans ein legg merke til. Tre er nemnt, den fjerde heiter The World Unseen. Ein blå ballade, der pianoet konsulterar ein jazzig akkord og fem, medan ein mutert gitar lever i bakgrunnen. Faren er kanskje ikkje i nærleiken lenger, men ånda hans er ikkje langt unna. Så derfor:

I will look for you in Memphis and the miles between,
I will look for you in morphine and in dreams,
I will look for you in the rhythm of my bloodstream,
westward leading, still proceeding,
to the world unseen.

Rosanne har nok eit litt meir reservert forhold til det gudfryktige enn kva faren hadde. I alle fall fornektar ho religionen og alt dens vesen i ganske så kraftige ordelag i den stridige og smått trippy countryrockaren Like Fugitives; «I don’t want your tired religion, I’m not a soul you need to save«. I ein song som verkar å vere skriven like etter mora sin død kjem ho også med utfall mot skruppellause advokatar, og den tomme «sanninga» på TV-skjermen.

I den småfunky poplåta Dreams Are Not My Home er det draumane ho vil til livs. For Rosanne vil «live inside the world» og «act like a real girl«. Ein anar nok ein kritikk mot kristendommen her også, særlig i fiffige fintar som «the spires of churches, are the last place to enjoy the view«. Siste dose med avstandtaking til kristendommen kjem i det brassdampande og bluesy nummeret World Without Sound. Her er problemstillinga kven ein skal lite på. Kanskje det hadde vore lettare om ein hadde masse pengar, budde i Paris, eller var John Lennon. Eller kanskje om ein var kristen? Trur ikkje det nei, for; «I cannot believe, cause no one in the Bible craves my company«.

Dette er også ei tid for å søke mot sine røter. I den dirrande countryblues-låta House On The Lake er Rosanne på ei reise mot sør; «back to the place where I was born, back to my Southern home«. Og i den avsluttande og varlege visa The Good Intent tar ho oss med heilt tilbake til då den fyrste Cash ankom landet, frå fattige skotske kår med eit håp om å kunne «love this Arkansas».

I desse dagar då filmen om Johnny Cash går sin Oscar-nominerte seiersgang frå Hollywood til Brisbane, kunne det kanskje også vere greitt å få med seg ein litt anna versjon. Ein nærare og meir ekte ein. Levert av ei stemme som er arvelig belasta når det kjem til det å vere varm og myndig.

8/10

Først publisert på Groove.no (i 2006)

 

Johnny Cash – Ring of Fire, The Legend of Johnny Cash

Standard

Endå eit kapittel i den aldri-avsluttande følgjetongen, korleis tene mest mogeleg pengar på ein avdød legende.

cover  Er du på utkikk etter ei samleplate med Johnny Cash, ja då har du mange å velje blant. Eit kort augekast på diskografi-lista hans skulle tyde på nærare 300. Det er alt frå ulike Best of og Greatest Hits til meir tematisk funderte samlingar. Nokre er fleirdoble og rimelig omfattande, men dei fleste er enkle. Berre etter hans død i 2003 har det kome ut nærare 100 stykke. Har så The Legend of Johnny Cash (med tilleggs-tittelen Ring of Fire) noko å tilføye som ikkje alt er gjort?

Om denne samleplata vert det hevda frå ansvarleg utgjevarhald at det er den første som har med låtar frå heile Johnny Cash sin karriere. Med heile meinast ifrå han spelte inn sin første låt i Sun-studioet til Sam Phillips (1954) og fram til mannen sine siste innspelingar for American-labelen til Rick Rubin (2003). Det stemmer for så vidt, nesten. Her er låtar frå Sun-tida (1954-58), Columbia-tida (1958-1986) og American-tida (1994-2003), men her er ikkje med låtar frå åra på Mercury records (1987-91), utan at akkurat det kjennes som eit vesentlig sakn.

I løpet av dei nesten femti åra han helde det gåande spelte han inn fleire tusen låtar. Derav ein rekkje klassikarar. 60 minuttar med musikk, som dei har nøyd seg med her, kan ikkje på langt nær fange alt som må reknast som essensielt. Så då får ein heller rekne dette som eit forsøk på å mikse ein liten aperitiff for nybyrjarar.

Er det så dei rette 21 låtane som er valt ut? Ja om det vil nok dei Cash-entusiastiske stridast. Etter mi meining har dei vel treft bra med sånn cirka 2/3. Seks-sju låtar ville eg ha bytta ut, og samstundes ville eg nytta CD-kapasiteten fullt ut, og slik fått plass til fire-fem låtar til. Då kunne dette kanskje blitt ein slags kanonisert Cash-introduksjon.

Kva som burde blitt utelete? Først og fremst U2-låta The Wanderer. Vidare versjonen av Depeche Mode sin Personal Jesus. Her er vi forresten inne på eit av problema med plata. Den har eit litt irriterande preg av å vere designa mot folk som ikkje er så veldig opptatt av Johnny Cash, og som heller ikkje nødvendigvis har dei store tankane om å bli det. Folk som tenker cirka slik: Litt Cash-musikk i hylla kan jo vere kjekt å ha. For det er visst litt kredibelt det, no. Ja, også er det jo låtar av Soundgarden, Depeche Mode, U2 og Nine Inch Nails her. Tøft.

Rusty Cage (Soundgarden) og Hurt (Nine Inch Nails) ville eg nok likevel ikkje ha fjerna. Absolutt ikkje. Her gjer Cash det han var ein meister til, finn den dirrande sjela i ein sterk song, og gjere den heilt og halden til sin eigen.

U2 er forresten representert med ei låt til her, One. Og Cash sin versjon er bra den, den er likevel ikkje av eit slikt kaliber at den fortener plass på ei plate som tar ordet Legend i sin munn. Frå åttitals-samarbeidet med Nelson, Jennings og Kristoffersen er signaturlåta Highwayman med. Den er for mykje åttital, og for lite sjel, vekk med den. Han har også mange låtar som burde fått plass i staden for I’ve Been Everywhere, A Thing Called Love og June Carter-duetten Jackson.

Kva som burde få komme inn i varmen? Frå hans tidlegaste Sun-dagar kunne nok både Rock Island Line og So Doggone Lonesome vore inne, og frå hans første Columbia-album burde så absolutt både I Still Miss Someone og Don’t Take Your Guns to Town blitt plukka ut. Den grovaste utelatelsen er nok likevel at den fantastiske The Ballad of Ira Hayes ikkje er med her. Peter LaFarge sin gripande historia om indianaren som går nedanom i selskap med whiskey-flaska, er etter underteikna si meining ein av Cash sine aller beste augeblikk. Albumet har gitt plass til to låtar frå den vidgjetne San Quentin vitjinga (San Quentin og A Boy Named Sue), men her er ingen frå den like så sterke Folsom Prison plata. Det kunne det godt ha vore. For eksempel Cocaine Blues og The Long Black Veil.

Johnny Cash starta 70-talet med å lage signatur-låta over alle signatur-låtar, Man In Black. Det vil seie, aller først gjorde han ein minneverdig versjon av Kris Kristoffersen sin bakrus-klassikar Sunday Morning Coming Down. Den burde ein ikkje ha svinga utanom. Seinare skulle ikkje tiåret bringe fram så altfor mange minneverdige Cash-augeblikk. Luther Perkins som heilt frå første stund hadde vore der med sin boom-chicka-boom gitar døydde allereie i 1969, og Cash sine samarbeidspartnarar utover syttitalet pakka mannen inn i eit langt mindre næringsrikt bilete. Ved inngangen til åttitalet kom det imidlertid ei plate verdt å få med seg, Rockabilly Blues. Det hadde absolutt gjort seg om til dømes den hutrande Cold Lonesome Morning hadde blitt huska når legenda skulle verifiserast. Tre år seinare gjorde han to Springsteen-låtar til sine eigne. Både Johnny 99 og Highway Patrolman høyrer så absolutt med til dei klassiske Cash-kutta.

Dei neste ti åra hoppar vi greitt over. Dei var ein gradvis nedoverbakke både kommersielt og kunstnarleg. På byrjinga av 90-talet var karrierebotnen nådd. Då dukkar det opp ein redningsmann. Rick Rubin tar Johnny Cash inn i sin pasjonerte American-varme, og brått vart den svartkledde igjen ein mann som alle uttrykte djup respekt for. Den første Rubin-produserte plata kom i 1994, bar tittelen American Recordings, og er ei levande røyst og ein akustisk gitar. Så enkelt, så sterkt. Då er vi framme ved ein annan stygg miss som konstruktørane av denne samlinga har gjort. Dei har ikkje tatt med ei einaste låt frå denne plata. Sjølvsagt burde det vore plass til både den gamle mordarlåta Delia’s Gone, Nick Lowe-signerte The Beast In Me og Tom Waits-komposisjonen Down There By the Train.

Vel, no byrjar eg nok å få alvorlig plassmangel på min alternative samling. Men ein låt til er umogleg å komme utanom. Will Oldham sin fabelaktige I See a Darkness var med på den tredje av dei fire American-albuma. Cash gjer der ein versjon (saman med Oldham) som tangerer original-innspelinga. Det var berre slikt han gjorde.

Framleis står det mange fantastiske songar i kø og ventar på å bli nemnt, nok til både ein og to og sikkert tre CDar. Så å samle klassisk Cash-stoff på ein enkelt CD, for så å kalle det The Legend of Johnny Cash, det blir vel nesten å halde folk litt for narr.

Eg kunne ha nytta høvet til å gå inn i det dryge dusinet med låtar på samlinga som er verkelige klassikarar. Frå Cash med låtar som Hey Porter, I Walk the Line og skjebnetilfellet Folsom Prison Blues på myndig vis nagla sitt reinskorne og nonsens-frie Sun-sound i samarbeid med Sam Phillips og The Tennessee Two (gitaristen Luther Perkins og bassisten Marshall Grant), og fram til han som ein gammal mann avlegge den gamle klassikaren Give My Love to Rose ein skjelvande gjenvisitt. Trur likevel den store Cash-gjennomgangen skal få vente til ein endå meir høveleg anledning dukkar opp.

Som ei ekstra opplysing kan eg forresten nemne at det finst ein amerikansk versjon av denne plata, som er litt annleis. Den har eit anna cover (ein eldre Cash vandrande langs ein landeveg med gitaren i handa), den har ei anna låtrekkefylgje, og den har eit litt anna låtutval. Talet er det same, men fire låtar er ulike i dei to utgåvene. A Thing Called Love, San Quentin, Personal Jesus og One er ikkje med på den amerikanske, i staden får vi der Sunday Morning Coming Down, One Piece At a Time, Delia’s Gone og The Man Comes Around. Ein essensiell ut og to inn, det gjer nok ikkje den store forskjellen.

Å karaktersette ei slik utgjeving blir på mange måtar meiningslaust. Her er meir enn nok soliditet til ein sikker åttar, men dei skisserte skavankane ergrar. Ergrar ganske grovt, faktisk.

5/10

Først publisert på Groove.no (i 2006)

 

Diverse Artister – We Walk the Line: Inside a Norwegian Prison

Standard

Fleire av Norge sin beste stemmer bidrar til ein Cash-tribute av det meiningsfulle slaget.

cover  Å framføra sangar den gamle hedersmannen Johnny Cash har hatt på repertoaret er ingen lettvint veg til heder og ære. Ein skal nemlig gjere ein ualminnelig sterk innsats for ikkje å få slengt i seg «hmmm, men det er no ikkje heilt som Cash, då», eller noko slikt. Utan at alle nok lukkast 100% klarar imidlertid dei norske sangarane som var samla til konsert i Oslo kretsfengsel ein desemberdag i 2003 seg overraskande bra i sin tilnærming til sine utvalgte låtar frå Cash sitt repertoar.

Overraska vart også Cash si datter Rosanne Cash, i alle fall viss vi skal tru hennes essay i bookleten på denne utgjevinga. Der beskriv ho korleis ho litt motstrebande og tvilande entra tilskuarplass, for så å bli rørt til tårer. Og konkluderer med at dette var ein av hennes finaste opplevingar i selskap med faren sin musikk. Og ja, det er stunder på dette opptaket der eg skjønar dama sine deklarasjonar veldig godt. For med We Walk the Line: Inside a Norwegian Prison maktar nokon av landet sine mest markante stemmer innanfor rock og country sjangeren å komme opp med den klart beste Johnny Cash-tribute plata underteikna har høyrt.

Med Johnny Cash sine legendariske Folsom Prison og San Quentin innspelingar i tankane er det sjølvsagt ein glimrande idé å gjere ei slik plate som eit konsertopptak frå eit fengsel. Glimrande er og idéen å la overskuddet frå prosjektet gå til inntekt for SOS-barnebyar. Både fordi det er i Cash si ånd (han var the Man In Black som talte dei svake og utstøytte si sak, og var sjølv bidragsytar i forhold til SOS barnebyar), og fordi det er ei sak som fortjener merksemd og støtte uansett.

Nå blir aldri stemningen på Botsen like fortetta som den var i Folsom Prison og San Quentin. Men det inspirerte femmannsbandet og dei 13 sangarane gjer dette til ei fengslande stund likevel. Trass i det, og som nemnt tidlegare, er likevel ikkje alle forsøka like kvalifiserte. Trond Asker (vokalist i Haldenbandet The Squareheads) sin versjon av Folsom Prison Blues er stødig nok, men og litt fargelaus. Steinar Albrigtsen er som vanlig habil, men gjer ikkje så altfor mykje utav verken Don’t Take Your Guns to Town eller Long Black Veil. Øystein Greni åleine med sin akustisk-gitar i Solitary Man er grei nok, men når ikkje dei store høgder. Og Paal Flaata si fløyelstemme kjem nok litt til kort på Kris Kristoffersen sitt ultimate evangelium over bakrus, anger og einsemd, Sunday Morning Coming Down. Ein sang så til dei grader udødeliggjort av prosjektet sin avdøde hovedperson. Den godeste Flaata tar imidlertid ein praktfull revansj med sin versjon av Ewan McColl-låta The First Time I Saw Your Face (ein låt både Elvis Presley, Roberta Flack og sjølvsagt Cash har gjort sine tolkingar av ved tidlegare anledningar).

Rita Eriksen og Hilde Heltberg er ofte i elden som kordamer albumet igjennom. Når dei kjem i sentrum for hendingane trør dei til med ein fin versjon av Wayfaring Stranger. Rita åleine nærmar seg Maria McKee-sfærer (anno Lone Justice) i sin tolkning av I Guess Things Happen That Way. Rett så innsmigrande korutøving foretek damene seg på Sondre Bratland si friske utgåve av It Was Jesus, -ein av Cash sine religiøse hymner. Besatt av heilt andre følelsar er fyren på den håplause men intense kjærleiksjakta i Big River, ei låt Sivert Høyem tek eit særdeles overbevisande tak i. Fyrig er også samme mann sin duett med Karen Jo Fields i If I Were a Carpenter. Fields på si side har ingen problemer i sin saftige omgang med Tennessee Flat-Top Box. Med hjelp av solid korinnsats frå Høyem og Asker gjev Vidar Busk gode gamle Get Rhythm ein modernisert blues-medfart. Medan Thomas Dybdahl tar eit ypperlig countrysoul tak i I Still Miss Someone.

Så var det bergenserane då. I si framføring av den tristaste av sangar Give My Love to Rose treff Sgt. Petter hovednerva. Gamle Cash gjorde det mange ganger, men det er slett ikkje kvar dag ein syngande nordbuar evner det. Utan fakter, utan pretensionar kallar den unge bergensar fram klumpen i halsen og våte augekrokar (ikkje sant, Rosanne?). Neste bergensar i sentrum er jammen ikkje dårligare. To forsøk får han, og skyt blink i begge. Magnet. Sitt artistnavn verdig dreg han låtane inn i sin eigen vesle verden, og leverer dei attende i heilt ny drakt. Stemma hans, lap-steelen og eit forsiktig komp krøllar seg sakte rundt den feberheite kjærleikserklæringa I Walk the Line. Dristig å plassere ein av Cash sine signaturlåtar i eit slikt lydbilde, men både smart og effektfullt utført. Mykje av den samme behandlinga blir også Lucky Old Sun (Just Rolls Around Heaven All Day) tildelt. Standardlåta Cash vant ein sangkonkurranse med i ungdommen, men som han først spelte inn på plate på sin tredje American utgjeving. Magnet gjer den til sin, akkurat som Cash gjorde. Vart, vakkert og vemodig.

Skal du berre ha ei Johnny Cash tribute-plate, så ikkje speid mot Amerika, og i alle fall ikkje mot Nashville, det er nemlig We Walk the Line: Inside a Norwegian Prison du skal ha.

6/10

Først publisert på Groove.no (i 2004)

 

Johnny Cash – At Folsom Prison

Standard

I kategorien legendariske livealbum høyrer Johnny Cash si Folsom-innspeling så definitivt med til dei aller mest legendariske.

cover  Det skjedde i dei dagar då Vietnamkrigen var på sitt heitaste. Siste års «summer of love» var så avgjort over. Ei fargerik og forførande psykedelisk tåke låg som eit roterande slør over popverda. Og countrymusikk var det mest reaksjonære ein kunne finne på å stemme opp gitaren til.

Ja nett i dei dagar. Nærare bestemt den 13. januar 1968, spaserte Johnny Cash og hans vesle følgje inn porten til California-fengselet Folsom Prison. For å spele ein konsert som skulle vise seg å sette minst like kraftige spor etter seg i musikkhistoria som både den psykedeliske tåka og mantra om at «All You Need Is Love».

Det var ikkje første gong Cash var i fengsel. For å spele. Men det var første gong han gjorde det med plateselskapet sitt, Colombia Records, sitt innspelingsutstyr på plass. Det hende medan Bob Johnston, ein fyr som hadde hatt alle fingrane sine borte i Dylan-klassikarar som Highway 61 Revisited og Blonde on Blonde, var ein av dei mest tiltrudde produsentane i selskapet. Han fall for ideen til Cash om at eit livealbum frå eit fengsel sannsynlegvis kunne fange ei atmosfære ingen livealbum før hadde gjort. Så saman overtydde dei to ei særdeles sterkt tvilande leiargruppe i selskapet. Dei skulle ikkje bli straffa for det.

For som Johnny Cash sjølv sa det då han satt der med den ferdige innspelinga i fanget: «Here’s the proof. Listen closely to this album and you hear in the background the clanging of the doors, the shrill of the whistle, the shout of the men – even the laughter from men who had forgotten how to laugh. But mostly you’ll feel the electricity and hear the single pulsation of two thousand heartbeats in men who have had their hearts torn out, as well as their minds, their nervous systems, and their souls». Ikkje småtteri altså. Men eg går ikkje rundt med planar om å spikre mannen til ein stolpe og hardnakka hevde at han ikkje har dekning for sine ord. Ikkje etter å ha høyrt plata. Sånn cirka trettitre gonger.

«How’s that grab you Bob?» spør ein ertande Cash etter å ha fortalt sitt lydhøyre publikum at konserten vil bli gitt ut på plate av Colombia Records, så «you can’t say hell or shit or anything like that». Ein uttale som, saman med nokre andre utsegn av same slag, vart sensurert med nokre ukledelige bip gjennom mange års utgåver. Ja heilt til ei reutgjeving såg dagens lys på nittitalet ein gong. Ei reutgjeving som også hadde med eit par-tre spor som ikkje hadde fått plass på den originale utgjevinga. I årets Legacy Edition utgåve har endå meir fått plass. Eller for å seie det som det er; alt har fått plass. Utan at nett det nødvendigvis gjer dette til ei endå større oppleving.

Johnny Cash gjorde to konsertar i fengselet denne januarføremiddagen. Det aller meste som har vore med på tidlegare utgåver er henta frå den første konserten. Denne gongen er også heile konsert to med. Eg har ikkje vanskar med å skjøne kvifor Johnston valte å plukke flittigast frå nummer ein. For det er utan tvil her nerven er sterkast og formen til Cash er på sitt mest vitale. Nummer to har nok litt meir lyden av eit pliktløp over seg. Og pliktløp går det som kjent an å klare seg utan. Så CD-2 kan nok dei fleste derfor trygt lavere å putte i spelaren, utan å gå glipp av dei heilt essensielle opplevingane. Særlig sidan den på to spor nær, I Got Stripes og Give My Love To Rose, ikkje har nokon låtar som ikkje CD-1 også har.

I tillegg til Cash sitt hovudshow er det på begge CD’ane gitt plass til oppvarmingsjobbane til Carl «Blue Suede Shoes» Perkins og The Statler Brothers. Ikkje saker som kan få karakteristikken essensiell lytting. Men sikkert av interesse for musikkarkeologar. Dei sistnemnde, og underteikna, og sannsynlegvis ein del andre vil imidlertid finne mykje hugnad i den tredje vesle dingsen som følgjer med denne utgjevinga. Ein dokumentarisk DVD om innspelinga. Bakgrunnen for den, og kva den gjorde for Cash, og minst to av dei som opplevde konserten frå salen. Den eine av dei heiter Millard Dedmon. Han fortel at for han og dei andre fangane var dette ei særdeles minneverdig oppleving. Og så fortel han at det har gått han vel i livet etter at han vart lauslaten nokre år etter konserten. Så vel gjekk det ikkje med den andre fangen som får mykje plass i denne dokumentaren. Meir om han nokre avsnitt lengre nede.

Johnny Cash spelte sin aller første fengselskonsert i Huntsville i 1957, og han hadde også vore og spelt i Folsom tidlegare. Gjennom desse åra innafor murane hadde han arbeidd fram eit repertoar som i stor grad bestod av andre ting enn hans mest kjente låtar. Så ingen I Walk the Line, Big River eller Ring Of Fire. I staden presenterer han ei rekke med songar omhandlande forbrytelse og straff, anger og lengsel, desperasjon og galgenhumor. Noko har han laga sjølv, men dei fleste har han henta hos andre.

Opningsnummeret gav seg sjølvsagt sjølv. Folsom Prison Blues. Ein av mannens aller første komposisjonar. Ein togrytmisk klassikar om lengselen mot utsida og dens langt meir handlingsrike kvardag, frå mannen som «shot a man in Reno, just to watch him die». Då den strofa kjem over Cash sine lepper stig jubelen i Folsom Prison. Eller gjorde den eigentlig det? Casharkeolog Michael Streissguth fann ut for nokre år sidan då han gjekk gjennom innspelinga at akkurat den jubelen nok er noko produsent Johnston har lagt på i ettertid. Eg innrømmer at albumet fekk seg ei aldri så lita ripe i lakken då eg høyrde det. Og kanskje burde dei ansvarlege ha nytta høvet til å viske vekk den ripa denne gongen? Det har dei ikkje gjort.

Vel, vel. Det som går føre seg på albumet gjer ikkje pusterom for å dvele lenge ved denne vesle innseiinga. For dette er stoff som nektar å passere i anonyme former. Dette er upolert, rått og saliggjerande underprodusert. Her er ei nerve kombinert med ein djupfølt respekt mellom hovudaktør og tilhøyrarar ein sjeldan klarer å fornemme på ei live-innspeling. Og Cash slepp seg laus på eit vis ein vel aldri verken før eller seinare har opplevd mannen i svart gjere.

Han syng Dark as a Dungeon med alvorstyngd røyst, men må flire litt då nokre fangar klappar på ein litt uventa plass. Han flirer omtrent heile vegen til galgen i låta som må vere sjølve inkarnasjonen på galgenhumor, 25 Minutes to Go. Han gjer ein særdeles uflidd og djevelsk sterk versjon av Cocaine Blues. Og han legg seg fryktlaust i sentimentalitetens famn i triste Send A Picture of Mother.

Han har ein sekvens der han set seg lengst framme på scenekanten og syng berre akkompagnert av sin eigen akustiske gitar. Om eit skjebnesvangert rømmingsforsøk (The Wall), om menneskets beste venn (Dirty Old Egg-sucking Dog), og om korleis ein ganske så brutalt kan bli sagt opp på kjærleiksfronten (Flushed From the Bathroom of Your Heart).

Elles er backingbandet Tennessee Three ein viktig del av lyden. Med sin velkjende boom-chicka rytme, og salige Luther Perkins sin enkle men særdeles karakteristiske omgang med den elektriske gitaren. Og så dukkar jammen meg June Carter opp mot slutten også. Ho resiterer eit fjollete dikt, og ho hyv seg uti Jackson saman med sin kommande ektemann; «We got married in a fever, hotter than a pepper sprout».

Til slutt blir seansen avslutta i andektige og harmonifulle former med songen om Greystone Chapel. Den vesle grå kyrkja midt inne i Folsom Prison. Ei låt komponert av Glen Sherley, som på den tida var ein av dei innsette ved Folsom Prison. Cash øvde inn songen dagen før, og seier lett nervøst før han set igang, «we hope we do your song justice, Glen». Det var i følgje komponisten sjølv den største opplevinga i livet hans. Større enn at han blei lauslaten nokre år seinare, og større enn at han fekk fleire jobbar som oppvarmar for Johnny Cash. Sherley takla ikkje livet på utsida av dei tjukke murane. Han ende sine dagar som ein einsam, fattig og alkoholisert mann, og tok livet sitt i mai 1978. Sherley er den andre fangen som får mykje merksemd på den før nemnte DVD’en.

Johnny Cash At Folsom Prison er kalla eit viktig album. Viktig for Johnny Cash. Viktig for fangane ved Folsom Prison, og for fangar i andre amerikanske fengsel. At det var viktig for Cash kan ein vel vanskelig underslå. Albumet vart ein suksess, og brakte han fram att i eit rampelys han på den tida var i ferd med å skli bort i frå. Kor viktig det var for fangane, sånn utover at det var ei minneverdig og høgelektrisk stund i ein sal i Folsom Prison, bør ein nok vere meir varsam med å hevde i altfor sterke ordelag..

Johnny Cash hadde opprørske idear. Johnny Cash var The Man In Black som talte dei svake og dei utstøytte si sak. Johnny Cash trudde på sin Gud. Men Johnny Cash var ingen frelsar. Så Johnny Cash evna nok ikkje å gjere den store forskjellen. Men kven evnar no eigentlig det? Om ein ikkje er den fødde frelsar då. Visst det då i det heile finst nokon som med rette kan kalle seg noko slikt?

Nei, til sjuande og sist har ein kanskje gjort noko langt viktigare om ein går inn på scena, og på ektefølt og audmjukt vis spelar tjue ukompliserte låtar, og lar det vere med det. Enn om ein i staden (eller i tillegg) forleiar nokon til å tru at ein har frelsande evner gjennom omfangsrike anthem, vidløftige ord og storarta gjerningar.

Ja, slik trur eg vi seier det.

10/10

Først publisert på Groove.no (i 2008)